ড’ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ

{ গ্ি বব ্খ ্*,

ততঃ

তৰণী পাঠক মনোমতী পাঠক ডাকুৱা

পাঠক প্ৰকাশন গুৱাহাটী - ২১

“ 1)"; 8}1267} [102য়00" 0601 .১070097'যে' ৬018; 'ফ15165)2011 '’ ৫ $707|{ 0001)51$ 0/. {16 ৮0016 $010895 0/ 10" 37267} []02য়ো 8. ৫071000560 8)" }}]71 0৫016 2) ]যোযো৷] 4200700014.4, 1..1..8 0778 ]/07207101] 1201}10/0 [00010 1.4.

প্রকাশক ৰু প্রথম প্রকাশ :; বেটুপাট ঃ ডি.টি.পি. } মুত্লণ $ প্রাপ্তিস্থান : মূল্য 5

২০০৯

জীহৰকুমাৰ ডেকা

মনোমতী পাঠক ডাকুৱা

মিনিঅ’'ন অফছেট প্ৰেছ শৰ্মা এণ্ড শৰ্মা মাৰ্কেট ৰাধা গোবিন্দ বৰুৱা পথ গুৱাহাটী --৩

ফোন নং 94350-12408

৫০০.০০ টকা

দৰদী 6৭%;

ও৮ৰ্দল ২%”ৰ্দজ৮, /্ ব্তাৰ্ডু ৮)" া9ে ১১) 7"৮্দে এ/%৮৪৩ নৰৰ্ঞএৰ্ঞএ। ৩ এপৰ গেৰি (ভড)১( "পৰৰ (সাযগিতি৷ ‘ই

॥ভ=ঞোাাা ৰ: ঠ2৯-$মঠা

আগকথা

স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত আমাৰ জাতীয় প্ৰেমৰ গীতবোৰে মোক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষণ কৰিছিল। ‘ভাৰত মাতাকী জয়’, ‘মহাত্মা গান্ধীকী জয়’ আদি ষ্ল'- গানবোৰৰ দৰেই, জাতীয় প্ৰেমৰ গীতবোৰেও আমাৰ হৃদয় জোকাৰি যাব ধৰিছিল,-শব্দ আৰু সুৰৰ যাদুকৰী শক্তিৰে । আমাৰ শিৰা-উপশিৰাত অনুভৱ কৰিছিলোঁ, - সেই যাদুকৰী শক্তিৰ প্ৰৱল আবেগ । মুখেৰে প্রকাশিত উদ্দাত্ত কণ্ঠৰ শব্দ-শক্তি আৰু ভৰিৰ খোজত অনুভূত হেছিল,-- ধৰণীৰ কম্পমান ৰূপ । সঙ্গীতৰ সেই অপূৰ্ব শক্তিয়ে মোক মুহিত কৰি থৈছিল-- মোৰ শৈশৱ জীৱনৰ সময়চোৱাৰ পৰাই । সেই গীতবোৰ জ্যোতি প্ৰসাদৰে নে বিষ্ণু ৰাভাৰ, আমি মন কৰা নাছিলোঁ । আমি কেৱল ডুব গৈ আছিলোঁ, দেশ প্ৰেমৰ তেম্তস্বী শব্দৰ আহ্বানত ।

আমাৰ দেশখন স্বাধীন হোৱাৰ পিছত, ৰেডিঅ'ৰ যোগেদি আধুনিক গীত শুনাৰ সৌভাগ্য ঘটিছিল। ৰেডিঅ'ৰ যোগেদি শুনা গীতবোৰৰ আবেদনেই আছিল, সুকীয়া । গীতবোৰৰ তাল-মান-লয়ৰ মধুৰ মূৰ্চ্ছনাত গীতৰ কথাবোৰ হৈ পৰিছিল,--অনুভূতিৰ এক শেষ নোহোৱা তৃপ্তিৰ সংবেদন । সংগীতৰ মায়াজালে মোক বন্দী কৰি থৈছিল,-- কিছুমান গীতৰ কথা আৰু সুৰ লহৰে । সেই গীতবোৰৰ ডিতৰৰে বিশ্ব শিল্পী, অসম ৰত ড” ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমূহ মোৰ জীৱনৰ অন্যতম শ্ৰেৰণাৰ উৎস ৰূপে গৃণিশীল কৰি ডলিছিল। +

আকাশ বাণী গুৱাহাটীয়ে পৰিৱেশন কৰা আধুনিক গীতবোৰৰে ভালেমান গীতে মোৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিছিল। সেই গীতবোৰৰ ভিতৰৰে ড" ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতবোৰ মোৰ অস্তি প্ৰিয় আছিল। ডণ হাজৰিকাৰ প্ৰতিটো গীতেই মোৰ বাবে সুৰৰ মায়াজাল নতৰে, বৰং অসমৰ কেঁচা মাটিৰ গোন্ধ আৰু গীতৰ ভাষাই মোক ভবাই তোলে, অনিৰ্বচনীয় আমাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ বিনন্দীয়া ৰূপৰ কথা ।ড“ ভূপেন হাজৰিকাৰ প্ৰতিটো গীততেই পাওঁ, মানুহৰ সঁচা জীৱনৰ ্বাৰ্থহীন ছবি । মাটি আৰু মানুহৰ সঁচা অর্থত কোনোবাই গীত ৰচি, সুৰ সংযোজনাৰে মানুহৰ হৃদয় জয় কৰিব পাৰিছে, সেইজনা মহান শিষ্পী, মোৰ বাবে আমাৰ হৃদয় উপচাই তোলা ড" ভূপেন হাজৰিকাৰ বাহিৰে আন কোনো নহয় । আজিও মই ‘এৰা বাটৰ সুৰ’ নামৰ কথাছবিত লতা মঙ্গেশকাৰৰ কণ্ঠত ভাহি উঠা ‘জোনাকৰে ৰাতি অসমীৰে মাটি গীতটি শুনিলে আনন্দাশ্ৰৰ বৈ আহে । অসমক ভালপোৱা ইমান কোমল কথা, মোৰ বাবে মধুৰতম সৃষ্টিৰ অন্যতম সৌন্দৰ্যৰ আঁকৰ স্বৰূপ। তৰণী পাঠক আৰু মনোমতী পাঠক ডাকুৱাৰ ৰচনাত ‘ড' ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰ চমু বিশ্লেষণ’ নামৰ সংকলন পুথিখনৰ 'আগকথা' লেখিবলৈ পাই ধন্ম শ্লানিছোঁ । অসমৰ এগৰাকী মহান শিল্পীৰ প্ৰতি মোৰ শ্ৰদ্ধাৰ এই ‘আগকথা ৰে কাষ চাপিবলৈ মোৰ গথয় এফুখ্ৰ কথা ।

। [ ৰ

৷ নিজা বাস ভৱন ঃডিফু ৷

50}]) নহয়; গানহে মোৰ অস্ত্। ভুপেন হাজৰিকা

প্ৰস্তাৱনা

(১)

ভাৰতীয় সাহিত্যৰ প্রথম নিদৰ্শন ধখেদত সংকলিত প্রকৃতিৰ প্রশত্তিপৰক কিছু কৰিডাক স্বৰসাধকসকলে সুৰ-সংৰচনাৰে সৈতে সামৰেদত সংকলন কৰিলে। উদাত্ত-অনুদাত্ত-স্বৰিতি স্বৰত কবিতাবোৰ গীতৰূপে মুখৰ হৈ উঠিল আৰু সেই গীতবোৰেই ভূলোক-ম্যুলোকৰ সমন্বয় সেতু গঢ়িলে। ভাৰতীয় সত্যতাৰ আদিতম স্তৰত ৰচিত আৰু পৰিবেশিত এই নান্দনিক আবেদন সম্বলিত গীতসমূহে ভাৰতীয় সংগীত পৰম্পৰাৰ সূত্ৰপাত কৰিলে । সভ্যতাৰ বিৱৰ্তনৰ থৈও ধৰি জীৱন আৰু জগতৰ বহু জ্ঞান-দৰ্শনে মানুহক নতুন নতুন চিন্তা-চেতনা আৰু ধ্যান-ধাৰণাৰে সমৃদ্ধ কৰিলে । এনে সমৃদ্ধিয়ে ভাৰতীয় সংগীতৰ ধাৰাটিকো খৰন্ৰোতা কৰিলে । লোকসংগীতৰ শক্তিশালী আন্তঃগাঁথনিৰ আধাৰত ভাৰতীয় সাধকে সযেত্ত সাধনাৰে মাৰ্গসংগীতৰ এটি অতি গাষ্তীর্যপূৰ্ণ ধাৰাও গঢ়ি তুলিলে । কিন্তু তাত্ত্বিক অনুশাসন আৰু কঠোৰ অনুশীলনৰ মাজেৰে আগবঢ়া এই ধ্রুপদী ধাৰাটোৰ আৰোহ-অৱৰোহে স্থান-কাল-বয়ঃ ভেদে সাধাৰণ জনতাৰ আত্মা যে আলোড়িত কৰিব নোৱাৰে,যি সকলোৰে সাধাৰণ অভিজ্ঞতাৰ বিষয় । তাৰ বিপৰীতে অভিজ্ঞতাপুষ্ট, অনুত্ৃতিসিক্ত আৰু কাব্যৰসাঘুত গীতেহে জাতি-গোষ্ঠী-ডাষা ব্যতিৰেকে সাধাৰণডাৱে সকলো স্তুৰৰে মানুহৰ মন-বুদ্ধিচেতনাক উদ্বেলিত কৰিব পাৰে। এনে উপলব্ধিৰ সত্যতা সাব্যস্ত কৰে ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতসমূহে ।

প্ৰায় সাতোটা দশকরৰে| অধিক কাল জুৰি হাজৰিকাই ডাৰতীয় গীতি-সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ প্ৰভূত অৱদান আগবঢ়াইছে। ন নিজৰ ডন্মতূমি অসমৰ ৰূপ-সৌন্দৰ্য, ইতিহাস-এঁতিহাৰ উপৰিও দুষেগি-দুৰ্দশা, প্ৰগতি- সম্প্ৰীতি আদি বিভিন্ন বিষয় গভীৰ উতকণ্ঠাৰে পৰ্যবেক্ষণ কৰিছে আৰু অসম আৰু অসমীয়াৰ সৰ্বাংগীন মংগলৰ হকে সকিয়নী আৰু উপদেশ আগবঢ়াইছে। হাজৰিকাৰ অসম প্ৰীতিৰ প্ৰসাৰিত তৰংগঁই তেখেতৰ ভাৰতপ্ৰেমৰ ৰূপ লৈছে। আধুনিক ভাৰতৰ প্রতিটো প্ৰহৰৰ ডাক তেখেতে শুনিছে।এই বিশাল দেশখনৰ ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পট পৰিবৰ্তনৰ ৰিজিয় মূহূৰ্ত গডীৰ মনোষোগেৰে অধ্যয়ন কৰিছে। দেশ বিভাজন, বৰ্ণ বৈষম্য, সামাজিক অসমতা, অৰ্থনৈতিক অস্থিৰতা, ক্ৰুটিপূৰ্ণ প্ৰশাসনীয় নীতি, গৃহহীন- ভূমিহীনৰ নিৰাপত্তা আদি দেশখনৰ বিবিধ বিষয়ে চিন্তাবিদজনক উদ্বিগ্ন কৰি তুলিছে। স্বদেশ-স্বজাতিৰ প্ৰতি থকা তেখেতৰ অফুৰন্ত প্ৰেমেই বিশ্বপ্রেমৰ দিশে সোপান ৰচিছে। তাৰ ডিতৰতে! মানৱ শ্ৰেমে হাল্সৰিকাৰ গীতসমূহক প্রদান কৰিছে এক অনন্য মহত্ব । তমুপৰি ভাতৃত্ব-মৈত্ৰী, শৃংগাৰ আমি শ্রেমৰ বিৱৰ্ডিত ৰূপে তেখেতৰ গীতি ৰচনাসমূহক আৰ্দেনক্ষম কৰি তুলিছে । সেয়ে অসমীয়া, হিন্দী, মাৰাঠী, বাংলা, উড়িয়া, পঞ্জাবী, ইংৰাজী আদি ভাৰতৰ প্ৰতিটো প্ৰান্তীয় ভাষাৰ শ্ৰোডাৰ সংবেদনশীল মন হাজৰিকাৰ কথা, সুৰে আলোড়িত কৰে৷ ৰাজনৈতিক, সামাজিক আৰু ভৌগোলিক সীম! উলংঘা কৰি সেয়ে হাজৰিকাৰ গীতসমূহে বিশ্বায়নৰ দ্বাৰ উদ্‌ঘাটন কৰাৰ সকল সাৰ্থক কৰি তুলিছে।

(২)

গীত হ'ল কবিতা, চিত্ৰ আৰু সুৰৰ ত্ৰিবেণীসংগম । কবিতা ভাগত থাকে কথা, ছন্দ, অনুভূতি । চিত্ৰ ডাগত থাকে ৰূপ, ৰং, ধাৰণা । সুৰ ভাগত থাকে তাল, লয় আৰু স্বৰলহৰ । প্ৰথম দুটা ভাগ প্রস্তুত কৰাৰ গীতিকাৰৰ আৰু তৃতীয় ভাগৰ দায়িত্ব লয় সুৰকাৰ আৰু গায়কে । বহুমাত্ৰিক প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী ভূপেন হাজৰিকাই গীত ৰচাৰ পৰা পৰিবেশনলৈকে সকলো দায়িত্ব নিজেই লয়। কবি-প্রতিভাৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত আৰু কথা-ছন্দ-অনুভূতিৰে সমৃদ্ধ কবিতা ভাগত গীতিকাৰজনে একোখন চিত্র ৰূপায়ণ কৰিছে। তাৰ বাবে তেখেতে অভিজ্ঞতালৱ্ধ জ্ঞানৰ ভঁৰালৰ পৰা সমল আহৰণ কৰিছে। কবিতাৰ সকলোবোৰ প্ৰাথমিক উপাদানেৰে পুষ্ট তৈখেতৰ গীতি বচনাৰ অন্যতম বৈশিষ্ট হৈছে প্ৰাঞ্জল বৰ্ণনা । স্বচ্ছন্দ গতিত আগবঢ়া একোটা বৰ্ণনা সম্পূৰ্ণ কৰে একাধিক খণ্ডচিত্ৰৰে । চিত্ৰবোৰ কেতিয়াবা অৱয়বৰ কেতিয়াবা অনুভূতিৰ। হাজৰিকাৰ গীতৰ কথাংশত সাধাৰণতে শব্দই তাৰ আক্ষৰিক অৰ্থতকৈ বৃহত্তৰ অভিব্যঞ্জনা আনি দিব পাৰে। শব্দই শব্দাতীত অৰ্থ, ভাৱ আৰু অনুভূতিৰ বাহকৰূপে কাম কৰে । হাজৰিকাৰ ব্যঞ্জনা বেছিভাগ প্ৰতীকধৰ্মী। অৱশ্যে প্ৰতীকী ব্যঞ্জনাসমূহ ' পাঠক-শ্ৰোতাৰ বাবে দূৰহু নহয়; সেয়ে সহজে গ্ৰহণযোগ্য ।

ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতিৰচনাত শ্ৰুতি মাধুৰ্য প্রদান কৰিছে শব্দাৱলীৰ বন্ধন আৰু কম্পনে । ছদ্দোময় ৰচনাত বন্ধন আৰু কম্পনৰ মাজত এক পাৰষ্পাৰিক কাৰ্যকাৰিতা আছে। বাধা নাপালে বেৱিঙী পানী কৈৱল বৈ যায় আৰু বৈ যায় । বাধাত ঠেকা নাখালে বোৱতী পানীত তৰংগ নহয়। ফলত পানীত কম্পন নহয়। কম্পন নহ’লে শব্দ বা ধ্বনি নহয় । পদাৰ্থ বিজ্ঞানীয়ে শব্দৰ কম্পনাংক আৰু কম্পনাংকনৰ জোখ ডেচিবেলত জুখি উলিওৱাৰ কৌশল জানে । গীত আৰু কবিতাত কবিয়ে সেই কৌশল প্ৰয়োগ কৰে। সংগীতৰ তালে আৰু কাব্য ৰচনাত ছন্দবন্ধই তেনে ধ্বনি -তৰংগ বা কম্পন সৃষ্টি কৰে আৰু নিয়ন্তুণো কৰে। গীতৰ কথাত বন্ধন নিয়মিত হ’লে তালো আপুনা আপুনি নিয়মিত হয়। অৰ্থাৎ এটা নিৰ্দিষ্ট বন্ধনৰ মাজত শব্দৰাশি গ্ৰথিত হ’লে সেই শৰ্দৰাশিৰ তৰংগৰো নিৰ্দিষ্ট পৰিমাপ থাকে।এই তাত্ত্বিক কথাটি হাজৰিকাৰ গীতৰ ছন্দবন্ধই বিশ্বাসযোগা ভাৱে প্রতিপন্ন কৰিছে। হাজৰিকাৰ গীতিৰচনাত ছন্দৰ সৌন্দৰ্য দুগ্ডণৈ বৃদ্ধি কৰিছে ধ্বনি সাম্যই । ধ্বনিসাম্য প্ৰধানকৈ নিৰ্ভৰ কৰিছে আনুপ্ৰাসিক পদাৱলীৰ ওপৰত । সুনিবদ্ধ শব্দমালা প্ৰস্তুত হৈছে একোটা গভীৰ আৰু ব্যাপক অৰ্থ দিবৰ বাবে । তাৰ বাবে গীতিকাৰজনে অতি সঘনে বিবিধ অৰ্থালন্কাৰ ৰচনা কৰিছে ৷ ইতিমধ্যে একাধিক প্ৰবন্ধত হাজৰিকাৰ গীতৰ কাব্য-সুষমা আলোচনা কৰোঁতে অলঙ্কাৰ-হুন্দ-ৰস আদি কাব্য উপাদান মই বিস্তৃত ভাবে বিশ্লেষণ কৰি দেখুৱাইছোঁ। বৰ্তমান এই সংক্ষিপ্ত প্ৰসত্তাৱনাটিত উক্ত বিষয় সমূহ বিস্তৃত ভাবে আলোচনা কৰাৰ অৱকাশ নাই । তথাপি পুনৰ দোহাৰি থব খুজিছোঁ যৈ কৰি সুলভ অনুভূতিৰ দ্বাৰা প্ৰণোদিত হৈ ড০ হাজৰিকাই আগবঢ়োৱা ছন্দোময় ৰচনাৰ সম্ভাৰটি সকলোবোৰ কাব্যিক সুষমাৰে মণ্ডিত ।

কেৱল সুন্দৰ কবিতা হোৱাৰ বাবেই যে সেইবোৰ গীত ৰূপেও সাৰ্থক হৈছে তেনে নহয়: কিয়নো কবিতাত সুৰ দিলেই গীত নহয় । বৰং গীত কৰি গাবলৈ বুলি ৰচা কবিতাবোৰত এনে এক আবেদন থাকিব লাগে, যি ৰসিকজনৰ বুদ্ধি আৰু হৃদয় একেলগে থিতাণ্তে তৰাই তুলিব পাৰে। হাজৰিফাৰ ৰচনাৰ তেনে ৰূপ- ৰস-গন্ধ-স্পৰ্শ-শব্দৰ মন্ময় অভিজ্ঞতাৰে শ্ৰোতাকক থিতাতে খন্ধ কৰি তোলে । হাজৰিকাৰ গীতৰ কথাত ৰঞ্জিতা খাই পৰা সুৰ-সংগীতে সেয়েহে যি কোনো শ্রোত্তাক তন্ময় কৰি তুলিবও পাৰে।

(৩)

তৰণী পাঠক আৰু মনোমতী পাঠক ডাকুৱাই “ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ চমু বিশ্লেষণ’ নামৰ বৰ্তমানৰ গ্ৰন্থখনত গীতিকাৰজনে উনৈশ শ সাতত্ৰিশ চনৰ পৰা দহেজাৰ সাত চনলৈকে ৰচনা কৰা, সুৰাৰোপ কৰা,আৰু পৰিবেশন কৰা সকলো গীত একত্ৰ সংকলন কৰি আগবঢ়াইছে। ফলত গীতথিনি সকলোৰে বাবে সহজলভ্য হোৱাৰ উপৰিও সংৰক্ষণৰ সুব্যৱস্থা লোৱা হৈছে। প্রতিটো গীতৰ লগত সংযোগ কৰা টোকা, একোটিত গীত একোটিৰ জন্ম-কাহিনী কৈ গৈছে । এনেদৰে একোটি ৰচনাৰ পটভূমি আৰু আঁৰৰ ইতিহাস উদ্‌ঘাটিত হৈছে। ‘ৰ'দ পুৱাবৰ কাৰণে’,'কত জোৱানৰ মৃত্যু হ’ল’ “জোনাকৰে ৰাতি’ আদিৰ দৰে প্ৰসিদ্ধ গীত একোটিৰ পৰিবেশনৰ সংবাদো সংকলকে দি গৈছে । তেনেদৰে গ্ৰন্থখনত অনেক পঁতিহাসিক তথ্য সামৰি লোৱা হৈছে। চিন্তাবিদ গীতিকাৰ গৰাকীৰ ৰাজনৈতিক, সমাজনৈতিক আৰু দাৰ্শনিক দৃষ্টিভংগীৰ লগতে আদৰ্শ তথা প্ৰেৰণাৰ বিষয়েও লিখক দ্বয়ে আলোচনা কৰিছে। গীত বিশেষে তাল-মান আদি উল্লেখ কৰাৰ লগতে সুৰৰ উৎসও জনাই গৈছে । তেনে আলোচনাত দেশী-বিদেশী সংগীতৰ বিষয়ে কিঞ্চিত বিস্তৰ উল্লেখ কৰি যোৱা হৈছে। এই প্ৰতিটো গীতৰ অৰ্থ, তাংপৰ্য আৰু উদ্দেশ্য লিখক দ্বয়ে সৰল ভাষাৰে দাঙি ধৰিছে। অতবোৰ সমলেৰে সৈতে গ্ৰন্থখনে অনুসন্ধিৎসুসকলৰ যে বহু প্রয়োজন পূৰাব পাৰিব তাত সন্দেহ নাঁই । ড০ হাজৰিকাৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিবেশিত গীতসমূহৰ সংৰক্ষণৰ দৰে এক প্ৰশংসনীয় উদ্দেশ্য আগত ৰাখি দুয়ো গৰাকী সংকলক-- লিখকে যথেষ্ট পৰিআ্ৰম আৰু আন্তৰিকিতাৰে এই সংকলনটি প্ৰকাশ কৰিবলৈ লৈছে। আমাৰ বোধেৰে জসমীয়া গীতি-সাহিত্যৰ অধায়ন আৰু গৱেষণাত ব্ৰতী সকলক এই গ্ৰন্থখনে বহু তথ্যৰে সহায় কৰিব পাৰিব । এই গ্ৰন্থৰ সফলতাৰ বাবে আন্তৰিক শুভকামনা জনাইছো ।।

ইতি মৃ 7, (২৭০ সৰ এ. ৰ

(ড০ মালিনী গোস্বামী ) বিভাগীয় প্রধান অসমীয়া বিভাগ

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়

ষইং০২ ০৫ ২০০৯

মই য’তে নাথাকোঁ মোৰ মনটো থাকে অসমত। ভূপেন হাজৰিকা

১১

প্ৰকাশকৰ দুআষাৰ

জ্যোতিপ্ৰসাদে কৈছিল --অসমীয়া ভাষা জগত সভালৈ যাব।’ হয়, অসমীয়া ভাষা জগত সভালৈ যাব --যাব লাগিব৷ জ্যোতিপ্ৰসাদৰ সেই সপোন দিঠকত পৰিণত কৰিব লাগিব তেওঁৰেই উত্তৰ পুৰুষ সকলে, -অৰ্থাৎ আমি । অসমৰ গাতে লাগি থকা পশ্চিম বঙ্গৰ বঙালী ডাষা ইতিমধ্ জগত সভালৈ গ'ল প্ৰায় এশ বছৰ আগতে । ৰবীন্ত্র নাথ ঠাকুৰে 'গীতাঞ্জলী'ৰ বাবে নবেল পুৰস্কাৰ পালে ১৯১৩ চনত । কিন্তু অসম সাহিত্য সভাৰ জন্ম হ’ল ১৯১৭ চনত । অৰ্থাৎ ৰবি ঠাকুৰে নবেল পোৱাৰ চাৰি বছৰ পাছত । ইয়াৰ পৰাই বুজা যায় আমি ভাষা সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত কিমান পিছ পৰি আছোঁ। অথচ খৃঃ চতুৰ্দশ শতিকাতে মাধৱ কন্দলীৰ দ্বাৰা বাল্মিকী বিৰচিত ৰামায়ণ ভাৰতীয় প্ৰান্তীয় ভাষা সমূহৰ ভিতৰত অসমীয়া ভাষাতে পোন প্ৰথমে অনুদিত হয়। ইয়াৰ প্ৰায় এশ বছৰ পিছতহে কীৰ্তিবাসী ৰামায়ণ বঙালী ভাষাত অনুদিত হয় । ইয়াৰোপৰি অসমীয়া ভাষাত হেম সৰস্বতী, ৰূদ্ৰ কন্দলী, হৰিবৰ বিপ্ৰ, কবিৰত্ন সৰস্বতী, আদি কবি সকলৰ উপৰিও শঙ্কৰ-মাধৱ গুৰু দুজনাই কীৰ্তন ঘোষা,নামঘোষা ৰচিছিল ।দুখৰ বিষয়, বৃটিছৰ প্ৰথম শাসন কালত বঙালী কেৰাণী, মহৰিহত্ৰ প্ৰৰোচনাতে অসমত অসমীয়া ভাষা লুপ্ত প্ৰায় হৈছিল ১৮৩৬ চনৰ পৰা ১৮৭৩ চনলৈ এই ৩৬ বছৰ ধৰি। অসমৰ স্কুল-কাছাৰীৰ পৰা অসমীয়া ভাষা উঠি গৈ বঙালী ভাষা প্ৰ ৱৰ্তন হৈছিল । খৃষ্টীয়ান মিছনেৰীসকল, আনন্দৰাম ঢেকীয়াল ফুকন আদিৰ অশেষ প্ৰচেষ্টাত অসমত অসমীয়া ভাষা পুনৰ উদ্ধাৰ হ’ল। ষ্টয়াৰ পিছত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, পত্ননাথ গোহাঞিবৰুৱা আদিৰ তত্বাৱধানত আধুনিক অসমীয়া ভাষাই পুনৰ গা কৰি উঠিল। সম্প্ৰতি এই ডাষাই বিশ্বৰ অনা সমৃদ্ধিশালী ভাষা সমূহৰ খোজত খোজ মিলাই আগবাঢ়ি আছে আৰু সোপান বগাঁই ভবিষ্যতে ই অধিক সমৃদ্ধিশালী হোৱাৰ পথত ।

অসমীয়া ভাষাত গীতৰ বিশ্লেষণমূলক কিতাপ নাই বুলিয়েই ক’লে হয়তো ভূল কোৱা নহ’ব । অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি ড' ভূপেন হাজৰিকা অসমীয়া ভাষা-সাহিত্য সাস্কৃতিৰ এজন বিদগ্ধ পণ্ডিত । তেওঁৰ ৰচনা সমূহে (গদ্য-গীত, কৰিতা, নাটক) আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যক ওখ আসনত উপবিষ্ট কৰালে । বিশেষকৈ তেওঁৰ গীতি সাহিতাই অসমীয়া সাহিত্যৰ মান বহু ওখ খাপত উপস্থাপন কৰিলে। সেয়েহে তেওঁৰ গীতি সাহিত্যৰ সমলখিনি বিশ্লেষণ তথা মূল্যায়ন কৰি চোৱাৰ প্ৰয়োজন আহি পৰিছে। কাৰণ অসমৰ সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতিত তেওঁৰ গীত সমূহৰ প্ৰাসঙ্গিকতা আছে। তেওঁৰ গীতসমূহ সমূহ অসমীয়াৰ বাবে । তেওঁৰ গীতত সন্নিবিষ্ট হৈআছেঅসমীয়া জাতি সন্ত -- অসমৰ অতীত, বৰ্তমান আৰু ভবিষ্যতৰ সপোন । বিভিন্ন দিশত, বিভিন্ন বিষয়ৰ ওপৰত তেওঁ সূক্ষ্ম পৰ্যবেক্ষণ কৰিছে আৰু অসম-অসমীয়াৰ সৰ্বাঙ্গীন মঙ্গলৰ হকে গীতেৰে সময়ত সকিয়নী আৰু উপদেশ আগবঢ়াইছে । মহামূল্যবান সেই উপদেশ সমূহ কাৰ্যকৰী নোহোৱাৰ আশঙ্কাত আক্ষেপৰ সুৰত আকৌ গাইছে--'গীতৰ ভাষাৰে মই বহু সকিয়ালোঁ তাক, গীত বুলিয়েই মাথোন ল'লা'। সেয়েহে সাম্প্ৰতিক কালত ‘ড' ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ চমু ৰিয়েষণ’ কিতাপখনৰ প্ৰাসঙ্গিকতা আছে।

তৰণী পাঠক আৰু মনোমতী পাঠক ডাকুৱাই যোৱা প্ৰায় চাৰি বছৰ ধৰি যথেষ্ট কষ্ট কৰি ভূপেনদাৰ ৰচিত সকলোবোৰ গীত সংগ্ৰহ কৰি তাৰ চমু বিশ্লেষণ আগবঢ়াইছে অসমৰ সমূহ পঢ়ুৱৈৰ বাবে । ইয়াৰ ৰাবে ভূপেনদাই তেওঁলোকক লিখিত অনুমতি প্ৰদান কৰিছে। আমাৰ মৰমৰ তৃপেনদাৰ মই প্ৰাণ ভৰি ভালগোৱা এই গীতসমূহৰ বিশ্লেষণ মূলক এই মহামৃল্যবান কিতাপখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ পাই আমি নথৈ আনন্দিত হৈছো আৰু নিজকে ধন্য মানিছো । কিতাপখন পঢ়ুৱৈ ৰাইজে আদৰি ল’লে আমাৰ প্ৰচেষ্টা সাৰ্থক হ'ব।

প্ৰকাশক

বিদেশত মই অসমীয়া গীতৰ ধ্বজা পুতিবলৈ যাওঁ। ভুপেন হাজৰিকা

৯৩

ড’ ভূপেন হাজৰিকাৰ চমু জীৱনপঞ্জী

মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ পিছতেই অসমৰ কলা-সংস্কৃতিৰ আকাশখন উদ্জলাই তোলা এটি উদ্বল নক্ষত্ৰ হ’ল স্বনামধন্য, বিশ্ববৰেণ্য শিল্পী ড' ভূপেন হাজৰিকা । কলাবিদ হাজৰিকা এজন মানৱশপ্ৰেমী, সমাজ সচেতক, সমাজ সংগঠক, দেশ আৰু জাতিৰ ভৱিষ্যত শুভচিন্তক, স্বদেশ-স্বজাতি প্ৰেমী । কলা সংস্কৃতিৰ সাধনাৰ জৰিয়তেই তেওঁ গুৰি ধৰিছিল সমাজ সংগঠনৰ, জাতি গঠনৰ । তেওঁ বিচাৰেপাহাৰ-ভৈয়ামক সামৰি অসূ্য়া-অশান্তি, বিভেদ-বিচ্ছিন্নতাবাদক নিৰ্মূল কৰি এ্রক্য-সমস্বয়-সম্ধ্ৰীতি সমৃদ্ধ এখন সুবিশাল সুন্দৰ অসম য’ত নাথাকে জাতিভেদ, শ্ৰেণীভৈদ আৰু শোষণ। তেওঁ বিচাৰে তেওঁৰ প্ৰাণৰ অসমৰ তথা ভাৰতৰ প্ৰতিজন নাগৰিকেই জ্ঞানৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান হওঁক, বিজ্ঞান প্ৰযুক্তিৰে পৃথিবীৰ অন্যান্য দেশতকৈও উন্নতিৰ বাটত আগবাঢ়ক । অসমৰ (ভাৰতৰ) গাওঁবোৰ উন্নত হওঁক; গাওঁৰ ডেকা-গাভৰুবোৰ শিক্ষা-দীক্ষা, বিজ্ঞান- প্ৰযুক্তিৰে উন্নতহৈ বিশ্বক প্ৰতিনিধিত্ব কৰক, মানৱ জাতিৰ কল্যান সাধক । এই সকলো চিন্তা তেওঁ তেওঁৰ গীতৰ মাজেৰেই প্ৰকাশ কৰিছে। কাৰণ তেওঁৰ প্ৰকাশৰ মাধ্যমটোৱেই হ'ল গীত। যুঁজিবলৈও অন্তু গীতেই - --এই কথাও তেওঁ গীতেৰেই প্ৰকাশ কৰিছে যদিও চৌষষ্ঠি কলাৰ আটাইখিনিয়েই তেওঁৰ মাজত বিদ্যমান ।

ড' ভূপেন হাজৰিকা হাড়ে হিমজুৱে লুইতপৰীয়া । ১৯২৬ চনৰ চেপ্তেম্বৰ মাহৰ ৮ তাৰিখে এই গৰাকী মহান শিল্পীৰ বিশাল লুইতৰ পাৰত শদিয়াত (বৰ্তমান অৰুণাচল) জন্ম হয় । তেওঁৰ পিতৃ নীলকান্ত হাজৰিকা আৰু মাতৃ শান্তি প্ৰিয়া হাজৰিকা । তেওঁৰ ককাক আছিল বংশীধৰ হাজৰিকা। বংশীধৰ হাজৰিকাৰ প্ৰতৃ আছিল নগা হাজৰিকা । বংশীধৰ হাজৰিকা শিক্ষক আছিল। তেওঁ নাজিৰাত এখন স্কুল পাঙিছিল ৷ সেইখনেই বৰ্তমানৰ নাজিৰা চৰকাৰী হাঁইস্ক্বুল । ইফালে মাকৰ দেউতাক অৰ্থাৎ মাকৰ ফালৰ ককাক গুৱাহাটীৰ ভৰলুমুখৰ ৰতি কান্ত দাসও এজন শিক্ষক আছিল ।

নীলকান্ত হাজৰিকাই নাজিৰাৰ পৰা মেট্ৰিক পাছ কৰি উচ্চ শিক্ষা লাভাৰ্থে গুৱাহাটীলৈ আহে আৰু কটন কলেজত ভৰ্তি হয় । তেওঁ ভৰলুমুখৰ ৰতিকান্ত দাসৰ ঘৰৰ চৌহদৰ এটি ভাৰা ঘৰত আছিল । তাতেই শান্তি প্ৰিয়াৰ সৈতে চিনাকী আৰু প্ৰেমৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু বি, এ পাছ কৰাৰ পিছত দুয়োৰে মাজত বিবাহ সম্পন্ন হয় । পিছত তেওঁ শদিয়াৰ এম, ই স্থুল এখনত শিক্ষকৰ চাকৰি পায় । পত্নী শান্তি প্ৰিয়াকো শদিয়ালৈ লগত লৈ যায় । তাতেই ওপৰোক্ত তাৰিখত এটি ল'ৰা সন্তান জন্ম হয় । ---নাম থলে ‘তুপেন ।

নীলকান্ত হাজৰিকাই কটন কলেজিয়েট হাইস্কুলৰ শিক্ষকৰ চাকৰি পাই পুনৰ গুৱাহাটীলৈ উভতি আহিল । তেওঁ সপৰিয়ালে শহুৰেক ভৰলুমুখৰ ৰতি মাষ্টৰৰ ঘৰতে থাকিবলৈ ললে আৰু তাৰে পৰাই চাইকেলেৰে কটন কলেজিয়েট স্কুললৈ অহা যোৱা কৰিবলৈ ধৰিলে। ৰতি মাষ্টৰৰ ঘৰখনত সঙ্গীতৰ সুপৰিবেশ এটা আছিল । তেওঁৰ বৰ পুত্ৰ অনাথ বন্ধু যি জনে কটন কলেজত পঢ়ি থাকোঁতেই মাথোঁ তেইছ বছৰ বয়সতে অকাল মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। তেওঁ এজন সুদক্ষ চেতাৰ বাদক আৰু ভাল সঙ্গীত শিল্পী আছিল । তেওঁ গীত গাঁই যথেষ্ট সুনাম আৰ্জিছিল । শিশু ভূপেনৰ গাত তেওঁৰ লক্ষণ দেখি পুত্ৰহাৰা আইতাকৰ ভূপেন 'অনাথ'ৰ পুনৰ্জনম বুলি প্ৰতীয়মান হৈছিল । সেয়েহে আইতাকে জীয়াই থকলৈকে ভূপেনক ‘ভূপেন’ বুলি নামাতি ‘অনাথ’ বুলিহে মাতিছিল। মোমায়েকৰ ঘৰখনত হাৰমনিয়াম, তৰলা আদি বাদ্যযন্ত্ৰ আছিল । মাহীয়েক ভৱপ্ৰিয়া দাস শিক্ষয়ত্ৰী আছিল । তেওঁ ভূপেনক নতুনকৈ এখন হাৰমনিয়াম কিনি আনি দিলে। সেইখন তেওঁ বজাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে । মাক শান্তিপ্ৰিয়া এজনী সূকণ্ঠী গায়িকা আছিল । তেওঁৰ ওঁঠেৰে অবিৰাম বৰগীত, লোকগীত, বিয়া নামৰ সুৰ নিজৰিছিল । শিশু ভূপেনে সেই গীতবোৰ, সুৰবোৰ আমত্‌ কৰিলে । এনেকুৱা সঙ্গীতময় প্ৰিৰেশত তেওঁ সঙ্গীতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈছিল জনমৰে পৰাই হয়তো মাতৃপাৰ্ডৰ ভ্ৰলৰপৰাই ৷ এনেদৰেই ঘৰতেই তেওঁৰ সঙ্গীতৰ শিক্ষা আৰু চৰ্চা আৰম্ভ হৈছিল।

১৯৩০ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীৰ দিনা কটন কলেজিয়েট স্কুলত এখন ৰাজহুৱা সভা অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেই সভাত এটি চাৰি বছৰীয়া শিশুৱে নিজে হাৰমনিয়াম বজাই এটি সুন্দৰ গীত পৰিবেশন কৰে । সেই সভাৰ সভাপতি সাহত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই গীত শুনি মুগ্ধ হৈ নিজৰবহা আসনৰ পৰা উঠি গৈ নিজৰ তামোলখোৱা মুখখন ধুই শিশুটিৰ গালত চুমা এটি খাই কৈছিল -‘বৰ ডাঙৰ শিল্পী হব এওঁ’। সেয়াই আছিল তেওঁৰ ‘গীতৰ সভাৰ প্ৰধান অলঙ্কাৰ’ শ্ৰোতা ৰাইজৰ তেওঁৰ প্ৰতি প্ৰথম আশীৰ্বাদ আৰু আৱিষ্কাৰ।

পৰিয়ালৰ জ্যেষ্ঠসকলৰ অধিকাংশই শিক্ষক হোৱা বাবে মৰমৰ ভূপেনক ঘৰতে শিকাই ক খ আদি শ্ৰেণী নপঢ়াকৈয়ে ১৯৩৩ চনত মাথোঁ ছবছৰ বয়সত ভৰলুমুখৰ সোণাৰাম স্কুলৰ তৃতীয়মান শ্ৰেণীত নাম লগাই দিয়ে । সৈই সময়ত আৰ্ল ল কলেজত ৰাতিপুৱাও ক্লাছ হৈছিল । নীলকান্ত হাজৰিকাই ৰাতি পুৱাৰ ক্লাচত ভি হৈ ‘ল’ পাছ কৰে । ১৯৩৫ চনত তেওঁ 500 [119[0১60001' 01 9০1100] হৈ পৰিয়াল সহ ধুবুৰীলৈ যায় । ধুবুৰী প্ৰাইমাৰী স্কুলত ভূপেনক নাম লগাই দিয়ে । ধুবুৰীতেই তেওঁ সেই সময়ৰ বিখ্যাত লোকগীতৰ শিল্পী আবৃাছউদ্দিনক দেখা পোৱাৰ আৰু লগ পোৱাৰ সৌভাগ্য ঘটিছিল । ধুবুৰীত ৰঘুনাথ চৌধুৰীৰ ‘দহিকতৰা’ গাই তেওঁ ফ’কাছ পালে । এয়া ই’ল তেওঁৰ দ্বিতীয়টো প্লেটফৰ্ম । ধুবুৰীত তৈওঁলোক ছমাহমান আছিল। ১৯৩৬ চনত নীলকান্ত হাজৰিকাঁই /*, ('. ১ পাছকৰি ৪ [) (৷ হৈ পৰিয়াল সহ তেজপুৰলৈ যায়। ভূপেন হাজৰিকাই তৃতীয়, চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম শ্ৰেণী গুৱাহাটী আৰু ধুবুৰীত পঢ়ি ষষ্ঠ শ্ৰেণীত তেজপুৰ হাইস্কুলত নাম লিখে । তেজপুৰত শঙ্কৰদেৱৰ তিথিত মাকে শিকাই দিয়া ‘জয় জয় যাদৱ জলনিধি যাধৱ ধাতা’ বৰগীতটো গাঁই নাম কৰে । এয়া ই’ল তেওঁৰ তৃতীয় প্লেটফৰ্ম । তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ জ্যোতি প্ৰসাদ আগৰৱালা আৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভাৰ নজৰত পৰে আৰু সান্নিধ্য লাভ কৰে । ১৯৩৭ চনত তেওঁ প্ৰথমটো গীত ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰী শঙ্কৰ গুৰুৱে’ ৰচে । এই সময়তে তেওঁ আফগানিস্থানৰ পৰা চাইকেলেৰে ঘূৰি অহা কমলনাৰায়ণ চৌধুৰীৰ পৰা এটা গজল শিকিলে। এই বছৰতে তেওঁ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষুণপ্ৰসাদৰ লগত কলিকতালৈ যায় জয়মতী কুঁৱৰী আৰু শোণিত কুঁৱৰী ৰেকৰ্ড নাট দুখনত নাৰী কণ্ঠত গীত ৰেকৰ্ডিং কৰিবলৈ ৷ ‘সখিহে কি কমে দুখৰে কথা’ গীতটো কান্দি কান্দি জয়মতীয়ে গাব লাগে। ইয়াৰ পিছত জ্যোতিপ্ৰসাদেভূপেনৰ কণ্ঠত আন এখন ৰেকৰ্ড কৰাৰ কথা ভাবিলে। সেইমতে বিষ্ণুৰাভাই ষ্টুডিঅ'তেই ‘উলাহতে নাচি বাগি হলি বিয়াকুল’ আৰু ‘কাষতে কলচী লৈ যায় এ ৰচকী বাই’ গীত দুটি ৰচে আৰু জ্যোতি বিষ্ণু যুতিয়ে লগৈ লগে সুৰ সংযোজন আৰু বাদ্য সংগত কৰি চেনোলা মিউজিকেল শ্ৰোডাক্তচ্‌ কোম্পানীত ৰেকৰ্ডিং কৰে। তৈতিয়া বঙ্গদেশৰ ‘ৰেকৰ্ড সঙ্গীত’ নামৰ পূজা সংখ্যাৰ আলোচনীখনৰ বেটু পাটত ‘ভূপেন হাজৰিকাৰ ফটো। বেটুপাটৰ গোলাকাৰ ফটোখনৰ তলত লিখা হৈছিল--‘আমাদেৰ কণিষ্ঠতম শিল্পী।’ ছবিখনত তেওঁৰ ডিঙিত এটা সোণৰ মেডেল ওলমি আছিল । মেডেলটো তেওঁ তাতেই উপহাৰ পাইছিল। ১৯৩৭ চনত এই ৰৈ্কর্ডখন প্রকাশ পায়।

১৯৩৯ চনত তেওঁ প্ৰথম কথাছবিৰ গীতত কণ্ঠদান কৰে। তেওঁ জয়মতীত ল’ৰাৰজাৰ ভাওত আৰু

স্থন্দ্ৰ মালতীত গৰখীয়াৰ ভাওত অডেনয় কৰে তেওঁ বিষ্ণুৰাভাৰ ‘আজলী হিয়াৰ মাজে বিজুলী, বাণ মাৰে’ অসমীয়া গজল বা, প্রেমৰ গীত ৰেকৰ্ডিং কৰে যষ্ঠ শ্ৰেণী:তেই । সেঁই বছৰতেই তেওঁ পিতৃ নীলকান্ত হাৰ্জবৰক৷

ৰচিত ‘অ’ মইনা কেতিয়া আহিলি তই’ বনগীতটিত সুৰাধোপ কৰি সুৰকাৰ ৰূপে আত্ম প্ৰকাশ কৰে। এই

চনতে তেওঁৰ গীত লিখাৰ হেপাহ হয় আৰু সেই সময়ৰ সামাজিক পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি বিতুষ্ট হৈ সমাজ সেৱাৰ

মনোভাবেৰে মাৰ্কচ্বাদী ভাবধাৰাৰ দ্বিতীয়টো গীত ‘অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি মই নতুন ভাৰত গঁঢ়িম’ ৰচি সুৰ দিয়ে ।

গীতটো বিষ্ণুৰাভাই ১৯৪৮ চনত ফণী শৰ্মাৰ ‘চিৰাজ’ চিনেমাত দিলে আৰু অসমৰ পৰিবেশৰ লগত খাপ

খোৱাকৈ ‘নতুন ভাৰত'ৰ ঠাইত ‘নতুন অসম’ শব্দ দুটা ব্যৱহাৰ কৰিলে । তৈওঁ কালিয় দমন, বকাসুৰ ৰধ আদি

ভাওনাত নাচিছিলও । কলিকতালৈ গীত গাবলৈ যাওঁতে তেওঁৰ স্কুল খতি হৈছিল যদিওঁ গীত পঢ়া-শুনাত

যাতে বাধাৰ সৃষ্টি নকৰে ভাৰে প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি মাকে লগত পাঠ্যপুথিবোৰো দি পঠিয়াইছিল আৰু জ্যোতিপ্ৰসাদক

১৫

পঢ়া-শুনাত নজৰ ৰাখিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল । জ্যোত্প্ৰিসাদেও সেই মতে তত্বাৱধান লৈছিল । সেই সময়ত পাঠ্যপুথিৰ বাহিৰেও ওপৰঞ্চি জ্ঞান লাভ কৰিবলৈ তেনে কোনো কিতাপ পত্ৰ পঢ়িবলৈ পোৱাৰ সুযোগ নাছিল । কিন্তু শিক্ষানুৰাগী দেউতাকে বহু কষ্ট কৰি 3001; 01{ 110 16066’ ৰ দহটা খণ্ড কিনি দিছিল । তাত ৰাফেল, লিওনাৰ্ডো ভিন্সি, মাইকেল এঞ্জেলো আদিৰ বিষয়ে পঢ়িছিল,বঙালীতে লিখা ‘বিলাতৰ সাধু’ আদিও কলিকতাৰ পৰা মগাই আনি পঢ়িছিল এই কিতাপবোৰৰ ভিতৰত হিটলাৰৰ ‘][/[921} 1< ্ৰা৷[’(মোৰ জীৱন বৃত্তান্ত) আৰু গান্ধীজীৰ ‘মোৰ সত্য অম্বেষণৰ কাহিনী’কিতাপ দুখন তেওঁ অতি মনোযোগেৰে পঢ়িছিল।

ন বছৰ বয়সতে ৰচা তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰথম গীতটোৰ বিষয় বাছনিয়েই হ’ল আৰ্বযৰি বিষয় । যি বয়সত সমনীয়া অন্য শিশুৱে লৰি ঢাপৰি, খেলি ধূলি সময় অতিবাহিত কৰিছিল সেই বয়সতে এনে এটি গডীৰ বিষয় তেওঁ ভাৱ জগতত বিচৰণ কৰিছিল -- ধৰ্মৰ ডোলেৰে বান্ধি মহা অসমীয়া জাতি গঢ়ি বৰ অসম গঢ়াৰ প্ৰচেষ্টা ৰত মহান সমাজ সংস্কাৰক গুৰু শ্ৰীশঙ্কৰদেৱক লৈ ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ জীমন্ত শঙ্কৰে ধৰিলে নামৰে তান’ গীতটো ৰচিছিল। আধ্যাত্মিক ভাৱৰ পৰশ পোৱা এই গীতটি ৰচনাৰ পৰিবেশ আৰু প্ৰেৰণাৰ উৎস আছিল তেওঁৰ ঘৰখন --মাক-দেউতাক, মামা-মাহী, ককাক-আইতাক। গতিকে দেখা যায়, হাজৰিকাদেৱৰ গীত ৰচনাৰঘাই শিপাডালেই পোত খাই আছিল অসমৰ বতাহ, পানীৰে পুষ্ট হৈ অসমৰ মাটিত --ষিজনে এঁক্য-সমস্বয়েৰে এখন সুন্দৰ সবল, সুবিশাল অসম গঢ়াৰ প্ৰচেষ্টাত ৰত আছিল সেই শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰৰ চৰণ বন্দনাৰে, তেওঁৰ মহিমাৰে, তেওঁৰ আৱৰ্তমানত হোৱা শূন্যতাত হোৱা দুখৰ অনুভৱেৰে।

দঘিতীয় গীতটি ৰচিছিল হাউ গুদু খেলি, বাৰীৰ আম জাম খাই দুষ্টালি কৰি ফুৰা বয়স তেৰ বছৰ বয়সতে নিজকে অগ্নিযুগৰ ‘ফিৰিঙতি’ বুলি প্ৰতিপন্ন কৰি ‘নতুন ভাৰত গঢ়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে -- সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বৃস্ব ফিৰাই অনাৰ প্রতিজ্ৰুতিৰে, ধৰ্মৰ নামত চলা ব্যৱসায় বন্ধ কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে, ন্যায় সাম্য মৈত্ৰী আৰু একতাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে বিদ্ৰোহী ভাৱাপন্ন গীত ‘অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি মই নতুন ভাৰত গঢ়িম’ বুলি । কাৰণ সেই সময়ত পৰাধীন ভাৰতত স্বাধীনতাৰ যুঁজ আৰম্ভ হৈছিল। বৃটিছৰ শাসন শোষণ, বৃটিছ চৰকাৰৰ অধীনত চাকৰি কৰা ৰাযবাহাদুৰ, মৌজাদাৰ, পুলিচ, চিপাহী আদিৰ শাসন শোষণ, অত্যাচাৰত দেশৰ প্ৰজা জৰ্জৰিত হৈছিল । সেই পৰিবেশ অসমতো আছিল । হাজৰিকাদেৱে সৰু কালত স্বচক্ষে সেই পৰিবেশ দেখা পাইছিল। ‘সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বৃস্ব ফিৰাই অনা’ অৰ্থাৎ মাৰ্ক্‌স্বাদী ভাৱধাৰাৰ এই গীতটো লিখাৰ সময়ত হাজৰিকাদেৱে মাৰ্কস্বাদ পঢ়া বা শিকা নাছিল । কিন্তু মাৰ্কস্বাদী এই কথাবোৰ শুনিছিল তেওঁৰ গুৰু জ্যোতি-বিষ্ণু যুতিৰ পৰা । আনহাতে সৈই কালৰ দেশৰ পৰিস্থিতিয়েও তেওঁক বিদ্ৰোহী ভাৱাপন্ন কৰি তুলিছিল । এফালে দেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আনফালে ঘ্বিতীয় মহাযুদ্ধ। সমাজখন কুসংস্কাৰ, অন্ধবিশ্বাস, জাত পাত, বৰ্ণ বৈষম্য, ভৈদাভেদ আৰু ধৰ্মৰ নামত ব্যৱসায় আদিৰে ভৰা। আনকি তেওঁ বাস কৰা গুহৱাহাটীৰ ভৰলুমুখ অঞ্চলত সংস্কৃতি বোলা একো নাছিলেই । এই কথা হাজৰিকাদেৱৰ অনুলিখিত আত্মজীৱনী ‘মই এটি যাযাবৰ'ত অতি সুন্দৰকৈ লিখা আছে- -“ভৰলুমুখৰ যিখন পুৰণা দলং, যিখন এতিয়াও আছে৷ সেঁইখনৰ আনটো মূৰত প্ৰায়েই বঙালী সংকীৰ্তন হয়, আমিপ্ৰায়ে তালৈ বাতাছা খাবলৈ যাওঁ । এই হৰি সংকীৰ্তন হয় বঙালী ভাষাত । তাত গোট খোৱা অসমীয়া মানুহ খিনিয়েও বঙালী ভাষাতে গান গায়, সংকীৰ্তন কৰে । ‘হৰি হে, হৰি হৈ এক আনা দিব কড়ি, পাৰ কৰি দাও তাড়াতাড়ি’--এইবোৰ শুনো । থানাখনত যিবোৰ বিহাৰী পুলিচ আছিল তেওঁলোকে ‘ৰামা হো’ ‘ৰামা হো’ গায়। ভৰলুমুখত তৰুণৰাম ফুকনৰ ঘৰৰ ওচৰতে ফুকনে ভালপোৱা অতি সাধাৰণ মানুহৰ ঘৰ কিছুমান আছিল ।। তেওঁলোকৰ নিজাকৈ নামঘৰ এটা আছিল । ভাওনা মই দেখা নাই, কাৰণ তেতিয়া গুসাহাটীত ভাওনা নহয়েই; কিন্তু ওজাপালি হয়, হ লৈও বৰ কম । মুই এতিয়া ভাবোঁ যৈ অসমৰ এঁই প্ৰধান চহৰ গুৱাহাটীৰ এনে এটি অৱস্থা আছিল, য’ত চাৰিওফালে প্ৰতিধ্বনিত হয় মাথোন বঙ্ধালী কীৰ্তন, বিহাৰী কীৰ্তন ৷ ওজাপালি হয় কেতিয়াব! পূজা সবাহে। হাজো, আজ্সাৰা, পলাশবাৰীৰ পৰা এই দলবোৰ আহে। এইবোৰ চোৱা মোৰ মনত আছে । মাহঁতে মোক দেখুৱাবলৈ লৈ যায় । ঠিক তেনে এটি সময়তে মই অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি লিখিছোঁ।”

আকৌ ১৯৩৬ চনৰ পৰা ৪০লৈকে এই সময়খিনিৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাস এনেভাবে লিখিছে -“... ক’তো সন্ৰীয়া নৃত্যৰ এখন স্কুল বা ঘৰে ঘৰে গৈ শিকোৱা বা ক’ৰবাতআমাৰ দশাৱতাৰ নৃত্যটো দেখুৱালে ভাল হয় --এনে ভাব মই গোটেই অসমতে দেখা নাছিলোঁ । সত্ৰবিলাকত এনে নৃত্য গীতৰ প্রচলন আছিল । যিটো বস্তু গোটেই অসমখনতে দপ্‌দপাঁই থাকিব লাগিছিল সেইটো মাত্ৰ সত্ৰতহে আৱদ্ধ আছিল । যিবোৰ অসন্তীয়া মানুহ আছিল নতুন পুৰুষক অৰ্থৎ আমাক শিকোৱাৰ কোনো বন্দোবস্ত নাছিল । এই দোষ পিছে আছিল নেতা সকলৰ, যি সকল আমাৰ সংস্কৃতিৰ নেতা আছিল । তেওঁলোকে অকলে অকলে এইবোৰ চৰ্চা কৰিছিল নিজৰ নিজৰ ঠাইত ।” ১৯৪১, '৪২ত গুৱাহাটীত বস্তুৰ জুঁই -ছহ দাম, পুলিচ-মিলিটাৰীৰ অন্যায়, অত্যাচাৰ, ব্যভিচাৰ, অসভ্যালি চলিছিল । ফলত সাধাৰণ ভাল মানুহৰ জীৱন নিবহিৰ পৰিবেশ অস্বস্তিকৰ আছিল । এনে পৰিস্থিতিত সাহিত্য সংস্কৃতিৰ পৰিবেশ নাছিল বুলিবই পাৰি । এই কথা ‘মই এটি যাযাবৰ’ত এনেভাবে বৰ্ণিত আছে -- ‘ ... গুৱাহাটীত নানা উৎপাত । ৰাষ্টাই ঘাটে অসভ্য যৌন অত্যাচাৰ দেখা যায়। বাপেক পুতেকে একেলগে ফুৰিব নোৱাৰে । ভৰলুমুখৰ পৰা পাণবজাৰলৈ নৈৰ কিনাৰে কিনাৰে আহিব নোৱাৰোঁ । সকলোতে অসভ্যালি । আমাৰ ঘৰৰ আগতে আমেৰিকান এজন আৰু নাৰ্চ এগৰাকীয়ে অসভ্যালি কৰাত আমাৰ কাম কৰা ল’ৰাটোৱে আৰু ওচৰৰ ঘৰৰ ল’ৰাটোৱে দুইটাকে মাৰিলে । তেতিয়া কিবা এটা কৰিলেই ৱিটিছদ্ৰোহী বুলি গণ্য কৰে ।” তেজপুৰত জ্যোতি-বিষ্ণু, ফণী শৰ্মাৰ উপৰিও সাহিত্যিক, শিক্ষা গুৰু দণ্ডিনাথ কলিতা, পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা, আনন্দ চন্দ্ৰ আগৰৱালা আদি সৃষ্টিশীল লোকসকলৰ তেওঁ সান্নিধ্য লাভ কৰিছিল ।। তেওঁক ইতিহাস বস্তুটোৰ অৰ্্তদৃষ্টি দিছিল পদ্মনাথ গোহাঞিৰুৱাই। তেজপুৰত চাকৰি কৰি থকা শিলচৰৰ ৰাজমোহন নাথ নামৰ ইঞ্জিনীয়াৰ এজনৰ পৰা ']২ং0]1811{10 10%6 0{ 1 119500[) "এটা লাভ কৰিছিল । তেওঁ কিশোৰ ভূপেনক কৈছিল --"শিল এটা লবি, সুধিবি,শিলটোৰে কিমান যে কথা ক’ব

!ক’ব --এইফালে মোৰ বুকুৰ ওপৰেদি হিউৱেনচাং গৈছিল, মোৰ বুকুতে উষাই স্নান কৰিছিল ।’ এনেবোৰ কথাই তেওঁক বুৰঞ্জী, ইতিহাসৰ প্ৰতি আকৃষ্ট কৰিছিল ।

১৯৪০ চনত তেজপুৰ হাইস্কুলৰ পৰা মেট্ৰিক পাছ কৰি আহি কটন কলেজত পঢ়াৰ সময়ত উজান বজাৰলৈ গৈ আনন্দি ৰাম দাসৰ ওচৰত গান শিকিছিল । সেই সময়ত গুৱাহাটীত বংশীবদ পাণ্ডে নামৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ টিকনি থকা মানুহ এজনে পাখোৱাজ শিকাইছিল। ভূপেন হাজৰিকাই দুটকা ফিজ দি তেওঁৰ শিষ্য হৈছিল । সেই সময়তে সূৰ্য কুমাৰ ভূঞা, পল্মধৰ চলিহা আৰু পাৰ্বতি প্ৰসাদ বৰুৱাই খাটি অসমীয়া গীত লিখিছিল আৰু পদ্মধৰ চলিহাই সুৰ দিছিল। গোপীনাথ বৰদলৈয়ে বৰগীত গাইছিল। নিজৰ ল’ৰা-ছোৱালীক অনুপ্ৰাণিত কৰোৱাৰ অৰ্থে দেউতাকে প্রায়েই এই কথাবোৰ ঘৰত আলোচনা কৰিছিল । এনে আলোচনাই তেওঁৰ কুমলীয়া প্ৰাণত সৃষ্টিৰ বীজ ৰোপণ কৰিছিল । কিন্তু সেইখিনি সময়ত সঙ্গীতৰ ব্যাকৰণ সন্মত গীত শিকিবলৈ গুৱাহাটীত গুৰু বা অনুষ্ঠান বা কিতাপ পোৱাৰ সুবিধা নাছিল। কটন কলেজত বাণীকান্ত কাকতি, পিচচি ৰয়, লক্ষ্মী চেটাৰ্জী, ড০ সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞা আদি বিচক্ষণ শিক্ষাবিদ, সাহিত্যিকৰ সান্নিধ্য লাভ কৰিছিল আৰু কলেজৰ নৱাগত আদৰণি সভাত গীত গাই তেওঁলোকৰ আশীবদি লাভ কৰিছিল। এজন বিশ্বমানৰ শিল্পী হোৱাৰ বাবে এই মহা মনিবী সকলৰ সান্নিধ্য আৰু আশীৰ্বাদে কিশোৰ ভূপেনৰ সৃষ্টিকামী মনত সাহস আৰু আত্মবিশ্বাস যোগাইছিল ।

১৯৪ ২ চনত ভূপেন হাজৰিকাই আঁই, এ পাছ কৰে । সেই সময়ত এফালে গঁণ আন্দোলন আৰু অন্যফালে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ৷ ইফালে যুদ্ধ সিফালে গান্ধীজীৰ ‘কৰেংগৈ য়া মৰেংগে’ 120 01 016 । কটন কলেজ সম্পূৰ্ণ বন্ধ হৈ গ’ল; চুদমাৰ্চন হল আৰ্মিয়ে অধিকাৰ কৰিলে; কৈতিয়া খুলিব ঠিকনা নাই। তেওঁ বেনাৰছহহিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়লৈ পঢ়িবলৈ গ’ল । অকল ভূপেন হাজৰিকাই নহয়; অধ্যয়ন পিপাসু গুৱাহাটীত পঢ়ি থকা বহু ল’ৰাই গুচি গ’ল । বেনাৰছ্ত তেওঁ পণ্ডিত মদন মোহন মালব্য, ভাইচচেলেলৰ চাৰ সৰ্বপত্দী ৰাধাকৃষ্ণণ আদি পণ্ডিত সকলৰ সান্নিধ্য পালে। তেওঁৰ ফিলোছ্‌ফিত অনাৰ্চ আছিল; সৰ্বপন্বী ৰাধাকৃষ্ণণৰ ভ্ব্ত ফিলোহছ্‌কি

‘9৭

পঢ়িছিল। আচাৰ্য্য কৃপালনি, পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰু, তেজ বাহাদুৰ চাপু, মৌলানা আবুল কালাম আজাদ আদিয়ে তাত হোৱা সমাৱৰ্তন উৎসৱ সমূহলৈ আহিছিল। তাতেই ছ'চিয়েলিষ্ট জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ আৰু আচাৰ্য্য নৰেন্দ্ৰ দেৱকো পাইছিল। এম, এত তেওঁ মাৰ্কচ্‌বাদ, গণতন্ত্ৰ, সামন্ততনস্ত্ৰ পঢ়িছিল --প্ৰফেছৰ সকল আছিল বাঘা বাঘা পণ্ডিত --ড০ মুকুন্দ বিহাৰীলাল, ড০ কানাইলাল শৰ্ম, ড০ গুলচান্দ আদি । এই মনিষী সকলৰ সামিিধ্যতেই, তেওঁলোকৰ বক্তৃতা শুনি তেওঁ পলিটিকেলাইজদ হৈ পৰিছিল শাণিত অস্ত্ৰৰদৰে জাতীয়তাবোধত । লাহে লাহে তেও উৰ্দু সাহিত্যৰো সোৱাদ পালে ।গালিব, মুলী প্ৰেমচান্দ, ফিৰাক গোৰখপুৰীৰ ৰচনাৰ সোৱাদো পালে; -- শায়েৰী, গজল শিকিলে-- ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীতৰ লগতো পৰিচয় হ'ল। তেওঁ বাৰাণসীত বি এ পঢ়ি থাকোঁতেই কণ্ঠে মহাৰাজ, আনোখেলালৰ ঘৰলৈকো গৈছিল সুৰৰ, সঙ্গীতৰ তৃষ্ণা নিবৃত্তিৰ বাবে; বিছমিল্লাহখানৰ ঘৰৰ বাহিৰত ৰৈ ৰৈ তেওঁৰ ৰেওৱাজ শুনিছিল। আনকি ডালমুন্দি গলিৰ সিদ্ধেশ্বৰী বাটৰ বেশ্যালয়লৈও গৈছিল (যি বেশ্যাই দেহা নেবেচে) কাজৰী শুনিবলৈ। এইখিনি সময়তে আগ্ৰাৰ তাজমহল দেখি তেওঁ লিখিছিল ‘কঁপি উঠে কিয় তাজমহল’। গোপীনাথ বৰদলৈয়ে এদিন তেওঁক কৈছিল £ ‘ভূপেন তুমি মোৰ হ'ব লাগিব --শঙ্কৰদেৱৰ নিচনা ।’ এনেদৰেই এজন মহান শিল্পীৰ মূৰ্তি সাজিবলৈ জুমুঠিটোত এলদা এলদাকৈ বোকা লেপন কৰা হৈছিল।

তেওঁ ভাৰতৰ নানা সংগীতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈছিল । গুৰু দুজনাৰ বিষয়েও গভীৰ অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সুৰবোৰ সশ্ৰদ্ধে আহৰণ কৰিছিল। বিষ্ণুৰাভাই সৰুতেই শিকাই দিয়া -‘এ জয় ৰঘূৰ নন্দন’তেওঁ আমেৰিকাকে ধৰি বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইতেই গাই গৰ্ববোধ কৰিছিল আৰু বিলাই দিয়াৰ প্ৰচেষ্টাত ৰত আছিল । বাৰাণসীত তেওঁ ‘উকীল আৰ্ট অৱ’ স্থুলৰ শিক্ষক ৰণদা উকীলৰ ওচৰত চিত্ৰাঙ্ধণৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল। ১৯৪২ চনত তেওঁ শিকলিৰে বান্ধি থোৱা এটি হৰিণাই শিকলি ছিঙি ওলাই আহিবলৈ প্রচেষ্টা চলোৱা এখন চিত্ৰ আঁকিছিল। সম্ভৱতঃ ই আছিল তেওঁৰ চেতনাৰ তাৰত বাংকাৰ তোলা স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ মুক্ত প্ৰকাশ । তেওঁ কম সংখ্যক ছবি আকিছিল । কিন্তু তেওঁৰ প্ৰতিটো গীতৰ মাজত স্পষ্ট হৈ উঠে একোখন সুন্দৰ চিত্ৰ।

বাৰাণসীলৈ যোৱাৰ পাছৰে পৰাই তেওঁৰ জীৱনৰ চিন্তাধাৰাই সলনি হৈ গৈছিল এই কথা তেওঁ এনেদৰে কৈছে --‘'. . মোৰ সহপাঠী ৰূপে এজন আফ্ৰিকাৰ ল’ৰা, এজন ইন্দোনেচিয়াৰ ল'ৰা বা এজন জাপানৰ ল’ৰাক দেখা পালে বা এজন মুছলমান সহপাঠী ল'ৰাই সংস্কৃত পঢ়ি থকা যেতিয়া দেখা পাইছিলোঁ, তেতিয়া বিশ্বমানৱতাৰ প্রকৃত স্বৰূপ ক্ৰমশঃ পৰিষ্কাৰ হৈ গৈছিল। কলিকতাত থাকিলে মই পূৰ্ব ভাৰতীয় হৈ থাকিলোঁহেঁতেন, কিন্তু বাৰাণসীলৈ গৈ মই মহাভাৰতৰ সন্ধান পাইছিলোঁ ।’

বোৱতী নদীয়ে কোন ফালে গতি কৰি ক’ত পৰিব নিজেঁই নজনাৰ দৰেই জীৱনৰ সোঁতে কোন ফালে গতি লয় মনুহে নিজেই নাজানে । গীত ভাল পাইছিল, গাইছিল যদিও গীতেই তেওঁৰ জীৱিকা হ'ব বুলি ভূপেন হাজৰিকাইও ভবা নাছিল । ১৯৪৩ চনত তেওঁৰ প্রথম সুৰাৰোপিত গীতটিৰ কুঁইন হাজৰিকাৰ সৈতে বাণী বন্ধন কৰে । ১৯৪৪ চনত বাৰাণসী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ উপৰি দৰ্শন বিষয়ত সন্মান (][]01000019) সহ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে । সেই চনতে তেওঁ অমৃত বাজাৰ পত্ৰিকাত এবাৰ আৰ্টৰ সমালোচনা লিখে। ১৯৪৬ চনত তেওঁ বাৰানসীৰ কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা৷ পলিটিকেল চায়েলত এম এ পাছ কৰে। সেই সময়ত কেনেকৈ আত্ম প্ৰকাশ কৰা যায় সেই চিন্তাই তেওঁৰ মূৰত থিতাপি লৈছিল। }3./১.পঢ়ি থাকোঁতেই তেওঁ ছ্বত্ৰসকলৰ নিৰ্বাচনত প্ৰতিদশ্ব্বিতা কৰি প্ৰতিদশ্দ্তী মহাৰাজকুমাৰ অব ছায়লানা নামৰ বিভ্তৰান, এ্রতিহাযবান ঘৰৰ ল’ৰা এজনক শোচনীয় ভাবে পৰাস্ত কৰি কমন ৰুম ছেক্ৰেটাৰী নিৰ্বাচিত হয় । তেওঁ হাৰ্ডিং ইউনিভাৰ্চিতিত আৰ্ল ল’কলেজত নাম লিখিলে । কিন্তুঘৰৰ আৰ্থিক দুৰৱস্থাৰ বাৰে সেয়া সন্তৱ হৈ নুঠিল যদিও তাৰ পৰাও ‘কিছু শিক্ষা লাভ কৰিলে । বাৰাণসী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তেওঁ কণিষ্ঠতম ছাত্ৰ আছিল । মাথে কুৰি বছৰ বয়সতে এম এ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল । ১৯৪৬ চনত মাত্ৰ পয়সত্তৰ টকাত ড০ সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞাৰ ওচৰত

‘১৮

পুৰাতত্ব বিভাগত তেওঁ 16568101) 5০110]81. হিচাবে ভৰ্তি হয়। তেওঁৰ ৰিচাৰ্চৰ বিষয় আছিল “আহোম শাসনৰ সময়ত সাংস্কৃতিক দিশ’। জাতীয় চেতনা বৃদ্ধি বা জাতীয় প্ৰেম মূলক বা বুৰঞ্জী মূলক গীত লিখাত এই কথাবোৰ তেওঁৰ সহায়ক হৈছিল । অসমলৈ উভতি আহি গুৱাহাটীৰ বি. বৰুৱা কলেজত অধ্যাপকৰ পদত তেওঁ নিযুক্তি লাভকৰে ৷ ছমাহ চাকৰি কৰাৰ পাছত সৈই পদ ত্যাগ কৰে।

১৯৪৮ চনত আকাশবাণীৰ গুৱাহাটী শ্বিলং কেন্দ্ৰ স্থাপিত হয় । তেওঁ গুৱাহাটী কেন্দ্ৰত প্ৰগ্ৰেম এছিষ্টেণ্ট ৰূপে যোগদান কৰে । এই সময়ত তেওঁ কেবাটাও বহুমূলীয়া গীত সৃষ্টি কৰে। শ্বিলংস্থিত তেওঁৰ প্ৰেয়সীৰ প্ৰতি হিয়াৰ সংবাদ জনাই ‘মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায়’, শিশুগীত ‘আলফুলীয়া কুমলীয়া অ’মোৰ অকণি বীৰ”ইত্যাদি লিখি প্ৰচাৰ কৰে । এই চনতে ‘সতী বেউলা’ বোলছবিত সংগীত পৰিচালনা কৰে আৰু ‘ছিৰাজ’ বোলছবিত সংগীত পৰিচালনা আৰু অভিনয় কৰে । এই চনতে ভাৰতীয় গণনাট্য সংঘ আৰম্ভ হয়। এই অনুষ্ঠানৰ সভাপতি জ্যোতিপ্ৰসাদৰ প্ৰেৰণাত তেওঁ গণনাট্য সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য হয়। গণনাট্য সংঘৰ উদ্দেশ্য অনুসৰিয়েই সমাজৰ সৰ্বহাৰা, দলিত, নিপীড়িত, নিৰ্যাতিত সকলৰ মুক্তিৰ বাবে ‘দোলা দোলা’, ‘এন্ধাৰ কাতিৰ নিশাতে’, ‘ভাং ভাং ভাং শিল ভাঙোতা’, ‘শীতৰে সৈমেকা ৰাতি আদি কেবাটাও বহুমূলীয়া গীত ৰচে ।

বিদ্যানুৰাগী হাজৰিকাৰ আকাঙ্ক্ষা আছিল হাভাৰ্ড, কলম্বিয়া অথবা ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়ত ][859 ("0]}[}]!}})108101} অত গবেৱষণা কৰাৰ যাতে তেওঁৰ গানও বাচি থাকে । কিন্তু নি্ন মধ্যবিত্ত পৰিয়ালৰ ল’ৰা এজনক এনে শিক্ষা লাভৰ বাবে বিদেশলৈ পঠিয়াই খৰচ বহন কৰা সহজ সাধ্য নাছিল।অৱশেষত ১৯৪৯ চনৰ চেপ্তেম্বৰ মাহত মুখ্যমন্ত্ৰী লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈৰ অনুগ্ৰহত অসম চৰকাৰৰ জলপানি লৈ তেওঁ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত }/[8959 (20]]}1]]0}1)108001} অত গৱেষণা কৰিবলৈ গ'ল । পৃথিৱীৰ সমাজ-সংস্কৃতি অধ্যয়ন পিয়াসী শিল্পীজনাই এঁই যাত্ৰাত বিমানেৰে পোনে পোনে নিউইয়ৰ্কলৈ নগৈ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন স্থান চাই যোৱাৰ মানসেৰে গুৱাহাটীৰ পৰা দমদমলৈ ডাকোটা বিমানেৰে,দমদমৰ পৰা বিশাখাপ্টনমলৈ ইণ্ডিয়া এয়াৰলাইনচ্‌ৰ বিমানেৰে আৰু বিশাখাপট্টনমৰ পৰা কলম্বো, তাৰ পিছত জাহাজেৰে মাৰ্চে বন্দৰ, ৰেলেৰে পেৰিছ আদি ঠাইলৈ যোৱাৰ পৰিক্লল্পনা কৰিলে । বাটত কাশ্মীৰ, সাৰনাথ, বুদ্ধগয়াৰ দৰে একেই পৰিবেশ থকা --'বুদ্ধং চৰণং গচ্ছামি’ প্ৰতিধ্বনিত হোৱা কেন্দী চহৰ চালে । কৌশলেৰে আধুনিক লংকাবাসীৰ ড্বইংৰূমত সোমোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিলে শ্ৰীলংকাৰ সমাজ সংস্কৃতিৰ বিষয়ে সামান্যতম হ’লেও জ্ঞান লাভ কৰাৰ উদ্দেশ্যে;-- উপভোগ কৰিলে দক্ষিণ ভাৰতৰ নাচৰ, গুজৰাটী গৰ্বা নাইবা মণিপুৰৰ ৰাসৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা শ্ৰীলঙ্কাৰ 'য়াকুম্‌ নেউটেমা’ নাচ। তেতিয়াই তেওঁৰ উপলব্ধি হৈছিল “[)0 16 [] ৮215 1101 গণে'099 ০01}1]1121]{95 [0 011.৮ 1])6 568 সংস্কৃতি ভৌগোলিক পৰিসীমাৰ মাজত আৱদ্ধ হৈ নাথাকে; নৈৰ দৰে পাৰ ভাঙি বয় -- উদ্দেশ্য সাগৰ, মহাসাগৰ । তাৰ পিছত পেৰিচত অপেৰা, লুভ ([,00*21') (পৃথিৱীৰ অন্যতম আৰ্টগেলাৰী য’ত লিওনাড‘দ্যা ভিন্সিৰ মনালিছা ৰখা হৈছে), মমাৰ্ত 01.1২] ]২) (য'ত ৰেনোৱা,ভান গখ, টুলু লৱৰে প্ৰমুখ্যে বিখ্যাত শিল্পী সকলে এসময়ত আড্ডা মাৰিছিল ) আদি চালে । লুভত লিওনাডেো-ডা-ভিঞ্চিৰ মনালিছাৰ অৰ্জিনেল পেইণ্টিংখনো চালে । ভাৰতীয় সংস্কৃতিত লালিত পালিত হোৱা যুৱকজনে ‘ক’ শ্ৰেণীৰ নৈশ ক্লাৱ এটাত প্রত্যক্ষ কৰিলে “সমস্তুৱ পৃথিবীৰ শ্ৰেষ্ঠ সুন্দৰী নাৰীবোৰে সম্পূৰ্ণ উলঙ্গ অৱস্থাত থিয় হৈ আছে --অৱশ্যে শিল্প সন্মত ভাবে । অলপ পিছতে সিহঁতে ষ্টেজ্জৰ পৰা নামি আহি উপস্থিত দৰ্শকৰ সৈতে বন্ধুত্ব কৰিছে। কিন্তু প্রস্টিটিউচন নচলে । ঢাকি থোৱা কোনো ঠাই তেওঁলোকৰ শৰীৰত নাই । তাৰ অলপ পাছতেই দেখিলোঁ সাতজন ক’লা নিগ্লো উলঙ্গ যুৱকে আহি এক্ৰবেটিক্‌চৰ কায়দাত এজনে আনজনৰ ওপৰত উঠি গছ কৰিছে আৰু বগা চামৰাৰ মহিলাবোৰে তৃণৰ দৰে তেওঁলোকক সাৱটি আছে। অস্টুদ ধৰণৰ ব্যালে --ঠিক ভাষাৰে বুজাই কোৱা সম্ভৱ নহয়।” এনে কলাৰ প্ৰভাৱঙ্কুপৈন হাজৰিকাৰ ৰচনাতো নপৰা নহয়। তেওঁৰ কিছুমান গান এনে নিমজ ভাষাৰে ৰচা যাৰ ভাব কোমল, সুৰ আৰু প্ৰাঞ্জল

‘৩ট

ভাষাৰ আবেষ্টনিৰ মাজত শালীন আৰু বাস্তৱ হৈ পৰিছে। ‘নতুন নিমাতী নিয়ৰৰে নিশা’, কি ষে তোমাৰ সঙ্গ প্ৰিয়া’, বিমূৰ্ত মোৰ নিশাটি’ ‘নতুন নাগিনী তুমি কাল নাগিনী’ আদি এনে প্রভাৱ পুষ্ট গীত । এই চনতে নিউইয়ৰ্ক চহৰৰ দূৰদৰ্শনত তেওঁ প্ৰথম বাৰৰ বাবে অংশ গ্ৰহণ কৰে ।

নিৰ্উইয়ৰ্কতেই তেওঁ ১৯৫০ চনত কলস্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন ৰত ছাত্ৰী (গুজৰাটী ছোৱালী, চৰ্দাৰ বল্লভ ভাই পেটেলৰ পৰিয়ালৰ)প্ৰিয়ম্বদা পেটেলৰ লগত ক্ৰমে পৰিচয় আৰু বিবাহ পাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁ ৰাজনীতি বিজ্ঞানত এম, এ ডিগ্ৰী লৈ গৱেষণাৰ বাবে কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়লৈ গৈছিল যদিও সেই বিষয়ত সুবিধা নোহোৱাত [855 (€"0}}}}}01}} ৪0.010} অত পুনৰ ]91./ পাছ কৰি সেই বিষয়ত গৱেষণা কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল [২016 0{ [355 ("0]]}]]1}}}}08110 1} ]11018’5 /১*0)|1 /১00031101}. । নিউইয়ৰ্কত মুঠতে চাৰি বছৰ থাকি কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত মাছকমিউনিকেশ্যন বিষয়ত এম এ আৰু পি এইছ ডি ডিগ্ৰীলৈ তেওঁ ১৯৫২ চনত দেশলৈ--অসমলৈ ওভতে । এই সময়ত পৃথিবীৰ বিভিন্ন দেশত দেখি অহা শোষিত, নিয্যাতিতৰ কথা ভাবি আৰু অদ্ধসংস্কাৰ, অপসংস্কৃতি আদি আঁতৰাই পুৰণিক ভাঙি এখন নতুন সমাজ গঢ়াৰ প্রতিশ্ৰুতিৰে ‘ৰূাক্বাক্ৰেল চলে’ ‘শতিকাৰ ৰূপ খেদো’ ‘শৰতৰ শেৱালী’ ‘অতীতৰ বুৰঞ্জী’আদি কেবাটাও গীত লিখে । ওভতাৰ পথত পোনে পোনে দেশলৈ নাহি পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ সমাজ- সংস্কৃতি অধ্যয়ন কৰাৰ মানসেৰে প্ৰথমে জাহাজেৰে আটলাণ্টিক মহাসাগৰেদি চাউদাম্পটনলৈ আহে । তাৰ পিছত লগুন, বেলজিয়াম-কংগো আদি ভ্ৰমি বোম্বাই পায়হি । ইতিমধ্যে তেওঁৰ পত্নী প্রিয়ম বি হাজৰিকাৰ অধ্যয়ন সমাপ্ত হোৱাত ১৯৫০ চনতে ৰৰোদালৈ উভতি আছিছিল আৰু এটি পুত্ৰ সম্তান জন্ম দিছিল -- নাম কোল্লাক ভূপেন হাজৰিকা । ঘৰত মতা নাম ‘তেজ’। তেওঁ বৰোদাৰ পৰা পত্ী আৰু পুত্ৰৰে সৈতে আহি গুৱাহাটী পায়হি । (পঞ্জী প্ৰিয়ম আৰু পুত্ৰ তেজ বৰ্তমান আমেৰিকাৰ বাসিন্দা। তেজৰ পুত্ৰ অৰ্থাৎ ভূপেন হাজৰিকাৰ নাতিয়েক হ’ল চেজ হাজৰিকা)

বাৰাণসীত গোটেই ভাৰতকে (পাকিস্থান, বাংলাদেশকে ধৰি) পোৱাৰ দৰে আৰ্ত্তজাতিক স্থান নিউয়ৰ্কত তেওঁ গোটেই পৃথিৱীৰ মানুহকে লগ পালে । এই সময়তেপৃথিৰীৰ অন্য প্ৰান্তৰৰ মানুহৰো দুখ- বেদনা, নীচতা, অস্পৃশ্যতা, বৰ্ণ- বৈষম্য বিশেষকৈ প্ৰায় সকলো দেশতে পোৱা নিয্যাতিত, নিষ্পেষিত সকলৰ দুখ কষ্ট দেখি তেওঁৰ বুকুত ক্ষোভৰ আগ্নেয়গিৰি উদ্‌গীৰিত হৈছিল । তেওঁলোকৰ প্ৰতি কিবা এটা কৰাৰ বাসনাই তেওঁৰ বুকুত খুচিয়াই আছিল। লাহে লাহে তেওঁৰ দৃষ্টিত বাস্তুৱতা প্ৰকট হৈ আহিল । নিজৰ বুকুৰ মাজতো আশা-নিৰাশা, ঘাত-প্রতিঘাতৰ প্ৰবল ঢৌ-ধুমুহা। কাৰণ, তেওঁ ঘৰৰ ডাঙৰ ল’ৰা; ঘৰলৈ গৈ দহোটা ভাই-ভনী,অৱসৰ প্ৰাপ্ত পিতৃ- মাতৃৰে সৈতে নিজৰো পঞত্নী-পুত্ৰৰ ভৰণ পোষণৰ দায়িত্ব লব লাগিব। দেশলৈ গৈ কি কৰিব,---কি খাব । দেশৰো অশান্ত পৰিস্থিতি; শোষণ, বৈষম্যৰে ভৰা । কৰ্ম সংস্থানৰো কোনো নিশ্চয়তা নাই-- বিপৰীতে তেওঁৰ গভীৰ উচ্চাকাড্ঘক্ষা;: --অসমীয়া সমাজ, সংস্কৃতিক বিশ্বমহাসভালৈ আগুৱাই নিয়াৰপ্ৰয়াস ।

আমেৰিকাত তেওঁ বহুতো প্ৰলোভন পাইছিল । [}]};১0"0 ত মাহে এশ ডলাৰকৈ কাম কৰিছিল। তাৰ পাছত ইণ্টাৰনেশ্যনেল চিডিল চাৰভিচ’ৰ অফাৰ পাইছিল । ইফালে সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞাই দেউতাকক ‘ভূপেনৰ বাবে ডি পি আই পদটো ঠিক হৈ আছে: বুলি কৈছিল ।বুকুৰ মাজত গুডজৰি গুমৰি থকা সাগৰৰ থৌকিবাখে উত্তল তৰ্ঙ্গৰদৰে জৱৰাশিয়ে অৱশেষত কাপৰ মাধ্যমেৰে প্ৰতিফলিত হ'ল গীতকপে। নিউয়ৰ্কৰ পৰা চাউমাম্পটনলৈ আহি থাকোঁতেই আটলাষ্টিক মহাসাগৰৰ ৰুকুত তেওঁ লিখিবলৈ ল’লে ‘সাগৰ সঙ্গমত কতনা সাঁতুৰিলোঁ তথাপিতো হোৱা নাই ক্লান্ত’ গীতটো আৰু সম্পূৰ্ণ কৰে গুৱাহাটী ক্লাৱত বহি বিটো তেওঁৰ প্ৰিয়পীত,-অন্তিম যাত্ৰাৰপৰতো শুনাৰ মন’।

সৰুৰে পৰা জ্যোতি-ৰিষ্ণু আদি ওখ মনৰ ব্যক্তি সকলৰ সাম্লিধ্য লতা হাজৰিকাই আমেৰিকাতেই পৃথিৱীৰ গোটেই পৃথিৱীৰ /৷}(০1০০0৷)৪] ছাত্ৰ সকল, মনিষী সকলৰ সান্নিধ্যলৈ আহিল । টয়নবী চাহাবৰ

‘২০

বক্তৃতাওঁ শুনিলে । তেওঁ নিশা ন বজাৰ পিছত মনে মনে গৈ ‘5088695010119 50001 0{ ৪0018] 90121106" নামৰ অনানুষ্ঠানিক শিক্ষানুষ্ঠানত পল ৰ’বছন আৰু হাভাৰ্ড ফাষ্ট নামৰ দুজন দুৰ্ঘেৰি মাৰ্কচিষ্ট গুৰু যি দুজনে যথাক্ৰমে সঙ্গীত আৰু জীৱন আৰু নাটক আৰু জীৱন, সাহিত্য আৰু জীৱন সম্পৰ্কে পঢ়ুৱাইছিল তেওঁলোকৰ ওচৰত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল । বিজয়লক্ষ্মী পণ্ডিত ৰাষ্ট্ৰূতহৈ আমেৰিকালৈ যোৱাৰ পাছত তেওঁক সকলো অনুষ্ঠানলৈ মাতিছিল । তাত ডাঙৰ ডাঙৰ মানুহৰ লগত কথা বতৰা পতাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল। কাৰণ তেওঁ ভাৰতীয় ছাত্ৰ সংস্থাৰ জেনেৰেল চেক্ৰেটাৰী আছিল । এনেবোৰ মহান ব্যক্তিৰ সান্নিধ্যই ড০হাজৰিকাৰ প্ৰতিভা বিকাশত আৰু ব্যক্তিত্ব গঢ়াত ইস্কন যোগাইছিল ।

সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞাই এদিন তৈওঁক ১০০1৪] 60000810101} ত চাকৰি এটা ওলোৱা বুলি জনাইছিল। আনকি নাইৰোবিত থকা তেওঁৰ শহুৰেকে টি প্লৈণ্টেচনৰ মেনেজাৰ কৰি দিব বুলিও কৈছিল । কিন্তু তেওঁৰ ‘কল্পনাৰ হৰিণী নয়ন৷’অসমখন এৰি ক’তো থাকিব নিবিচাৰিলে । ইতিমধ্যে তেওঁ অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’যোগে আৰু গণনাট্য সংঘৰ যোগেদিও জনাজাত হৈছিল । সমাজ জীৱনক লৈ তৈওঁ বহুতো গীত লিখিলে। কলেজৰ হোষ্টেলৰনবাগত আদৰণি সভাত গাবলৈ তেওঁ লিখিলে ‘স্নৈহেআমাৰ শত শ্ৰাৱণৰ ধাৰাসাৰবৃষ্টিৰ প্লাৱণ আনে’ এজাক আশা ভৰা দৃষ্টিৰ ডৈকা গাভৰুক প্ৰেৰণা দিবলৈ। হাজৰিকাৰ কলম আৰু কণ্ঠ থমকি নৰ’ল। সংঘাত, ঘাতপ্রতিঘাতৰ জুইত পুৰি সোণ হৈ ৰচিলে বহু গান - জীৱনৰ গান, বাস্তৱৰ গান, আশাবাদৰ গান। তেওঁ আমেৰিকাৰ পৰা উভতি আহিছিল পল ৰবছনৰ দৰে প্ৰগল্ভিত কণ্ঠহৈ, কিং মাৰ্টিন লুথাৰ হৈ সমাজ পৰিবৰ্তনৰ মন্তুলৈ, জুলিয়াচ অশ্ৰুজিৎ, বাংলাদেশৰ জাহিৰ ৰাইহান হৈ সমাজ গঢ়াৰ, সুন্দৰ কৰাৰ আচনি লৈ-- গীতকে সমাজ পৰিবৰ্তনৰ অস্ত্ৰ হিচাবে লৈ । সৃষ্টি হ’ল অসমীয়া সংগীত জগতত বাস্তৱবাদ । ১৯৫৩ চনত তেওঁ হেমাঙ্গ বিশ্বাসৰ সহায়ত গুৱাহাটীৰ নবীন চন্দ্ৰ হ’লতপ্ৰথমবাৰৰ বাবে জ্যোতি প্ৰসাদৰ মৃত্যু দিবস পাতে । কিছুদিন নিবনুৱা হৈয়ে থকাৰ পিছত ১৯৫৪ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপকৰ দায়িত্ব লয় । তেওঁ ]71]}]0950])}]}% 0{ ]; 00080} পঢ়াইছিল। এই চনতে তেওঁ কলিকতাৰ ওবেলিংটন স্কোৱেৰত গণ নাট্য সংঘৰ প্রথম প্ৰাদেশিক সন্মিলনত সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু গণনাট্য সংঘৰ সৰ্বভাৰতীয় অনুষ্ঠানত পাটনা, মাদ্ৰাজ, বোম্বাইত মঘাই ওজাৰ দ্বাৰা ঢোল পৰিবেশন, তেওঁ সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু হেমাঙ্গ বিশ্বাসৰ সহযোগত গুৱাহাটীতো গণনাট্য সংঘৰ অধিবেশন পাতে । ১৯৫৫ চনত দিল্লীত অনুষ্ঠিত আন্তঃ বিশ্ববিদ্যালয় যুব মহোৎসৱত তেওঁৰ পৰিচালনাত শ্ৰেষ্ঠ দলৰ সন্মান লাভ কৰে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে । তেওঁ এজন কৃতী শিক্ষক আছিল --তেৰজন অনাৰ্ছ লোৱা ছাত্ৰ-স্াজ্তীৰ ডিতৰত বাৰ্জনেই অনাৰ্ছ পাইছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক দলৰ সদস্য ৰূপে ৰাছিয়াহৈ হেলচিংকিলৈ যায় বিশ্বশান্তি সন্মিলনত ভাগ লবলৈ। ই এটা বিৰাট সন্মান আছিল সেই সময়ত। কিন্তু উ ভতি আহোঁতে বাটত তিনিদিন পলম হ’ল। কৰ্তব্যত অৱহেলা কৰা অজুহাতত উপাচাৰ্য ড০ বিৰিঞ্চি বৰুৱাই তিনি দিনৰ দৰমহা কাটিলে আৰু দেউতাককো কথা শুনালে । সৈই খঙতে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অগ্ন্যাপকৰ চাকৰি ইস্তাফা দিয়ে আৰু টালি টোপোলালৈ কলিকতালৈ গুচি যায় । ১৯৬৩ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ নাজিৰাত বহা অধিবেশনৰ তেওঁ সাংস্কৃতিক সন্মিলনত সভাপতিত্ব কৰে । এই চনতে পঞঙ্নী প্রিয়মৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ১৯৬৫ চনত তেওঁ ‘গতি’ আৰু ‘আমাৰ প্ৰতিনিধি’ সম্পাদনা কৰিবলৈ লয় । ১৯৬৬ চনত্ত তৈওঁৰ পিতৃ বিয়োগ হয় । এই বছৰতে ‘লটিঘটি’ চিনেমাৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক লাভ কৰে । ১৯৬৭ চনত তেওঁ নাওঁবৈচা সমষ্টিৰ পৰা নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থী ৰূপে থিয় দি অসম বিধান সভালৈ বিধায়ক ৰূপে নিৰ্বাচিত হয় । এই চনতে তামিলনাদুৰ ডি এম কৈ দলৰ আৰ্হিত গুৱাহাটীৰ নবীন বৰদলৈ হলত কিছুমান কংগ্ৰেছ ৰিৰোধী নৈতাৰ তত্বাধধানত ‘জনগণতাসন্ত্ৰিক অসম’ নামৰ এটি আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক দলৰ জন্ম হয়। গৌৰীশংকৰ ভট্টাচাৰ্য এই দলৰ সভাপতি, অখিল ৰঞ্জন দাশগুপ্ত আৰু ভূপেন হাজৰিকা উপসভাপতি আৰু দুলাল বৰুৱা সাধাৰণ সম্পাদক হয় । ১৯৬৮ চনত মাজুলীৰ বংশীগোপাল নাট্যমনদ্দিৰৰ এক বিশেষ অনুষ্ঠানত সেই সময়ৰ অসম সাহিত্য সভাৰ্বষ্ীভাপতি অতুল

‘২৯

চন্দ্ৰ বৰুৱাই ভূপেন হাজৰিকাক ‘সুধাকণ্ঠ’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰে । ১৯৭০ চনত তেওঁ প্ৰথম অসমীয়া অনু আলোচনী ‘বিন্দু’ৰ সম্পাদনা কৰে । ১৯৭১ চনত তেওঁৰ মাতৃ বিয়োগ হয় । এই চনতে অসমৰ পটভূমিত গঠিত প্ৰথম আঞ্চলিক দল ‘জনগণতান্ত্ৰিক অসম’ দলৰ হৈ মঙ্গলদৈ লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা হেম বৰুৱাৰ বিপক্ষে তেওঁ থিয় দিয়ে । তেওঁৰ নিৰ্বাচনী প্ৰতীক আছিল ‘পদুম ফুল’। দুয়ো পৰাজিত হয় ।

১৯৭২ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীত বাৰ্লিনত অনুস্থিত ২য় আন্তর্জাতিক সঙ্গীত সন্মিলনত তেওঁ যৈষ্টুদান কৰে। ঘণ0[10 001}.21611061 01 0:0111[0961" সন্মিলনত জনপ্ৰিয়তাৰ শিখৰত উঠাৰ কাৰণে তেওঁক লৈ গ্ৰন্থ আৰু চিনেমা নিৰ্মাণ হয় । ১৯৭৩ চনৰ জুলাই, আগষ্টত তেওঁ আন্তৰ্জাতিক যুৱ মহোৎসৱত বিশেষ আমন্ত্ৰিত প্ৰতিনিধিৰূপে বাৰ্লিনত যোগদান কৰি স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে । ১৯৭৬ চনত তেওঁ 'চামেলী মেমচাব’ চিনেমাৰ সংগীত পৰিচালক ৰূপে ২৩তম ]খ৪1101181 /ত৪10 ]; 65113] অত বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক ৰূপে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পৰা স্বৰ্ণকমল বঁটা লাভ কৰে । এই বহুৰতে তেওঁ বঙালী কথাছবি 'দষম্পতি’ৰ সংগীত পৰিচালক ৰূপে ‘বাংলা চলচিত্ৰ পুৰস্কাৰ সমিতি"ৰ দ্বাৰা শ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে । ১৯৭৭ চনৰ ২ এপ্ৰিলত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পৰা পদ্মজ্ৰী বঁটা গ্ৰহণ কৰে । এই চনতে তেওঁ বঙালী কথাছবি ‘মহুয়া"ৰ সংগীত পৰিচালক ৰূপে [10011] ("01[00131 [; 0101]]-ৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে । এই বছৰতে তেওঁ ন বছৰৰ বাবে ভাৰতীয় চলচিত্ৰৰ কেন্ত্ৰীয় চেঞ্চৰ বোৰ্ডৰ সদস্য মনোনীত হয় আৰু ‘সীমানা পেৰিয়ে’ ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক ৰূপে বাংলাদেশ সাংবাদিক সমিতিৰ দ্বাৰা সন্মানিত হয় ।

১৯৭৮ চনৰ ৩০ ছেপ্তেম্বৰত তেওঁ ইংলণ্ডত বৰ্ণ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু বিবি চিৰ দ্বাৰা অভিনন্দিত ইয় । প্ৰথম বঙালী এল পি ৰেকৰ্ড 'গ্সামি এক যাষাবৰ"ৰ বাবে এইচ, এম, ভি গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ড কোম্পানীৰ দ্বাৰা তেওঁ গোল্ডেন ডিস্ক উপহাৰ লাভ কৰে আৰু অল ইণ্ডিয়া ক্ৰিটিক এচ ছিয়েশ্বনৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ লোকগীতি গায়ক ৰূপে সন্মানিত হয় । এই বছৰতে ‘ভূপেন মামাৰ গীতে মাতেঅ আক খ’ গীতি সাহিত্যৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে । এই চনতে জনগণতান্ত্ৰিক দলৰ মৃত্যু হয় আৰু জনতা দল গঠন হোৱাত এই দলৰ সদস্য সকল সৈই দলত চামিল হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৮ জুনত কেবাটাও সংস্থাৰ আমন্ত্ৰণত তেওঁ আমেৰিকালৈ যায়। তাত বিভিন্ন অনুষ্ঠানত সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু ছেমিনাৰত অংশ গ্ৰহণ কৰে । ২৭ জুলাইত ‘স্কুল অব অনাৰ’ লাভ কৰে । ২৯ জুলাইত ]88016 50016[/ 0{ ]খ62৮% সপ্লু০া%, []খ6. [প[],&]4 & 00073] /&৪55001810101) ]}}611989]/ ]খ6০৮/ খ|011, 91001101161, 1979ত সংগীত পৰিবেশন কৰে আৰু সম্বৰ্ধনা লাভ কৰে । ‘নাগিনী কন্যাৰ কাহিনী’ চলচিত্ৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক ৰূপে তেওঁ দিশাৰী’ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।

১৯৮০ চনত জাপানৰ বুদ্ধিজীৱী সাংস্কৃতিক সংগঠন ]২00-0]খ ৰঘ্বাৰা আমন্ত্ৰিত হৈ জাপানলৈ ষায়। ১৫ চেপ্তেম্বৰত বিশ্বৰ ১২০ জন আমন্ত্ৰিত গণশিল্পীৰ সৈতে যোগদান কৰে । জাপানৰ সাংবাদিক মহলে তেওঁক ‘পৃথিৱীৰ লোকসংগীতৰ গৱেষক আৰু শিল্পী’ বুলি আখ্যা দিয়ে। ১৯৮১ চনত পুনৰ জাপানলৈ আমন্ত্ৰিত হয় আৰু টোকিঅ',ইয়াকোহামা, কোৰাচিকা,ইমাগেছি আদি ঠাইত গীত পৰিবেশন কৰে। [২0 0]খ গোষ্ঠীয়ে তেওঁক ‘বিশ্বৰ অন্যতম সুৰশিল্পী, কণ্ঠশিল্পী আৰু পৃথিৱীৰ অন্যতম ৰাষ্ট্ৰদূত’ আখ্যা দিয়ে । []][21113010118] ঘ%01'10 {001[]] ["০911%81ত স্বৰ্গপদক বিজয়ৰ বাবে মন্কো নিউজ ক্লাবৰ দ্বাৰা ১৪ মাৰ্চত গৰ্কি সদনত সম্বৰ্ধনা দিয়ে । ২৭ ছেপ্তেম্বৰত কলিকতাত /১51210 [151110[6 0{ ][ ০0100101089ৰ দ্বাৰা তৈওঁ সন্মানিত হয় । ১৯৮২ চনত নগাৱৰ চকলাঘাটত আৰু ১৮ বহাগত কুঁৱৰীটোলত সম্বৰ্ধনা জনায়। এই চনতে তেওঁ ])খ30101181 060819])}}16 5000€1৮%ৰ সদস্য হয় । ১৯৮৩ চনত ভাৰতবৰ্ষত কুৰি শতিকাৰ দহজন শ্ৰেষ্ঠ সঙ্গীত শিল্পীৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম ৰূপে স্বীকৃত হয় । উৎকৃষ্ট কথাছ্‌বি নিৰ্মাণৰ উদ্দেশ্যে আৰ্থিক অনুদান আগবঢ়াবৰ বাবে }খ.]}-.[).৫'.9মণে1][){ ("00]1]}}({26ৰ সমস্য ৰূপে তেওঁ নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৮৪ চনত ‘কালো সিদূর’ৰ সঙ্গীত পৰিচালনাৰ বাবে প্ৰসাৰ সংসদৰ দ্বাৰা তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচাঃ

২

সন্মান লাভ কৰে। এই চনতে তেওঁ ঢাকা টেলিভিচনত গীত পৰিবেশন কৰে আৰু ঢাকাৰ নান্ম সংগঠন, গোষ্ঠী আৰু ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা সম্বৰ্ধিত হয় ।

১৯৮৫ চনত ভূপেন হাজৰিকাই নিউ জাৰ্চি চহৰৰ মেয়ৰৰ পৰা ‘1[][ 01001 81% 000297031]1[}) লাভ কৰে। এই চনতে ]).. 109]]1 01{ [1101ৰ জুৰি বোৰ্ডৰ চেয়াৰমেন হয় আৰু /১]1 [11013 [২৪010 1]1611009 }1'0000061' হয়। ১৯৮৬ চনত তেওঁ চাৰি বছৰৰ বাবে ফিল্ম ফাইনেন্স ডিভিজনৰ ক'’ৰ্পৰেশ্যনৰ (পূৱ ভাৰত) 9০1])[ (01]}1}]100(66-ৰ (1986-89) সদস্য হয় । ৰবীন্দ্ৰ নাথৰ ১২৫তম জন্মজয়ন্তী উপলক্ষে }৪52] [11018 [0101] "1001.69 /১৪9500181101ৰ দ্বাৰা শ্ৰদ্ধাৰ্থ দিয়ে। সভাপতি হয় বেষ্ট বেঙ্গল অৰ্গেনাইজিং কমিটী ফৰ স্পোর্টছ এণ্ড ইণ্ডিয়া (১০৮%৮106 101 [11[1.681801011 110 ]]]]81010]])80101] []} /%10 01 {6 01002])( 50102) 0110.21] 01১ 1108)£ 'আমি পৃথিৱীৰ সম্তান’। জাতীয় স্তৰত দূৰদৰ্শনৰ বাবে চলচিত্ৰ কিনা আৰু বাছনি কমিটিৰ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়।

১৯৮৭ চনত অসম চৰকাৰৰ দ্বাৰা 1[81] 01 ])6 %681'' ৰূপে পুৰস্কাৰ লাভ কৰে । পশ্চিম বঙ্গত চিত্ৰজগত পত্ৰিকাৰ দ্বাৰা প্ৰমথেশ বৰুৱা’পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। এই বছৰৰে ৩ আগষ্টত [31006 []1|15 ][1[8৮619 (]]]018) [/(0.গুৱাহাটীৰ দ্বাৰা তেওঁ সম্বৰ্ধিত হয় । ]খণ৪10008] (01022) /১*% 31.0 (]11018) শ্রেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী ৰূপৈ (এক পল) }361163] ]0011181150/১9500131001}/ৰ দ্বাৰা সম্বৰ্ধিত হয়। ১৯৮৮ চনৰ পহিলা ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁ ‘শঙ্কৰদেৱ বঁটা’ৰৈ সন্মানিত হয়, ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত কলিকতাৰ ৰবীন্ত্ৰ সদনত ‘সংগীত একাডেমী’ পুৰস্কাৰ গ্ৰহণ কৰে; ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ভাৰত উৎসৱত যোগদান কৰে । এই চনৰে ৭ মাৰ্চত গুৱাহাটীৰ নেহৰু ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত এক বিশেষ অনুষ্ঠানত তেওঁক ‘সংগীত সূৰ্য’ উপাধি প্ৰদান কৰা হয় । ১৯৮৯ চনৰ ১০ মে’ত তেওঁ তৃতীয় বাৰৰ বাবে আমেৰিকা যাত্ৰা কৰে আৰু চাৰি মাহ পযযস্তি আমেৰিকা ভ্ৰমণ কৰে ।

১৯৯০ চনত তেওঁ [খ৪1101081 ]"1]1]} 1)6%. 0€01])[].ৰ 30810 011])1160001'ৰ ]9/1[21)0০ম' হয় । এই চনৰে ১৯ ডিচেম্বৰত /%1] [11018 ("11010./৯991) অৰ দ্বাৰা কলিকতাৰ বিৰলা একাডেমী হলত ভূপেন হাজৰিকাক ‘কলা শিৰোমণি’ উপাধি প্রদান কৰা হয়; কলিকতাৰ ‘কলাবতী’ সংগীত শিক্ষায়তৰ দ্বাৰা সম্বৰ্ধনা দিয়া হয়। ১৯৯১ চনৰ ২৭ জানুৱাৰীত ঠাকুৰ ৰামকৃষ্ণ পাৰ্কত ছাউদাৰ্ণ সমিতিয়ে সম্বৰ্ধনা জনায়, > ফাগুনত কলিকতা ৩৯ৰ 95100101156 (:1|]0অৰ দ্বাৰা সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়, মাৰ্চত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উন্নয়ন নিগম আৰু পুৰস্কাৰ সমিতিৰ সোতৰ জন জুৰিৰ অন্যতম সদস্য হয়; নৱেম্বৰত কেৰালাত অনুষ্ঠিত হোৱা আন্তর্জাতিক শিশু চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত 0810 0{ [)}[60001[9অৰ অন্যতম সদস্য আৰু উৎসৱ সমিতিৰ চেয়াৰমেন হয় । ১৯৯২ৰ ৩০ জুনত ড০ ভূপেন হাজৰিকাই আমেৰিকালৈ যায়। আমেৰিকাৰ /১১১৪]]] £/১১৪০০1৪[101], 1 88006 ১০০1০৮ 01 [10131 :১00061}0/১55001810101} আৰু 13911613 1)69]] 00008] /১৪৪০০1৪000)ৰ আমন্ত্ৰণত চিকাগো,আটলাণ্টা, নিউজাৰ্ছি, পেঞ্চিলভেনিয়া আৰু নিউয়ৰ্কত গীত পৰিবেশন কৰে, সভা-সমিতিত যোগদান কৰে আৰু সম্বৰ্ধনা গ্ৰহণ কৰে । এই বছৰৰে ১৬ আৰু ২২ নবেম্বৰলৈ গুৱাহাটীত অনুষ্ঠিত চুইডিছ শিশু চিত্ৰ মেলাত তেওঁ যোগদান কৰে । অসম সাহিত্য সভাৰ ৫৯ তম অধিবেশনৰ সভাপতি নিৰ্বাচিত হয়, ডিচেম্বৰৰ শেষৰ সপ্তাহত অসমলৈ আহি অসম সাহিত্য সভাৰ অভিভাষণ ৰচনা কৰে। ১৯৯৩ চনৰ ১০ জানুৱাৰীৰ পৰা দিল্লীত অনুষ্ঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ যোগদান কৰে ।৬ ফেব্ৰুৱাৰীতশিৱসাগৰৰ ৰংঘৰ বাকৰিত অনুষ্ঠিত অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰূপে দায়িত্ব ভাৰ গ্ৰহণ কৰে। এই বছৰৰে ১৩ এপ্ৰিলত ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা ১৯৯২ চনৰ দাদা চাহেৰ ফাল্কে বঁটাৰ বাবে নিৰ্বাচিত হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰা হয় আৰু ৫ মে’ তাৰিখে ৪০ তম ৰাষ্ট্ৰীয় চলচিত্ৰ মহোৎসৱ উপলক্ষে আয়োজিত বিশেষ অনুষ্ঠানত তেওঁ ‘দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা গ্ৰহণ কৰে । ছেপ্তেম্বৰ মাহত জাপানৰ ফুকোকোত অনুষ্ঠিত ‘এছিয়া পেচিফিক আন্তৰ্জাতিক চলচিত্ৰ মহোৎসৱত'ৰুদালি’ চিনেমাৰ বাবে বছৰৰপীশ্ৰষ্ঠ সংগীত

‘হত

পৰিচালক ৰূপে নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৯৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কলিকতাত অনুষ্ঠিত হ'বলগীয়া ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচিত্ৰ মাহোৎসৱ উপলক্ষে ইণ্ডিয়ান পেনোৰামা শাখাৰ নিৰ্বাচক মণ্ডলীৰ চেয়াৰমেন ৰূপে নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৯৮ চনত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দ্বাৰা সংগীত নাটক একাডেয়ীৰ অধ্যক্ষ নিৰ্বাচিত হয় ।

২০০০ চনত তেওঁৰ উদ্যোগতে গুৱাহাটীৰ ৰবীন্দ্ৰ ভৱনত অসমৰ সঙ্জীয়া নৃত্যক ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি লৈল কৰা হয় । ২০০১ চনত তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান সূচক ‘পদ্ম বিভূষণ’ উপাধি লাভ কৰে । ২০০৪ চনত তৈওঁ সংগীত নাটক একাডেমীৰ অধ্যক্ষ পদৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে । এই চনতেই তেওঁ ভাৰতীয় জনতা দলৰ হৈ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ প্ৰাৰ্থী ৰূপে থিয় হয় । সেই সময়ৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী অটল বিহাৰী বাজপেয়ীয়ে তেওঁক প্রতিশ্রুতি দিছিল যে ‘নিৰ্বাচনত জয়ী হ’লে গুৱাহাটীত ভাৰতৰ ভিতৰতে ডাঙৰ ফিল্ম ইনষ্টিটিউট এটা গঢ়ি দিব ।’ উল্লেখ্যোগ্য যে, ১৯৬৮ চনতেই বিধান সভাৰ সদস্য হৈ থাকোঁতেই তেওঁ আৰু বিষ্ণুৰাভাৰ উদ্যোগতেই গুৱাহাটীত ‘ৰবীন্দ্ৰ ভৱন’, জ্যোতিচিত্ৰবন’,'আৰ্টগেলাৰী’আদি কলা-সংস্কৃতি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠান চৰকাৰৰ পৰা আদায় কৰা হৈছিল আৰু স্থাপন কৰা হৈছিল। এই নিৰ্বাচনত তেওঁ হাৰে ।

২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰত তেওঁ ত্ৰিবাপ্জ্ৰমলৈ যায়। সেই সময়ত ভাৰত মহাসাগৰত ‘ছুনায়ী’ আৰম্ভ হৈছিল । তৈওঁ বিধ্বংসী ছুনামীৰ কবলৰ পৰা কথমপিহে তেওঁৰ জীৱন ৰক্ষা পৰে । ২০০৬ চনত গুৱাহাটীৰ নুনমাটি বিহুতলীৰ বিহুমঞ্চত গীত গাই থাকোঁতে মাল্টি চেৰিৱেল ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মঞ্চৰ ওপৰতে ঢলি পৰে আৰু বহু চিকিৎসাৰ অন্তত আৰোগ্য লাভ কৰে । ২০০৮ চনত অসম সাহিত্য সভাই তেওঁক ‘সাহিত্যাচাৰ্য’ উপাধি প্রদান কৰে । এই বছৰটোত অসমৰ নানা সংগঠন, অনুষ্ঠান আৰু গুণমূুগ্ধই তেওঁক সম্বৰ্ধনা জনায় । ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক ‘অসম ৰত্ন’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰে । এই চনতে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰতিভা দেৱী সিং পাটিলে তেওঁক ‘সংগীত ৰত্ন’ উপাধিৰে বিভূষিত কৰে। এই চনতে ড০ ভূপেন হাজৰিকাই আছুৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ দীঘলী পুখুৰীৰ পাৰত নিজে নিজৰ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে ।--এই সৌভাগ্য যি কোনো ব্যক্তিৰ জীৱনতে বিৰল । গুৱাহাটীৰ নিজৰাপাৰত তেওঁৰ নিজৰ ঘৰ যদিও সম্প্ৰতি কৰ্তব্যৰ খাতিৰতেই হওঁক বা উন্নত চিকিৎসাৰ বাবেই হওক তেওঁ মুম্বাইৰ নিজা বাস ভৱনত আছে। হৃদৰোগৰ জটিলতা বৃদ্ধি৷ পোৱাত ২০০৯ চনৰ চাৰি আগষ্টত মুম্বাইৰ কোকোবেন ধিৰুভাই (ৰিলায়েন্স) হস্পিতেলত এই মহান শিল্পী গৰাকীৰ বাইপাছচাৰ্জৰী সুকলমে সম্পন্ন হৈ যায়। আৰোগ্য লাভ কৰাত ১৮ আগষ্ট তাৰিখে মুম্বাইস্থিত নিজ গৃহলৈ প্ৰত্যাগমন কৰে।

জনতাৰ মতে ভূপেন হাজৰিকা এজন সুকণ্ঠী গায়ক, বিশিষ্ট গীতিকাৰ, সুৰকাৰ যদিও তেওঁ এজন প্ৰসিদ্ধ চলচিত্ৰ নিৰ্মতা, চলচিত্ৰৰ কাহিনী-সংলাপ লেখোঁতা আৰু চলচিত্ৰ পৰিচালক । এই মহৎ গুণবোৰৰ বাবে ১৯৯৩ চনত তেওঁক ভাৰতীয় চলচিত্ৰৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ ‘দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা" ৰৈ সন্মানিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ কাহিনী আৰু চিত্ৰনাট্য লিখা কথাছবিবোৰ হ'ল--এৰাবাটৰ সুৰ (১৯৫৬), মাহুত বন্ধুরে (১৯৫৮), শকুন্তলা (১৯৬১), লটিঘটি (১৯৬৬), চিক্‌মিক্‌ বিজুলী (১৯৬৯), ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু জয়মতী (১৯৭৬), ভাগ্য (হিন্দী চিনেমা তক্‌দীৰৰ অসমীয়া ৰূ প-১৯৬৮) ।

পৰিচালনা কৰা কথাছবিবোৰ হ'ল-- এৰাবাটৰ সুৰ, মাহুত বন্ধুরে, শকুন্তলা, প্ৰতিধ্বনি (১৯৬৪), লটিঘটি, ভাগ্য (১৯৬৮), চিকমিক বিজুলী, মেৰা ধৰ্ম মেৰি মা (১৯৭৫), ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু জয়মতী (১৯৭৬), মন প্ৰজাপতি (১৯৭১৯), চিৰাজ (পুনৰ্নিমাণ-- ১৯৮৯), মিৰি জীয়ৰী (১৯৯০)

সংগীত পৰিচালন! কৰা কথাছবিবোৰ হ'ল--- সতী বেউলা (বঙালী, ১৯৪৮). চিৰাজ (১৯৪৮), পিয়লি ফুকন (১৯৫৫), এৰা বাটৰ সুৰ, ধুমুহা (১৯৫৭), কেঁচা সোণ (১৯৫৯), পুৱতি নিশাৰ সপোন (১৯৫৯), শকুন্তলা, মণিৰাম দেৱান (১৯৬৩), প্ৰতিধ্বনি, লটিঘটি, ভাগ্য, চিক্‌মিক্‌ বিজুলী, চামেলি মেমচাব (১৯৭৫), খোজ (১৯৭৫), পলাশৰ ৰং (১৯৭৬), ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু জয়মতী, বনহংস (১৯৭৬), বনঙ্ুই (১৯৭৭), বৃন্দাবন (১৯৭৮), মন প্ৰজাপতি,অকণ (১৯৮০),অপৰূপা (১৯৮০), মা (১৯৮৩), অদীকাৰ

২৪

(১৯৮৫), যুগে যুগে সংগ্ৰাম (১৯৮৬), সংকল্প (১৯৮৬), স্বীকাৰোক্তি (ফিল্ম ডিভিজনৰ বাবে নিৰ্মিত অসমীয়া কাহিনী চিত্ৰর- ১৯৮৬),প্ৰতিশোধ (১৯৮৭),চিৰাজ (১৯৮৯), মিৰি জীয়ৰী, পানী (১৯৯০),প্ৰিয়জন (১৯৯৩), অশান্ত প্ৰহৰ (১৯৯৪), সতী ৰাধিকা (২০০৪)

সংগীত পৰিচানা কৰা ৰঙালী কথাছবিবোৰ হ'ল -- জীৱন তৃষ্ণা (১৯৫৭), কড়ি ওকমল (১৯৫৭), অসমাপ্ত (১৯৫৭), মাহুত বন্ধুরে, জোনাকীৰ আলো (১৯৫৮),দুই বেচারা (১৯৫৯), এখানে পিঞ্জর (১৯৭১), দম্পতি (১৯৭৬), মহুয়া (১৯৭৭), সীমানা পৈরিয়ে (বাংলাদেশ--১৯৭৭), নাগিনী কন্যার কাহিনী (১৯৭৯), কালো সিদূর (১৯৮৪), চামেলি মেমচাব, কোমল গান্ধার আৰু বন্ধু

ড০ ভূপেন হাজৰিকাই সংগীত পৰিচালনা কৰা হিন্দী কথাছবিবোৰ হ’ল -- আৰোপ (১৯৭৩), মেৰা ধৰম মেৰি মা (১৯৭৫), অপেক্ষা (১৯৮৪), এক পল (১৯৮৬), লোহিত কিনাৰে (দূৰদৰ্শনৰ ধাৰবাহিক--১৯৮৮), চামেলি মেমচাব, ৰুদালী (১৯৯২), মিল গয়া মঞ্জিল মুবে (১৯৯৭), দৰমিয়া (১৯৯৭), সাজ (১৯৯৯), গজগামিনী (২০০১), কিঁউ (২০০৩), সত্‌ মাইয়া কা মহিমা (ভোজপুৰী চিনেমা), ৰিং আং তং (কাৰ্বি চিনেম|--১৯৮৭), দেশদানম্‌ (মালায়ালাম -১৯৯৭) আৰু আত্মাৰামৰ 'ইয়ে গুলিস্তাঁ হামাৰা’ৰ উপদেষ্টা হয়৷

ড০ ভূপেন হাজৰিকা এজন সুকবি, আবৃত্তিকাৰ । তেওঁ অনেক কবিতা ৰচে, বিদেশী কবিতা অনুবাদ কৰে আৰু মহামূল্যবান প্ৰবন্ধ আৰু সম্পাদকীয় লিখে । তেওঁ কম সংখ্যক ছবি আঁকে আৰু স্কেচ অঙ্ধণ কৰে যদিও তেওঁ এজন ভাল চিত্ৰকৰও । তেওঁ পিকাছো, চালভাদৰ দালি, ভান গথ আদি পৃথিৱীৰ বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী সকলৰ গুণমুগ্ধ; এম এফ হুছেইনৰ বন্ধু । অশীতিপৰ এই মহান শিল্পীজনাৰ শিল্পসাধনা অধুনাও অব্যাহত আছে আৰু বাইপাছ চাজৰীৰ পিছতো বিখ্যাত চিনেমা নিৰ্মাতৃ কল্পনা লাজমীৰ দুখন কথাছবিৰ সংগীত পৰিচালনাৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হৈছে।

উল্লেখযোগ্য যে, ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ ]310][)/১1['/+ অতি দীঘল । হয়তো বিশ্বৰেই দীৰ্ঘতম 3101)./১]./১ হ’ব পাৰে । গতিকে অলপ কথাৰে তেওঁৰ জীৱনৰ কথা কৈ বা লিখি শেষ কৰিব নোৱাৰি। ইয়াত তেওঁৰ জীৱন বৃত্তৰ কিছুমান বিশেষক্ষথাৰ সংস্পৰ্শ লৈহে অহা হৈছে। অসম মাতৃৰ মুখ উজলোৱা মহান শিল্পীজনাই দীৰ্ঘজীৱন লাভ কৰক; তেওঁৰ শিল্প সাধনা, সৃষ্টি আৰু আগলৈ আগবাঢ়ক এয়াই পৰমেশ্বৰৰ ওচৰত অসম্বাসীৰ প্ৰাৰ্থনা ।

তৰণী পাঠক মনোমতী পাঠক ডাকুৱা

‘ওঁ

পাতনি

ভূপেন হাজৰিকা-- ! এটা বিশ্ব বিশ্ৰুত নাম; এজন আন্তৰ্জাতিক খ্যাতি সম্পন্ন শিল্পী, জীৱন্তু কিংবদন্তি । বিশ্বত তেওঁ গায়ক হিচাবে খ্যাত যদিও তেওঁ একেধাৰে গায়ক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, নাট্যকাৰ, চিত্ৰকৰ, অনুবাদক আদি বহুমুখী প্ৰতিভাধৰ । ১৯২৬ চনৰ ৮ চেপ্তেম্বৰত শদিয়াৰ বিশাল লুইতৰ পাৰত (বৰ্ডমানৰ অৰুণাচল) এইজনা মহান শিল্পীৰ জন্ম হয়। সোণালী শৈশৱ পাৰ হয় প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যৰ প্ৰাচুৰ্য্য সম্ভৃত ওখ- চাপৰ নীলা-সেউজীয়া পাহাৰেৰে পৰিবেষ্টিত গুৱাহাটীৰ বিশাল লুইতৰ পাৰৰ ভৰলুমুখত; কৈশোষ-যৌৱন অতিবাহিত হয় ধুবুৰী-তেজপুৰৰ লুইতৰ পাৰত । এহাল সৎন্যায়নিষ্ঠ, সুসংস্কৃত পিতৃ মাতৃ নীলকান্ত হাজৰিকা আৰু শান্তি প্ৰিয়াৰ প্ৰথম সম্ভান আছিল তেওঁ । তেওঁ ডাঙৰ-মীঘল হয় আৰু জীৱনৰ আদি পাঠ আৰম্ভ কৰে এটি সুসংস্কৃত পৰিয়াল মাকৰ মাতৃ গৃহত গুৱাহাটীৰ ভৰলুমুখত । হিৰ্হিৰ্‌ শৱদে বৈ যোৱা লুইতখনৰ দৰেই তেওঁৰ প্ৰগল্ভিত কণ্ঠটি যিটি উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল তেওঁৰ সুকণ্ঠী গায়িকা মাতৃৰ পৰা । সংস্কৃতিবান পৰিয়ালটোত তেওঁ লাভ কৰিছিল শঙ্কৰ-মাধৱ গুৰু দুজনাৰ আদৰ্শ, পাণ কৰিছিলৰৰগীত-ঘোষাৰ সুৰামৃত আৰু অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ মকৰন্দ। তেওঁৰ পিতৃ নাজিৰাৰ এজন নাগাৰা নামৰ শিল্পী আৰু ভাওনা অভিনেতা আছিল । সুকণ্ঠী গায়িকা স্গাতৃৰ কণ্ঠ নিভাৰাৰে অবিৰাম নিজৰিছিল ৰৰগীত-লোকগীতৰ অমিয়া সুৰ যিয়ে এটি শিশুক এজন বিশ্বমানৰ শিল্পীৰ দেউলৰ ভৈটি বন্ধাত তিল্‌তিল্‌কৈ অৰিহনা যোগাঁইছিল। ফলশ্ৰুতিত বাধা নেমানি সাহসেৰে সাগৰ মহাসাগৰলৈ বৈ যোৱা লুইতখনৰ দৰেই তেওঁৰ জীৱন লুইতেও ধাৱমান হৈছিল অসম মুলুকৰ (উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল)পৰা ভাৰত হৈ বিশ্বমানৱ অভিমুখে তথা বিশাল আকাশৰ পিনে ।

১৯৩০ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীৰ দিনা গুৱাহাটীৰ ফটন কলেজিয়েট হাইস্কুলত ছাত্ৰ সকলৰ এখন সতা আয়োজিত হৈছিল । সেই সভাত এটি কণমানি শিশুৱে হাৰমনিয়াম বজাই এটি সুমধুৰ গীত গাঁইছিল। শিশুটিৰ গীত শুনি শ্ৰোতা দৰ্শকৰ লগতে সভাৰ সভাপতি জনও বিমুগ্ধ হ’ল । গীতৰ অন্তত সভাপতিজনে ৰহা আসনৰ পৰা উঠি গৈ নিজৰ তামোলখোৱা মুখখন ধুই শিশুটিৰ গালত চুমা এটা খাঁই কৈছিল --“বৰ ডাঙৰ শিল্পী হব এওঁ”। সৈই সভাৰ সভাপতিজন আছিল অসমীয়া ভাষা সাহিত্যৰ কাণ্ডাৰী স্বৰূপ সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুযৱা। বেজবৰুৱাদেৱে তেখেতৰ আত্মজীৱনী ‘মোৰ জীৱন সৈেৱিৰণ’ত এই কথা এনেদৰে লিখিছে --- “গুৱাহাটীৰ গৱৰ্ণমেণ্ট স্কুলৰ ছাত্ৰ সকলৰ বিশেষ অনুৰোধত আবেলি তেওঁলোকৰ সভালৈ গ’লোঁ।.-............ ছাত্ৰসকলৰ সভাত এটি অতি কম বয়সীয়া ল'ৰাই (শিশু বুলিলেই হয়) হাৰমনিয়ামৰ সহায়ত সুন্দৰকৈ এটি গান গাইছিল। মই মুগ্ধ হৈ আসনৰ পৰা উঠি সভাতে ল’ৰাটিৰ গালত এটি চুমা খালোঁগৈ । তাহানি কালত কলিকতাত ‘মাষ্টাৰ মদন’ বোলা তেনেকুৱা গান গোৱা ল'ৰা এটিৰ গান শুনিছিলোঁ। আজি অসমীয়া ‘মাষ্ট্যৰ মদন'ক দেখি বৰ সন্তোষ পালোঁ ।” -- সেয়াই আছিল তেওঁৰ গীতৰ সভাৰ শ্ৰোতা জনতাৰ তেওঁ সম্পৰ্কে প্ৰথম আৱিষ্কাৰ। বেজবৰুৱাদেৱৰ সেই আশীষ শিৰৰ মুকুট হৈ জিলিকি ৰ’ল। হাজৰিকাদেৱৰ দেউতাক প্ৰথমে শিক্ষক আছিল যদিও পিছলৈ ক্ৰমে স্থুল পৰিদৰ্শক আৰু মাটিৰ হাকিম হ’ল। দেউতাকৰ চাকৰি সূত্ৰে কিছুকাল ধুৰুৰীত আছিলগৈ। তাতেই পাইছিল দ্বিতীয়টো ফকাছ। ধুবুৰীতেই সেই সময়ৰ বিখ্যাত লোকসংগীতৰ গায়ক আবৃাছউদ্দিনকো দেখা পোৱাৰ, তেওঁৰ অনুষ্ঠান উপভোগ কৰাৰ সৌভাগ্য হৈছিল এনেদৰেই ঘৰ-পৰিয়াল, শিক্ষাণ্ডৰু আৰু বৰ্হিজগতৰ নানা পৰিবেশে এটি বিশ্বমানৰ শিল্পী গঢ়াত এখুদ এখুদকৈ অৰিহনা যোগাঁইছিল। শ্ৰোতা জনতাই তেওঁৰ শিল্পী সম্ভাৰ উমান পাঁই শিল্পীৰূপে আৱিষ্কাৰ কৰিলে, শ্ৰোতাৰ পৰা পোৱা মৰম-মস্েেহ, শ্ৰোতাই যোগোৱা উৎসাহ-উদ্দীপনাতেই তেওঁ এজন গায়ক-গীতিকাৰ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিলে; জীৱন জুৰি গীত গালে। ভূল কৰিলেও শ্ৰোতাৰ সমালোচনাৰে থকা সৰকা হৈ জুয়ে পোৰা সোণ হ’ল।

তেওঁৰ গীতৰ সভাৰ শ্ৰোজইহে যে প্ৰধান অলঙ্কাৰ যাব আশীৰ নিৰ্মালি লৈ জীৱনৰ দুপৰীয়াই নহয়,

‘বৰ্ড

সন্ধিয়ালৈকে যে গীত গাঁই আহিছে সেই কথা কৃতজ্ঞতাৰে সুঁৱৰি বিনম্ৰ ভাৱে শ্ৰোতা জনতাক নমস্কাৰ

জনাঁই গোৱা “মোৰ গীতৰ হেজাৰ শ্ৰোতা তোমাক নমস্কাৰ গীতৰ সভাত তুমিয়েইতো প্ৰধান অলঙ্কাৰ ।” -- গীতটিৰে অকপটে স্বীকাৰ কৰিছে । হাজৰিকাদেৱে গীতিকাৰ জীৱনৰ পাতনি মৈলে ১৯৩৭ চনত ন বছৰ বয়সতে লিখা “কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰে ধৰিছিল নামৰে তান” --টোকাৰী গীতৰ সুৰৰ এই গীতটিৰে আৰু

সুৰকাৰ জীৱনৰ পাতনি মেলে তেওঁৰ পিতৃদেৱতা "নীলকান্ত হাজৰিকা ৰচিত ‘অ’ মইনা কেতিয়া আহিলি তই’ বনগীতটিৰে। সুৰ আৰু কণ্ঠৰ যাদুৰে বিশ্বক বিমোহিত কৰা ফলাকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীত সমূহ ৰেডিঅ’ যোগে আৰু বিয়া-সবাহ, সভা-সমিতিত বজোৱা মাইক যোগে শুনি শুনি আমিও আকৃষ্ট হৈছিলোঁ শৈশৱৰ পৰাঁই । শুনাই নহয় --সংৰক্ষণ কৰিছিলোঁ বুকুৰ মাজত বাপতিয়া সম্পত্তিৰ দৰে; অনুপ্ৰাণিত হৈছিলোঁ,--সভাই- সমিতিয়ে নাইবা সংগীতানুষ্ঠানত গাঁইছিলোঁ আৰু প্ৰশংসিত তথা পুৰস্কৃতও হৈছিলোঁ । কিন্তু উচ্চ পয্যয়িৰ ভাষা- সাহিত্যৰে সমৃদ্ধ গীতবোৰৰ অৰ্থহে হৃদয়ঙ্গম কৰিব পৰা নাছিলোঁ । সময়ৰ আঙুলিত ধৰি এখোজ দুখোজকৈ আগুৱাই অহাত লাহে লাহে অৰ্থ বুজি পোৱা হলোঁ । মুগ্ধ হলোঁ যাদুকৰী সুৰৰ সৈই গীত সমূহত নিহিত থকা সাহিত্য সম্ভাৰৰ প্ৰতি । সাধাৰণতে, গায়ক-গায়িকা বা সুৰকাৰ সকলৰ অভিমত-- গীতত ব্যবহৃত শব্দ অতি কোমল, অৰ্থবহুল আৰু ছন্দোবদ্ধ হোৱা উচিত যাতে সুৰ কৰিবলৈ সুচল হয়। ড০ হাজৰিকাদেৱৰ গীততো এনে কথাই প্ৰযোজ্য যদিও তেওঁৰ অধিক সংখ্যক গীতেই ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম । তেওঁৰ গীত৷থলীত ব্যৱহৃত শব্দাৱলী অতি উচ্চ পৰ্য্যায়ৰ; অৰ্থ পূৰ্ণ যদিও উচ্চাৰণ কৰিবলৈ টান। কিন্তু তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কথা এয়ে যে, আনৰ বাবে দুবেধ্যি যেন লগা শব্দবোৰো হাজৰিকাদেৱৰ কণ্ঠত অতি সহজ অতি নিমজ হৈ যায় । প্ৰতিটো শব্দৰ সঠিক সংযোজন আৰু স্পষ্ট উচ্চাৰণে গীতৰ অৰ্থ ফটফটীয়াকৈ বুজাই দিয়ে । এই কথাটোও ঠিক যে তেওঁৰ গীতবোৰ কেৱল তেওঁৰ কণ্ঠৰ বাবেই ।--আনৰ কণ্ঠত সিমান শুৱলা নহয় । এই ক্ষেত্ৰত ‘গীতাৱলী 'ৰ ‘ভূমিকা’ত শিক্ষাবিদ ড০ মহেন্দ্ৰ বৰাদেৱেও সঠিক মনস্তব্যকে দিছে--"তেওঁৰ গীতৰ কথা আৰু সুৰ কৈৱল তেওঁৰেই কণ্ঠৰ বাবে ৰচিত ।’

প্রায় সাতোটা দশক জুৰি যাদুকৰী কণ্ঠ আৰু সুৰৰ ম৷য়াজালেৰে বিশ্ব বিমোহিত কৰা ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীতাৱলীয়েও ৰবীন্দ্ৰ সঙ্গীত, জ্যোতি সঙ্গীত, বিষ্ণু সঙ্গীতৰ দৰে নিজস্ব ধাৰাৰে প্ৰতিস্থালন্ধ ‘ভূপেন্দ্ৰ সঙ্গীত'ক নতুন প্রজন্মইও সমানে আদৰি লৈছে। ভূপেন্ত্ৰ সঙ্গীত জাতীয় সম্পদত পৰিণত হৈছে। বিশ্বৰ সম্পদ হৈছে। সেয়েহে উত্তৰপুৰুষৰ বাবে এই গীত সমূহ সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজন আহি পৰিছে ।ইতিমধ্যে হাজৰিকাদেৱৰ বহু জনপ্ৰিয় গীত হেৰাই গৈছে। ৰেডিঅ'ৰ আকাঁইভডৰ পৰাও বহু গীত হেনো অৰ্ত্তধ্যান হৈছে। শিলত মূৰ আছাৰিলেও কিছু গীত আজি বিচাৰি পোৱা নৈযায় । যাযাবৰ শিল্পী জনাই ৰেকৰ্ডিং কৰাৰ পিছত সেই গীতবোৰ সংৰক্ষণৰ কোনো প্ৰয়োজন বোধ নকৰিলে । সংঘাতপূৰ্ণ বাস্তুৰ জীৱনত তেওঁৰ গীত যে ইমান মূল্যবান হব সেঁই কথা হয়তো তেওঁ অনুমানো কৰিব পৰা নাছিল যি কথা শঙ্কৰদেৱ, পল ৰৱছন, শ্যেকছ্‌পিয়েৰ নাইবা মিল্টনেও ভাবিব পৰা নাছিল। ইতিমধ্যে,ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীতৰ দুটা সংকলন প্ৰকাশ হৈছে ---এখন ড০ দিলীপ দত্তৰ দ্বাৰা সম্পাদিত ‘ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত আৰু জীৱন ৰথ’ য’ত হাজৰিকাদেৱৰ ১৯৮৫ চনলৈ ৰচিত গীত সমূহহে প্ৰকাশিত হৈছে।ড০ দিলীপ দত্তই বহু কষ্ট কৰি বিচাৰি খোচাৰি আনি সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। ই নিতান্তই শলাগনীয়। আনখন হ’ল সূৰ্য্য হাজৰিকাৰ দ্বাৰা সম্পাদিত ‘গীতাৱলী’ য’ত হাজৰিকাদেৱৰ ১৯৯২ চনলৈ ৰচিত গীত সমূহহে অৰ্ঙ্তুভূক্ত হৈছে । ইয়াৰ পিছতো উৰণীয়া মৌৰ দৰে বিশ্বৰ প্ৰান্তৰে প্ৰান্তৰে গীত গাই গীতৰ মধু বিলাই ফুৰা হাজৰিকাদেৱৰ ২০০৬ চনৰ নুনমাটিৰ বিহুতলীত মাল্টি চেৰিব্লেল ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ অসুস্থ হোৱালৈকে গীতৰ সভাত গীত পৰিবেশন আৰু সৃষ্টি অব্যাহত আছিল । ২০০৭ চনলৈকে বহু গীত তেওঁ ৰচিছে, সুৰ দিছে, গাইছে --অধুনাও অব্যাহত আছে । আমি হাতে ঢুকি পোৱা সকলো গীত সংলগ্ন কৰি তেওঁৰ সমগ্ৰ গীতৰ সংকলন এটি প্ৰকাশ কৰাৰ ষাঁনসেৰে এদিন তেওঁৰ নিজৰাপাৰস্থিত বাসগৃহত তেওঁৰ কাষ চাপিছিলো অনুমতি বিচাৰি।

হ৭

সেয়া আছিল ২০০৬ চনৰ জানুৱাৰীৰ কথা । আমাৰ উদ্দেশ্য আৰু আগ্ৰহৰ কথা শুনি শিল্পী গৰাকী আনন্দিত হ'ল । পৰম আত্লাদিত মনে তেওঁ আমাক অনুমতি দিলে আৰু তেওঁ নিজে কিতাপখনৰ নামকৰণো কৰিলে--‘ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰ’ হ'বও পাৰে বুলি । সংকলনটিৰ সম্পৰ্কে তেওঁ আমাক নানা দিহা পৰামৰ্শও দিলে ঘৰৰ (পিতৃ, ককা আদি) জ্যেষ্ঠজনে দিয়াৰ দৰেই । গীত,অসমীয়া সমান্ঞ-সংস্কৃতি সম্বন্ধে বানা আলাপ-আলোচনা হ’ল। সেই সময়তে ‘হস্তীৰ কন্যা, হত্তীৰ কন্যা বামুণেৰ নাৰী’ গীতৰ সুৰ এটা ভাঁহি'আহিছ্বিি। (তেওঁৰ গাড়ী চালকজনে টেপ বজাই গাড়ী চাফ কৰি আছিল) । তেওঁ কৈ গৈছিল--গোৱালপাৰীয়া লোকগীত যাক অসম বেঙ্গল দুয়ো ৰাজ্যতে হেয় চকুৰে চোৱা হৈছিল; -- কেনেকৈ অতি কন্টেৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল--- আকাশবাণী গুৱাহাটীয়ে কয়--অসমীয়া নহয়’, ফলিকতা ৰেদিঅ'ই কয় ‘বাংলা নহয়’ । টকা নাই, পইচা নাই অথচ খিচিৰি খাই খাই নিখিলেশ বৰুৱাৰ সৈতে লগহৈ ‘মাহুত বন্ধুৰে’ চিনেমা কৰিছিল; -- পিছলৈ অসমৰ বিহুৰ সাংস্কৃতিক সন্ধিয়াত প্ৰতিমা পাণ্ডেৰ গীত নহলে নহয়, বেন্সলত 'আমাদের গোয়ালপারীয়া গীত’ বুলি গৰ্ব কৰে । জীৱন কালতে জনতাৰ মৰম-স্নেহ-আশীষ, স্বীকৃতি বুটলা, নানা বঁটা-ৰাহন লাভ কৰা, আৰ্ত্ুৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি সম্পন্ন শিল্পী গৰাকীৰ চকুত-মুখত, তেওঁৰ হৃদয় গহ্ৰত উপলব্ধ অন্য এক ব্যথাদায়ক অনুভূতি অনুভূত হোৱা আমাৰ অনুভৱহ’ল। কথা প্রসঙ্গতেতেওঁ আক্ষেপেৰে ক’লে ঃ “মোৰ গীত জনপ্ৰিয় ।ঠিকেই। .... আৰু জনপ্ৰিয় হ'ব লাগিছিল । যাৰ বাবে গীত লিখিছিলো তেওঁলোকে গীতৰ অৰ্থ বুজিয়েই নাপায় । মোৰ গীতবোৰ আজিলৈকে কোনেও বিশ্লেষণ কৰি চোৱা নাই । নাইবা বিশ্লেষণ কৰিবলৈ চেষ্টাও কৰা নাই । এই কথা মই গীতাৱলীত লিখিছোঁ। এইফেৰা কাম তেমালোকদুয়ো কৰিবা --তোমালোকে কৰিব পাৰিবা বুলি মোৰ বিশ্বাস হৈছেতোমালোকৰ আগ্ৰহ দেখি । গীতবোৰ তোমালোকে বিশ্লেষণ কৰা । তৈহে মোৰ গীত সাৰ্থক হ'ব ।” কথাবোৰ আমি অনুধাৱন কৰিলোঁ --একেবাৰে সত্য কথা । গায়ক গীতিকাৰ গৰাকীয়ে তেওঁৰ সমগ্ৰ ৰচনাৱলীৰ সৰহ ডাগেই সমাজ্পৰ প্ৰথমটো গীত ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰে’ লিখিছিল মহান সমাজ সংস্কাৰক শঙ্কৰদেৱক সুৱৰি সমাজখনৰ প্ৰতি কিবা এটা কৰিব পাৰিম বুলি বহু আশা বুকুত বান্ধিলৈ-ন বছৰ বয়সতে । হিতীয় গীতটো লিখিছিল তেৰ বছৰ বয়সতে ‘সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব পুনৰ ফিৰাই আনিম’ বুলি সংকল্প লৈ। যাৰ বাবে গীতবোৰ ৰচিছিল, গাঁইছিল সেই সকলেই যদি গীতৰ অৰ্থ বুজি পোৱা নাই তেনেহ লৈ গীত ৰচনাৰ, গোৱাৰ সাৰ্থকতাঁই বা ক'ত ?

ইতিমধ্যে আমি গীতাৱলীৰ ‘মোৰ দুআষাৰ'ত তেওঁ লিখা কথাখিনি পঢ়িছোঁই । তাত লিখা আছে- ‘মোৰ কম বয়সৰ ৰচনা আৰু মোৰ বয়সৰ লগে লগে প্ৰকাশৰ ৰচনা, লঘূ কাৰণত লিখা ৰচনা, পৈণত কবিত্ব থকা ৰচনা, তাৰিখৰ ধাৰাবাহিকতা থকা ৰচনা, বৰ্তমানক সন্মান কৰি কৰা ৰচনা, অতীতক সন্মান কৰি সৃষ্টি কৰা ৰচনা, অনাগত দিনৰ কথা ভাবি কৰা আশাৰাদী ৰচনা এই সমূহ বিভাগত এই সংকলনৰ গীত সমূহ ভগোৱাৰ চেষ্টাও সংকলকে কৰা নাই। যি সকল সমালোচকে মোৰ এই গীতসমূহ বিশ্লেষণ ফৰিব তেওঁলোকলৈ এই কামফেৰা এৰিলোঁ ।” আনহাতে জনতাৰ মাজৰে এজন হিচাবে অমেকবাৰ অনেকৰ মুখত শুনা অপ্ৰিয় যদিও সত্য মন্তব্য এযাৰ আমিও নুউনুকিয়াকৈ থাকিব নোৱাৰিলোঁ । সেয়া হ’ল --“ডূপেন হাজৰিকাৰ গীতৰ দাঁত ভঙা শব্দৰ অৰ্থই বুজি নাপাওঁ’। এই মন্তব্য আমাৰ বাবে অপ্ৰত্যাশিত যদিও শিল্পী গৰাকীৰ ব্যথা তৰা হৃদয়ানুভূতি আৰু উক্ত মনস্তব্যক পৰ্য্যালোচনা কৰি চাই মূৰৰ ওপৰত থোৱা দাণঙ্ডিৰ নোৱাৰা শিলটো যেন সাধ্যাতীত কামটিৰ ক্ষেত্ৰত ‘না’ উচ্চাৰণ কৰিব নোৱাৰি তলমূবাকৈয়ে ‘মৌনেন সন্মতি লক্ষণমে'ৰে সন্মতি জনালোঁ । আমি বিনম্ৰ ভাবে পুনৰাই তেওঁক জনালো £‘ ভূপেন দা, এই কামত যথেষ্ট সময় লাগিব। কাৰণ সামান্য প্ৰস্তুতিকণো আমাৰ নাই ।’ সমিধানত তেওঁ কলে ষে, “ড০ দিলীপ দত্তৰ ‘ড০ তৃপেন হাজৰিকাৰ গীত আৰু জীৱন ৰথ'খন সম্পূৰ্ণ কৰোঁতে যোল্ল বছৰ লাগিছিল । গতিকে তোমালোকৰো যিমান দিন লাগে লাগিব। কৰি যোৱাঁ ।” ---আমি উৎসাহ পালোঁ ।

গীতি-সাহিত্যৰ এজন বিদগ্ধ পণ্ডিত ড? তৃপেন হাডাৰিকাৰ গীতাৱলী বিগ্লেষণ কৰিবলৈ হাত দিয়াটো

২৮

তেনেই উজু কাম নহয়; এক প্রকাৰ ধৃষ্টতাহে মাথোন । তথাপিও বিনা বাক্যব্যয়ে ঘৰৰ জ্যেষ্ঠ তথা মান্য ব্যক্তিজনৰ দৰেই চিৰ নমস্য ‘ভূপেন দা'ই দিয়া সকলো দিহা পৰামৰ্শ শিৰোধাৰ্য্য কৰি গীতখিনি বিচাৰি খোচাৰি আনি আমাৰ সাধ্যানুসৰি আমি বিশ্লেষণ কৰাৰ পথত আগবাঢ়িলোঁ । এই কাম সম্পূৰ্ণ কৰোঁতে আমাৰ চাৰে তিনি বছৰ সময় লাগিল । কথা হ’ল, বিদ্বজনক ভূপেন হাজৰিকাৰ গান বিশ্লেষণ কৰি অৰ্থ বুজোৱাৰ অৰ্থ নাই। সেয়েহে গীতিকাৰ জনে আশা কৰাৰ দৰে এই লেখাত বিচক্ষণ পণ্ডিত জনাৰ গীতিকবিতা সমূহৰ সাহিত্যিক দিশ বা সাঙ্গীতিক দিশৰ বিশ্লেষণ নকৰি গীত ৰচনাৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰাৰ পাৰ্যমানে চেষ্টা কৰি কেৱল সৰ্বসাধাৰণ জনতাই বুজি পোৱাকৈ সহজ সৰল ভাষাৰে মাথোঁ গীতৰ অৰ্থহে বিশ্লেষণ কৰা হ’ল। কাব্যিক বা সাহিত্যিক, সাঙ্গীতিক এই আটাইকেইটা দিশ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ হ’লে প্রতিটো গীতেই কেবা পৃষ্ঠাও দখল কৰিব । ফলত পুথিখনৰ কলেৱৰ বৃদ্ধি পাব । কলেৱৰ বৃদ্ধি পালে ছপা মূল্য বৃদ্ধি পাব আৰু ছপা খৰচ বৃদ্ধিৰ বাবে পুথিখনৰ বিক্ৰী মূল্যও বাঢ়িব। দাম বেছি হ’লে যাৰ উদ্দেশ্যে পুথিখন আগবঢ়োৱা হ’ল হেঁপাহ থাকিলেও তেওঁলোকৰ কিনি পঢ়াত অসুবিধা হ’ব । এই আটাইবোৰ কথালৈ লক্ষ্য কৰি আমি প্ৰতিটো গীত আৰু বিশ্লেষণ এক পৃষ্ঠাতে সামৰিব খুজিছোঁ যদিও কোনো কোনো গীত যথেষ্ট দীঘল । আনহাতে তেওঁৰ একোটা গীতক কেবাটাও দৃষ্টিকোণেৰ চাব পাৰি --উদাহৰণ স্বৰূপে ‘মাঘত দেখোঁ উৰুকা নহয় তুমি নহ’লৈ’। সেয়েহে কিছুমান গীতে দুই বা ততোধিক পৃষ্ঠা দখল কৰিছে।

পুথিখনত মহান কণ্ঠ কলাকাৰ হাজৰিকাদেৱে নিজে ৰচনা কৰা গীত সমূহৰহে চমু বিশ্লেষণ আগবঢ়োৱা হৈছে। তেওঁৰ স্বৰচিত গীত সমূহৰ উপৰিও তেওঁৰ কণ্ঠ নিসৃত অন্যান্য গীতিকাৰৰ গীতও জনসমাজত সমানেই জনপ্ৰিয় । সেয়েহে তেওঁৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা সকলোবোৰ গীতেই সম্নি৷২০ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু অন্য গীতিকাৰৰ গীত সমূহ বিশ্লেষণ কৰা হোৱা নাই । তেওঁ ৰচনা কৰা বিহুসুৰীয়া গীতবোৰৰো বিশ্লেষণ দিয়া হোৱা নাই। --কাৰণ, বিহুগীতবোৰ পখিলাৰ নিচিনা । তাক চুবলৈ গ’লৈ সুকোমল পাখি দুখন লেৰেলি যাব --ৰংবোৰ, মাধুৰ্য হেৰাই যাব ।তাক জীৱন্ত কৰিহে ৰাখিব লাগে । তেওঁৰ অনুবাদ গীতও আছেঅনেক । সেইবোৰৰ বিশ্লেষণো দিয়া হোৱা নাঁই। তাৰোপৰি তেওঁৰ সোণালী কণ্ঠ নিগৰিত আৰু বাণী বন্ধন কৰা জনপ্ৰিয় অন্য গীত যেনে -শঙ্কৰ-মাধৱ গুৰু দুজনাৰ ৰচিত বৰগীত, লোকগীত, বিহু, গজল, কাৱালী, জিকিৰ, জাৰী আদি গীতও আছেঅনেক। সেয়েহে তেওঁৰ ‘গীতৰ সভাৰপ্ৰধান অলঙ্কাৰ’ শ্ৰোতা জনতাৰ প্ৰয়োজন বুজি তেওঁলোকে হাত মেলিলেই বিচাৰি পোৱাকৈ সমূহ গীতকে এই সংকলন গ্রন্থ খনিত সন্নিৱিষ্ট কৰা হ’ল । দুখৰ কথা, দুৰ্্াপ্য হৈ পৰা কেইটামান গীত বহু বিচৰাৰ মূৰতো নোপোৱাত ইয়াত সন্নিৱিষ্ট কৰিব পৰা নহ'ল। আধুনিক অসমৰ সঙ্গীতাকাশৰ তিনিটা প্ৰধান নক্ষত্ৰ --জ্যোতিবিষ্ণু-পাৰ্বতী আদি প্ৰসাদ’ সকলৰপ্ৰায়বোৰ গীততেই হাজৰিকাদেৱে কণ্ঠদান কৰিজনসমাজত জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছে । কিন্তু এই সংকলনটিত সেই গীতবোৰ সন্নিৱিষ্ট কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাই । কাৰণ হিচাবে - প্ৰথমতে, সৈই গীতবোৰ কিতাপ আকাৰে ছপা হৈ বহুল ভাবে প্ৰচাৰিত হৈছে। দ্বিতীয়তে, গৰিষ্ঠ সংখ্যক সেই গীতবোৰ সংকলনটিত সম্নিৱিষ্ট কৰিলে সংকলনটিৰ কলেৱৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পোৱাৰ আশঙ্কা ।তাৰোপৰি হাতেৰে ঢুকি নোপোৱা আৰু ভুল বশতঃ দুই এটা গীত নিশ্চয় ৰৈ গৈছে। এই দোষৰ বাবে আমি দুঃখিত আৰু তাৰ বাবে পাঠক তথা শ্ৰোতা সমাজৰ ওচৰত আমি নতপশিৰে কৰযোৰে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা মাগিছোঁ। আমাৰঅযোগ্যতা,জ্ঞানস্বল্পতৰ বাবে এই সংকলনটিত হোৱা ভূল-আস্তি, দোষ-ত্ৰটিবোৰ সুষী সমাজে আঙুলিয়াই দিলে আমি কৃতজ্ঞ হ'ম । কাৰণ, পুনৰ মুদ্ৰণত শুদ্ধ কৰিবলৈ সুবিধা হব ।

ড০ হাজৰিকাদেৱৰ গীত বিশ্লেষণ কৰিবলৈ গৈ আমি কিমান সফল হ’লো সেয়া আমাৰ জ্ঞানৰ বাহিৰত। কাৰণ, এই বিষয়ত আমাৰ অভিজ্ঞতা, জ্ঞান ভাণ্ডাৰ তেনেই ন্যুন । অজ্ঞাতবশতঃ ভৈলেৰেই আমি যেন দুৰনদ্ত সমুদ্ৰ পাৰ হ'বলৈ হেঁপাহ কৰিছোঁ । বাওনা হৈ ওখ গছৰ ফললৈ হাত মেলিছেঁ । জনৈক লেখকে শঙ্কৰ মাধৱৰ বৰগীত সমূহ বিশ্লেষণ কৰাৰ কথা শুনিছোঁ । কিন্তু ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত বিশ্লেষণ কৰা কথা শুনা নাই । “হাবি কাটি বাট নিজে গঢ়ি লোৱা মই এক যাষাবৰ”বুলি হাজৰিকাদেৱে ভবাৰ দৰে -- নিঃকিন

, হট

বিদ্যাৰ অধিকাৰী হৈও, চালুকীয়া অভিজ্ঞতাৰে আমি এই কামলৈ আগবাঢ়িছোঁ । সংকলনটিৰ নামকৰণ ড০ হাজৰিকাদেৱে নিজেই কৰি দিছে --"ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্র’ হবও পাৰে বুলি কৈছে। হবও’ শব্দটিয়ে আমালৈ এটি ‘0)101]' ৰাখিছে। সংকলনটিৰ আৰম্ভণিৰ পৰা সম্পূৰ্ণ কৰালৈকে প্রায় চাৰি বছৰীয়া কালৰ ভিতৰতে সূৰ্য্য হাজৰিকাৰ সম্পাদিত একে নামৰে "ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰ’ নামৰ সংকলন এটি প্ৰকাশ হৈ ওলাল । তাত বিশ্লেষণ দিয়া হোৱা নাই । সৈই বাবে ‘গীতৰ সংক্কল্পন আৰুঃ চমু বিশ্লেষণ’ দুয়োটাৰে সংগতি ৰাখি এই সংকলনটিৰ নাম 'ড'০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ চমু বিশ্লেষণ’ ৰখা হ'ল । মহান শিল্পীজনাৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাৰ্থ নিবেদি আৰু শ্ৰোতা-পাঠকক কৰষোৰে প্ৰণামি সংকলনটি আমি জনতাৰ হাতত তুলি দিলোঁ -- আদৰি ল’লৈ ধন্য হ'ম ।

আমি যিসকলৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ

প্ৰথমতেই আমি আমাৰ শ্ৰদ্ধাৰ বিশ্ববৰেণ্য শিল্পী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱলৈ আন্তৰিক শ্ৰদ্ধা আৰু কৃতজ্ঞতা জনাইছোঁ । তেওঁৰ বিৰচিত সমগ্ৰ গীতৰ চমু বিশ্লেষণৰ পৰিকল্পনা তেওঁ নিজে কৰি, আমাক নানা দিহা-পৰামৰ্শ, উৎসাহ আৰু সাহস দি পুথিখনৰ নাম ‘ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰ’ হবও পাৰে বুলি সান্তাৱ্য নামকৰণ কৰি ‘ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীত সমগ্ৰৰ চমু ৰিশ্লেষণ' নামৰ এই পুথিখনি ছপাবলৈ অনুমতি দি অনুপ্ৰাণিত কৰা বাবে আমি তেওঁক আন্তৰিক শ্ৰদ্ধা আৰু কৃতজ্ঞতা জনাইছোঁ । এই অনুগ্ৰহৰ বাবে আমি চিৰদিন তেওঁৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ হৈ ৰম । গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ ডাঃ নৰেন বৰ্মণৈ পুথিখন প্ৰকাশৰ বাবে অশেষ উৎসাহ উচ্গীপনা যোগোৱাৰ বাবে আমি তেখেতৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ। এপেক্‌চ বেঙ্কৰ বিষয়া শ্ৰী প্ৰদীপ গোস্বামীৰ লগত আলোচনা মৰ্মে এই পুথি সৃষ্টিৰ প্ৰথম অঙ্কুৰ মেলে । সেয়ে তেখেতৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ। সাহিত্যিক শ্ৰী প্ৰণৱ প্ৰাণ ভট্টাচাৰ্যই নানা দিহা পৰামৰ্শ দি পুথিখন প্ৰকাশত সহায় কৰা বাবে তেওঁৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ। গুৱাহাটী উচ্চন্যালায়ৰ অধিবক্তা শ্ৰী বিমল শৰ্মাই পুথিখন সৃষ্টিত মনত সাহস দিয়া বাবে তেখেতৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ। শিল্পী হৰ কুমাৰ ডেকাই বেটুপাটটো সময়ে অঙ্ধণ কৰি দিয়া বাবে তেখেতৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ । ভাৰতীয় খাদ্য নিগমৰ বিষয়া (অৱসৰ প্রাপ্ত) শ্ৰালোহিত চন্দ্ৰ ডাকুৱাই দিয়া মানসিক বলতহে পুথিখন প্ৰকাশ পালে । সেয়েহে তেখেতৰ ওচৰত আমি কৃতজ্ঞ। অসম সাহিত্য সভাৰ সম্পাদক ড০ পৰমানন্দ ৰাজবংশীয়ে নানা দিহা পৰামৰ্শ দি সযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ বাবে আমি তেখেতৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ । গায়িকা মনীষা হাজৰিকা আৰু গায়ক সমৰ হাজৰিকাই ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ সান্নিধ্য পোৱাত আগবঢ়োৱা সহযোগিতাৰ বাবে তেখেত দুজনৰ প্ৰতি আমি কৃতজ্ঞ । শিল্পী সদানন্দ গগৈয়ে গীতৰ যোগান ধৰি সহায় কৰা বাবে আমি তেখেতৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ । কৃতজ্ঞতা জনাইছো ড০ লক্ষ্যইীৰা দাস বাইদেউলৈ ভূপেন হাজৰিকাই গোৱা তেখেতৰ ৰচিত গীতকেইটা দি সহায় কৰা বাবে । সূৰ্য হাজৰিকা আৰু কমল কটকী আৰু সাহিত্যিক ধ্ৰী মুনীন্দত্ৰ নাথ পাঠকলৈ কৃতজ্ঞতা জনাইছো আমাক প্ৰেৰণা দিয়াৰ বাবে । মিনিঅ'ন অফছেট শ্ৰেছৰ স্বত্বাধিকাৰী জ্ৰীপ্ৰতুল ৰাজকুমাৰ, সুশ্মিতা আহমেদ আৰু ছপাখানাৰ কৰ্মাবৃদ্দই যথেষ্ট কষ্ট কৰি পুথিখন ছপা কৰি উলিয়াই দিয়া বাবে তেওঁলোকলৈ শলাগৰ শৰাই আগৰঢ়াইছোঁ। আমাক নানা সময়ত নানা জনে, নানা প্ৰকাৰে সহায় সহযোগিতা আৰু অনুপ্ৰেৰণা জনাই আহিছে। সেই আটাইলৈ আন্তৰিক শ্ৰদ্ধা, কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিছে| আৰু শলাগৰ শৰাই আগবঢ়াইছোঁ।

ধন্যৰাদেৰে--

তৰণী পাঠক মনোমতী পাঠক ডাকুৱা

কিতাপ মোৰ শ্নিপিং টেবলেট ভুপেন হাজৰিকা

‘৩৯১

গীত ডুগ ডুগ ডুগ ডম্বৰু

গীত

নতুন নাগিনী তুমি, কাল নাগিনী নৱ মল্লিকাৰে হেপাহ জানো পলাব নেকান্দিবা নৈকান্দিবা মোৰে নতুন পিতৃ গৃহত্যাগি আই মোৰ

প্ৰথম প্ৰহৰ ৰাত্ৰি ফুলি আছে চম্পা বনৰে পখিটি

বিৰাজে কি সাজে

কত জোৱানৰ মৃত্যু হ’ল

পাহাৰৰ সিপাৰে ধুনীয়া ৰহুদৈয়ে ৰণ্ক্লান্ত নহও, সেই মূহূৰ্তলৈ আকাশী গঙ্গা বিচৰা নাই

আকাশী যানেৰে, উৰণীয়া মনেৰে এইটি বা কোন ওলালে

কালজয়ী মৃত্যুঞ্জয়ী মণিৰাম

চিৰ যুগমীয়া টো তুলি, টৌ তুলি তপ্ত তীখাৰে অগ্নিশক্তি

প্ৰথম নহয় দ্বিতীয় নহয় তৃতীয় প্ৰচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিলে মোক ফেঁচুৱে কৰিলে ছিউ, মোৰ দেউতা বুকু হম হম কৰে মোৰ আই বোলো অ’মিচিং ডেকাটি শৈশৱতে ধেমালিতে তোমাৰে ওমলা সংগ্ৰাম লগ্নে আজি, শঙ্কা ত্ৰাস ত্যজি

১২২ ১২৩ ১২৪

১৫৮

১৬০

১৬২

১৬৪

১৬৭ ১৬৮

গীত

লুইততে মোৰ ঘৰ

শীতৰে সেমেকা ৰাতি

সশ্বমা থাকিলে জৰুৰ ডজৰুৰ

সুউচ্চ পাহাৰৰ শৃঙ্গলৈ উঠা মই আজি জীৱন ৰুটলিবি হাঁহি হাঁহি আহ চ’তৰে বিহুৰে গীত

ষ্ষুমি নতুন পুৰুষ তুমি নতুন নাৰী অটোৰিক্‌চ| চলাও আমি দুয়ো ভাই গোদাবৰী নৈৰে পাৰৰে পৰা

জয় জয় নৱ জাত বাংলাদেশ নতুন পুৰুষ নতুন পুৰুষ

নেলাগৈ সমাজ, নেলাগে নেলাগে বিমূৰ্ড মোৰ নিশাটি যেন ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰ দুটি

মৌন মোৰ ৰুগীয়া মাই

অৰুণ কিৰণ শিৰৰ ভূষণ তোমাৰ উশাহ কহুবা কোমল

যুগ যুগ ধৰি এচাম লোকে

শঙ্কৰ মাধৱৰ মহা মহা সৃষ্টিৰে মৃত্যু কথা

যুক্তি কথ৷

শেষ কথ|

শ্বিলডৰে মনালিচা লিংডো

হৈ মোৰ অসমৰ শ্ৰোতা জনতা

এঁ নিলাজ পাহাৰ

কিছুদিন আগতে পুৱতি নিশাতে ঘনে ঘনে কত শিশুক জন্ম দিবা জ্ঞানীজনে কয় শৃগালৰ জাক জাক পেহী অ’ পৈহা, এইফালে আহা মোৰ জীৱন ৰথ এবাৰ হঠাতে মোৰ গীতৰ হেজাৰ শ্ৰোতা

আজি বতৰ গাভৰু হ’ল কাৰোবাৰ দুনয়ন সৰগৰ তৰা! যেন চেনেহীৰ ফটা ৰিহা ফুলে জকেমকে মঙ্গলদৈ তোমাৰে নাম

ৰস্তা মেনকা, কিম্বা যুথিকা

সুৰাত মগন ভয়াল ৰাতি

কখগঘচছজকবানদুয়েদুয়ে চিনাকী মোৰ মনৰ মানুহ জিগিজা গিজীও অ’গিজাও জিলমিলিয়া কোমল বালি

২৫২ ২৫৬

২৬১ ২৬২

২৬৭ ২৬৯

২৭৬

গীত

নিজক দেখি আজিকালি ভাবিছিলা এবুকু ভৰাই

মোৰ মন বাঘ যদি আজি মৎস্য-কুৰ্ম নৰসিংহ

শ্যাম কানু সত্যৰ মৰণ নাই অ’অভিমানী বন্ধু অ’তুমি জোন নে সোণ নে শিখা অ’মালঙী কথা এটি

এই ধুনীয়া গধূলি লগন

কপিলী কপিলী ৰাংঢালি ছোৱালী কাকিনী তামোলৰ শুৱনিকৈ পাণ কিনো কপাল সাধি আহিলি বান্ধৈ কি বিচাৰি ওৰে জীৱন

কি যে তোমাৰ সঙ্গ প্ৰিয়া কুলিটোৱৰে ৰাৰে ৰাৰে কান্দে ঘৰ ঘৰ বুলি খাওঁ হাবাথুৰি ঘুমতি যাওৰে মোৰে সোণ চেনাই মোৰ এঁ গাভৰু কালতে তুমি বিয়াৰ নিশাৰ শয়ন পাটীৰ বনজুই বনতহে জ্বলে

শাৰদী ৰাণী তোমাৰ হেনো নাম

‘ শচে

গীত

লুইত পৰীয়া ডেকা বন্ধু

শেষ সক্িয়নী

সেন্দুৰ সেন্দুৰ প্ৰভাতী ৯ু দ্য তেজ দিলা প্রাণ দিলা৷

অসমী আইৰে লালিতা পালিতা ডিফু হ’ল তোমাৰে নাম

মনত আছেনে ? মেঘে পিৰ্‌ গিৰ্‌ কৰে

সদা হাঁহি মুখ

প্ৰথম মৰমে যদি সহাঁৰি নেপায় শুনা শুনা হে পাতি কাণ

এই ভিজা ভিজা ৰাতি

কুঁৱলী কুঁৱলী, কি ৰগৰ কৰিলি কোন এই ললন৷

জুয়ে পোৰা তিৰাশীৰ নিৰ্বাচনী বতৰ তোমাৰ দেখোঁ নাম পত্ৰলেখা মোক এনে এখন সৰগ দিয়৷ লুঁইতপৰীয়া তৈজাল ডেকা শকুস্তলাৰ পতিগৃূহ যাত্ৰাত শিশু শকুনম্তলাৰ উচুপনি

শ্বহীদ প্ৰণামো তোমাক সেউজীয়া বননিৰ বন বৰাগী অ’ ভাৰতৰে পঁজা ঘৰত অ’মোৰ ধৰিত্ৰী আই

আকাশ বিশাল সাগৰ বিশাল আমাৰে মইনা শুইছে

গীত

সুখ নাই দুখ নাই

অ’ তই অবুজ মন

আমি নহওঁ মাথোঁ ক্ৰন্দনৰত

এই পানী, উত্তৰে পানী

এক বিন্দু, দুই বিন্দু জিন্দাবাদ মাণ্ডেলা, মাণ্ডেলা জিন্দাবাদ পাগলাদিয়াৰ গাৰে পাৰে কোন সুন্দৰী মই অথায় জলধিৰ মাজলৈ

এই ব’হাগ জলন্ত অৰুণ চৰাইপুঙৰ কপৌ চৰাই জাকে

উদং উদং গা, কোন ডেকাৰে গা গুৱাহাটীৰ কোনোবা এটি মিঠা গধ্লিৰ চয়নিকা চয়নিকা

দুয়ো মুখামুখী অতি সুখে সুখী বিহুটি বছৰি আহিবা ভালকৈ পুনৰ চোঁৱা এবাৰ

ৰংপুৰ তোমাৰে নাম হওঁক মঙ্গল অকণ ঘৰলৈ আহিলে

অ’মোৰ জীৱনৰ প্ৰিয় লগৰী

কি যে ছন্দত হলো বন্দী

এটি মনৰ দুটি মানুহ অ’কুলিটি কি গাইছাঁ পিয়া পিয়া উৰ্‌ উৰ্‌ শাস্তিৰ পখীটি

কিৰিলি কিৰিলি কিৰিলি মাৰিলি মঙ্গল হওক ন-শতিকাত মঙ্গল সবাৰ এই পৃথিবী এক ক্রীড়াঙ্গন

দিহিঙে দিপাঙে আজীৱন ঘূৰিলোঁ পীৰিতি নামৰে তিনিটি আখৰে

বিংশ শতিকাৰ অস্তাকাশত দিনৰ মুখ উজ্বল যৌৱন উচ্ছল

সূৰ্য্য উদয় যদি লক্ষ্য আমাৰ

পাৰ ভাঙি দিলে জ্ৰীমস্ত শঙ্কৰে অগ্নিগড়ৰ স্থাপত্য কলিয়া ভোমোৰাৰ কটন কলেজ, কটন কলেজ আতঙ্কবাদ হুচিয়াৰ

কি পালি,কি পালি, একোতো নেপালি শব্দ আৰু সুৰৰ পৃথিৱীত

ৰমজানৰে ৰোজা গ’ল

চাহেব যায় আগতে চেনেহৰ চৈয়দ যুঁজৰ শ্বহীদ আল্লাৰ বিনে কৈও নাই আৰ আজি দৰ এই মেহফিলত বিহুগীত ঃ

অ’ বিহুৰে বিৰিণা--অ’আইতা বিহুৰে বিৰিণাহে বৃটিছ ৰজা উঠি গ’ল চৰাই চিকুণ অ’লীলা ৰহিলা মিঠা মিঠা গধূলি আহুধান দাবলৈ লাগে কত বেলি চকলা টেঙাটি অকলে নেখাবি নামৰে কঠিয়া এঁ ষ্টশ্বৰৈ দিছিলে দিখৌ নৈ এৰিৰ পাৰোঁ মই লাহৰি

দেই এঁ,এই হেন বতৰত কোন থাকে ভিতৰত ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ অনুবাদ গীত -_ কোনে জানে তোমাৰ সপোন হবনে পূৰণ

নৱ নৱ ব’হাগ আহে

মোৰ বুকুৰ স্বালাত নয়ন উতলে সাত সমুদ্ৰৰ পাৰৰে

স্বাদী কৰোৱাই লওঁক হাঁহিকে ভগাওঁ সম ভাগেৰে দিনবোৰ মোৰ সোণৰে সঁজাত গঙ্গা মোৰ মা, পত্মা মোৰ মা জয় বা পৰাজয়, সময় অসময় আমি একেখন নাওৰে যাস্ৰী অ’মোৰ প্ৰিয় জ্ননগণ

অনামিকা বিদায়, তোমাক জনাও মই আহিছোঁ, মই আহিছোঁ

কেঁচা ৰঙা ৰক্তৰ দামেৰে গঢ়া মোক এজন বগা মানুহ দিয়া

ড০ ভূপেন হাজৰিকাই গোৱা আনে ৰচা গীতৰোৰ ঃ

পাৱে পৰি হৰি কৰোহো কাতৰি শুন শুনৰে সুৰ বৈৰী প্ৰমাণা উদ্ধৱ বন্ধু; মধ্পুৰী ৰহল মুৰাৰু তেজৰে কমল৷! পতি পৰভাতে নিন্দ এ’ জয় ৰঘূৰ নম্দন হেৰা আমাৰ জনমভূমি

আমি অসমীয়া নহওঁ দুখীয়া

এহে ৰিৰিন্দাবনতে কোনে বংশী বায় প্ৰেম প্ৰেম বুলি জগৎ ঘূৰিলোঁ মালতী এপাহি খোপাতে পিন্ধিলোঁ মোৰ একেটি সুৰত বাঁহীটি বন্ধা অ’মোৰ আপোনাৰ দেশ

হাতে ঢুকি পোৱা আছিল জোনাই তুমিয়ে গোধালা প্ৰিয়া অ’বান্ধ, মৰোঁ যেনে লাগে ক'ত মোৰ ওৰে জীৱন কৰি স্বলাকলা স্মৃতিৰ বুকুত থৈ যাম

অ’ মইনা কেতিয়া আহিলি তই কথাৰে নহয় বন্ধু কামত পৰিচয় নিয়ৰৰে ফুল এপাহ ফুলিল, মচণ্ডল দুনিয়াত হায়ৰে হায়ৰে থুনুক থানাক মাতেৰে

মন ক্ষণে ক্ষণৈ বিনায়

ৰাত য়ি পীনেকো জী ভৰকে অথায় জলধিতে ঘশোৱা মাই দেহাঁই আমনি কৰিছে

আই তোক কিহেৰে পৃূজিমে বহাগী অ’অ’শাওঁনী

অ’ কাজল বৰণ কন্যা

কুলি কেতেকীয়ে ইনালে বিনালে৷ আৰু নৰজাবি বীণ বাটৰুৱা কোমল কোমল কোমল দুটি

৪৯ ৪8৯৬

৪১

সংগ্ৰাম জানো শোষিতৰ অবিহ’ন হয়

গীত লোকগীত ঃ

অ’ মোৰ গ্ুৰুদেউ ই কথা পঠিয়াৰ কোনে জঅ’মোৰ হলুৱা হে

অ’ কানাই পাৰ কৰা হে জীৱেৰ বেউলা অ’

হে মাই যশোৱা হে

হেঁবৰ বৰিবা ঘাই মৈনকা অ'ৰাধে ক’লা নুবুলিষি মোক শ্যাম কানু দূৰ হৈ নাযাবা আৰে,গেইলে কি আসিবেন বন্ধুৰ বাৰিতে তাল গাছে ঢোলে বাৰো মাসে তেৰ ফুল ফুটে লাউ খাওয়াৰ পাৰে

88

জীৱনৰ ব্যাখ্যা হ’ল-- এক অন্তহীন সংগ্রাম। ভূপেন হাজৰিকা

দু কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰী শঙ্কৰ গুৰুৱে

এই গীতটো আৰ্ত্তজাতিক খ্যাতি সম্পন্ন, দাদা চাহেব ফাল্কে বটাঁ বিজয়ী, আই অগ্নম়ীৰ মূপুত্ৰ ‘অসম ৰত্ন’ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ ৰচিত আৰু সুৰাৰোপিত প্রথম গীত । ন ৰছৰ বয়সত, তেজপুৰ হাইস্কুলৰ ষষ্ঠমান শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে ‘নামৰ সুৰত আনন্দতে নাচি উঠা পৰিত্ৰ ৰৰদোৱা থানৰ মহিমাৰে মুখৰ এই গীতটো লিখি, সুৰ দি, নিজে পৰিবেশন কৰি অনন্য সৃজনী প্ৰতিভাৰ পৰিচয় দিয়ে। মহাপুৰুষ মীঞ্জী শঙ্কৰদেৱে ‘হাতী মাৰি ভুৰুকাত ভৰোৱা 'ৰ লেখিয়া এই গীতটিও এক প্রকাৰ মহাপুৰুষ জী শঙ্কৰদেৱৰ পিতৃ পৰিচয় সহ এখন সূক্ষ্মু জীৱনী । সৰুৰে পৰাই চকুৰ আগত দেখি থকা সমাজখনত ধৰ্মৰ নামত চলা ব্যৱসায়, অন্যায়, অবিচাৰ, ব্যভিচাৰ, দুৰ্নীত আদিৰ প্রতিক্ৰিয়া ৰূপে তেওঁৰ কুসুম কোমল শিশু প্ৰাণত বাজি উঠে বিপ্লৱৰ অনুৰণন। তেওঁৰ অকণমানি হিয়াখনিয়ে এইবোৰৰ প্রতিবাদ সাব্যস্ত কৰণৰ কোনো মুকলি পথ বিচাৰি পোৱা নাছিল । সেয়েহে, মহা সমাজ সংস্কাৰক গুৰু শঙ্কৰৰ পদধূলি শিৰত তুলি গীতেৰে তৈওঁ সমা্জৰ ৰূপান্তৰ সাধনৰ স্বপ্ন ৰচে সুদুৰ সোণালী শৈশবতেই ৷ গীতটি টোকাৰি গীতৰ সুৰত সজ্োৱা। গীতটিৰ প্ৰসঙ্গত ড০ হাজৰিকাদেৱে কয় --“মই সদায় ভবিছিলোঁ যে গীতেৰে সমাজখনৰ কিবা উন্নতি কৰিব পাৰি নেকি ? সেই কাৰণে প্ৰথম গীত ‘কুসুম্বৰ পুত্ৰ স্ৰী শঙ্কৰ গুৰু' লিখিছিলো ।”

অ’ মোৰ গুৰু এঁ, কুসুম্বৰ পুত্ৰ শ্ৰীশঙ্কৰ গুল্ঠৱে ধৰিছিল নামৰে সন,

নামৰে সুৰতে আম্দত নাচিছিল পৱিত্ৰ বৰদোৱা থান, মোৰ গুৰু এঁ পৱিত্ৰ বৰদোৱা থান ৷

অশেষ যাতনা ভুণ্ডিলা, লাশঙ্কৰ ধৰমৰ নামতে তুমি সকলো দুখলৈ পিঠি দিলা গুৰু ধন্য অসম ভূমি, মোৰ গুৰু এ ধন্য অসম ভূমি । নামঘৰ সাজিলা, ৰাইজখন থাপিলা একতাৰ আসনত আনি, ভাওনা সোণতে বৰপীত সূৱগা প্ৰচাৰিলা দেৱবাণী, মোৰ গুৰু এঁ প্ৰচাৰিলা দেৱবাণী ।

এটুপি দুটুপি চকুলো সৰে মোৰ দুখনি চৰণক পাই

অসমৰ আকাশত দুখৰ ৰোল উঠিছে আজি শ্রীশঙ্কৰ নাই, মোৰ গুৰু এঁ আলি শ্ৰীশহৰ নাই ।

ৰচনা £ ডেজপুৰ $ ১৯৩৭ চন

অগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি মই

সংগীত সূৰা ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে তেজপুৰ হাইস্কুলত পঢ়ি থাকোঁতেই তেৰ বছৰ ৰয়সত এই

গীতটো ৰচনা কৰে । তেওঁৰ ৰচিত এইটো থিঙীয় গীত । পিছত ১৯৪৮ চনত বিষ্ণু ৰাডাৰ ফথা মতে ফণী শঙ্ষৰ ‘চিৰাজ’ কথাছবিত গীতটো সন্লিষিষ্ট কৰে । তেতিয়া গীতটোৰ ‘নতুন ডাৰত’ শব্দ দুটা সলনি কৰি ‘নতুন অসম’ কৰে। ড০ হাজৰিক! আজন্ম শিল্পী । শিল্পী সকল স্বভাৱতে বিপ্লৱী ডা বাপঘ্ন । বিপ্লৱ অবিহনে সমাজ পৰিবৰ্তনৰ নতুম বাট কটা সম্ভ ৱ নহয়। এই গীতটি লিখাৰ সময়ত তেওঁ মাৰ্কচ্‌ৰাদ শিকা নাছিল সচাঁ, কিন্তু মাৰ্য্যচ্ৰাদী কথাবোৰ শুনিছিল বিষ্ণুপ্ৰসাদ, জ্যোতিপ্ৰসাদ আদি গুৰু সকলৰ মুখত -ঘি সকলে আঙুলিত ধৰি তেওঁক শিকালে শিল্পী জীৱনৰ অনানুষ্ঠানিক পাঠ । তাৰোপৰি ঘৰুৱা সুসাংস্কৃত পৰিবেশ, শিল্পী প্ৰাণ পিতৃ-মাতৃ, সংগীতময় মাতুল পৰিয়াল, আৰু তেজপুৰৰ বৰেণ্য শিক্ষা গুৰু সকলৰ পৰা পোৱা অনুপ্ৰেৰণাই তেওঁৰ শিল্পী জীৱনৰ ভেটি গঢ়াত অৰিহণা ঘোগালে। তেওঁলোকৰ পৰা পোৱা মানৱতাবাদী দৃষ্টিভঙ্গীয়ে তেওঁৰ বসন্তষ বুহিপাত যেন কোমল হৃদয়ত ‘মানৱ প্ৰেম’ৰ গতীৰ সাঁচ ৰহুৱাল্ন । তাৰোপৰি সেই সময়ত দেশত স্বাধীনতা সংগ্ৰাম চলি থকাত সমাজখনত বৃটিচ শোষণকাৰীৰ অত্যাচাৰ-দমন, পুঁজিপতিৰ দৰিদ্ৰ শ্রমিকক শোষণ-পীড়ন- নিৰ্যাতন, আৰু ধৰ্মৰ নামত চলা ব্যৱসায়, শ্ৰেণী ভেদ, জাতি-বিচাৰ এই সকলোবোৰ দেখি শুনি সেইবোৰৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ সুকোমল হৃদয়ত বিদ্ৰোহৰ তুহু জুই উমি উমি জ্বলিবলৈ ধৰে। ইয়াৰ প্ৰতিবাদ কল্পে তেওঁ গীতকে সমাজ পৰিবৰ্তনৰ অস্ত্ৰ স্বৰূপে বাচি লৈ ‘নৰ-কঙ্কালৰ অস্ত্ৰ সাজি শোষণকাৰীক বধিম’ বুলি হুঙ্কাৰ দি এই গীতটি ৰচে । তেওঁৰ সপোনৰ অসমখন হিন্দু-মুছ্‌লিম, হৰিজন, বড়ো-কোঁচ-চুতীয়া- আহোম আদি সকলো ধৰ্ম, জাতি জনজাতিক একতাৰ ডোলেৰে বান্ধি ‘এক মানৱ জাতি’ৰ ৰূপত গঢ় দি এই ধৰাতে এখন সুখ-সমৃদ্ধি পুৰ্ণ ‘সাম্যৰ সৰগ’ ৰচাৰ প্ৰয়াস কৰে । আচৰিত কথা, বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক পল ৰবছনৰ ভাৱৰ লগত ছাত্ৰ শিল্পী ভূপেন হাজৰিকাৰ এই ক্ষেত্ৰত মিল দেখা যায়। পিছত বিষ্ণু ৰাভাই তেওঁৰ ‘মুক্তি দেউল’ নামৰ কিতাপখনত এই গীতটিকো অন্তৰ্ভূক্ত কৰি তেওঁক গীতিকাৰ ৰূপে স্বীকৃতি দিয়ে।

অষগ্নিযুগৰ ফিৰিঙতি মই

নতুন অসম গঢ়িম

সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব পুনৰ ফিৰাই আনিম

নতুন অসম গঢ়িম ।

নতুন জসম গঢ়িম । ৰচনা ঃ তেজপুৰ ? ১৯ ৩৯ চন

[};};};;})})})}); =, "১" ষষট অ’ হৰি, ইখন ভ্ুজিলা কিনো শান্তি নিকেতন

অতি কয় শব্দৰ ভিতৰতে বিশালৰ সন্ধান গিয়াটোৱে এজন মৰষ্টাৰ সৃষ্টিৰ মহত্ব । বৰ্মাই শিশু কৃষ্ণৰ মুখ গছ্ৰত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড দেখা পোৱাৰ সৌতাগ্য ছোৱাৰ মৰে গীতটিৰ দুৱাৰ দলিত বিল তৈয়েই আমি সুম্ৰাণ পাওঁ আমাৰ গৌৰধোজ্ব ল এঁতিহাৰ, সোণালী অতীতৰ । চকুত ভাঁহি উঠে, --অতি উচ্চ হিমাচল মহাসাধনাত ব্ৰতী মহাকাব্য ৰামায়ণ প্ৰগেডা মহাকবি বান্মিকী;-- ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰবোৰ । নিটেই কাৰৰ পৰাই দৈখা পাওঁ,--- সৃষ্টিৰ মহা সাধনাৰ ফেীত উপৰিষ্ট শান্তিনিকেতনৰ মষ্টা বাণ্মিকী স্বৰূপ কবি গুৰু বৰীন্ত্ৰ মাথ ঠাকুৰক । শৈশৱতেই এই গীতিকাৰ ড০ হাজবিকাদেৱ ৰূপকোৱঁৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ গুৰু দুজনাৰ তত্বাৰধানত কলিকতা লৈ গৈছিল -- জয়মতী কুৱৰী, শোণিত কৃৱৰী, ইন্দ্ৰমালতী আদিকে ধৰি কথাছবিত নাৰীচৰিত্ৰৰ মাৰী কণ্ঠৰ যাবে গীত বেকৰ্ডিং কৰিবলৈ । তেতিয়াই গুৰুৱয়ৰ মৰমত তেওঁ শান্তি নিকেতনকে ধৰি কলিকতাৰ বিখ্যাত ঠাই সমূহ দৰ্শন কৰাবো সুযোগ লাভ কৰিছিল । শান্তি নিকেতনৰ বাল্দিকীৰ আত্ম আশ্ৰম লগা শান্ত, সৌষম্য, গান্ভীৰ্ব্া পূৰ্ণ পৰিবেশৰ প্রতি তেওঁ মোহিত তথা আকৃষ্ট হয়। তেওঁৰ সৃষ্টিশীল কুমলীয়া মনটো বৰীস্ত্ৰনাথৰ অনুপ্ৰেৰণাৰে বিশেষ ভাবে প্ৰভাৱান্বিত হয় । সেয়েহে সেই মহান অনুষ্ঠানৰ ন্ৰষ্টা কৰি গ্ডৰু বৰীন্ত্‌ মাথ ঠাকুৰ আৰু সেই মহান অনুষ্ঠান শান্তিনিকেতনৰ প্ৰতি শ্ৰস্বাৰ্থ নিৰেদি ভ০ হাজ্াৰিকদেৱে নিগ্ন লিখিত গীত্তটি হচনা কৰে ।

গুৱাহাটী ? ১৯৪৩ চন

৷: জাত লে চয় "বিতত,

প্ৰেম স্বগীয় । গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিষাদেৱেও গাইছে --‘প্ৰেম হেনো স্বৰ্গীযন মৰততে নাই ।’ লক্ষ্মীনাথ ৰেজবৰুৱাইও কৈছে --- প্ৰেমত ফুলিছে শতদল, প্ৰেমত ঘুৰিছে ভুমণ্ডল’ । এই প্ৰেমৰেই উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন হ'ল পৃথিবীৰ সপ্তাশ্চব্্‌ৰি অন্যতম আগ্ৰাৰ তাজমহল । দিযীৰ সম্বাট ছৃাহজাহান আৰু তেওঁৰ প্ৰাণাধিকা, প্ৰিয়তমা পত্নী মমতাজৰ পৰিত্ৰ প্ৰেমৰ প্ৰতীক ‘তাজমহল’ । মমতাজ আছিল অপূৰ্ব সুন্দৰী৷ তেওঁৰ অনুপম সীৌদ্দযা সুধা পাণ কৰি সম্ৰাটৰ প্ৰাণ পৰিতৃপ্ত হৈছিল । অকল সৈয়াই নহয়, মমতাজৰ হৃদয়ৰ সৌন্দৰ্য্য, ব্যক্তিত্বও আছিল মোহনীয় । সেয়ে মমতাজৰ অফাল বিয়োগত ছাহজাহানৰ বুকু ভাঙি চূৰমাৰ হ'ল । জীৱন হ’ল অসাৰ, তমলাচ্ছন্ন ! সেয়েহে সুন্দৰী প্ৰিয্ভতমাৰ ৰূপ-গুণৰ সেই সৌন্দৰ্য্য সুধা উত্তৰ পুষ্মবেও উপভোগ কৰিব পৰাকৈ আৰু মমতান্কৰ স্মৃতি চিৰ ঘুগমীয়া কৰাৰ উদ্দেশ্যে ছাছজাহানে বগা মাৰ্যৃলেৰে ঘমুদাৰ পাৰত নিৰ্মিলে যুগজয়ী ডাজমহল ! আজি ছাহজাহানো নাই মদতাজো নাই । এই প্ৰেমিক-প্ৰেমিকা ঘুগলৰ পৱিত্ৰ প্ৰমকলৈ স্ামুহৰ কল্পমাৰে সীমা নাই । সমাধিত ৰহি আকুলিত ছহ জাহামে যেন আজিও উচুপি উঠিছে প্ৰাণৰ মমতাজৰ বাবে হাহাকাৰ কৰি ! পুৱতী নিশাৰ শেষ আজ্ঞান যেন ওৰেটো নিশা প্ৰিয়াৰ ৰিৰহড উজাগৰে থকা ব্যাকুলিড ছাহজাহানৰ বুকুৰ ঘমুনাত্ত উঠা শত ধমুছহাৰ কোলাহল ! আকুলিত হিয়াৰ সেই ফিননিড যেন কঁপি উঠিছেজজজমছল !! প্ৰেমিক লৰয় ছাহজাহানৰ শোকৰহ্িয়ে যেন দহিছেতাজমহলত নিৰৱ্বে শুই থকা মদতাজৰ ফুল কোমল হিয়া । উচুপি উচুপি তেওঁ ঘেন মিচুকাইছে ছাহজাহানক -- প্ৰিয় ছাহজাহান ! তোমাৰ সপোনৰ তাজমহল গঢ়িলা; দুখ নফৰিৰা । আমাৰ প্ৰেম সফল । এদ্না চোৱাঁ, চিৰকাল আমি দুয়ো দুয়োৰে কাষত; কোনে পাৰে ৰোধিধ'আমাৰ এই মিলনক ? এই গীতটি ড০ হাজৰিকাদেৱে ৰিশ ৰছৰীয়া যৌৱনত বেনাৰছ হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত এম, এপঢ়িবলৈ যাওঁতে আগ্ৰাৰ তাজমহল দেখি লেখিছিল । পৱিত্ৰ প্ৰেমৰ প্ৰতীক তাজমহল দেখি তেওঁৰ বুকুতো পাহ মেলিছিল প্ৰেমৰ শতদল। কাৰণ তেওঁও তেওঁৰ অপূৰ্ব সুন্দৰী প্ৰেয়সীক এৰি থৈ আহিছিল । সেয়ে আবেগ বিহুল হৈ তেওঁ এই গীতটি ৰচে আৰু পিছত ১৯৪৮ চনত ফণী শৰ্মাৰ ‘চিৰাজ্জ' কথাছবিত দিয়ে । নাৰী ঃ হাম !হাষ !হায় । দুয়ো ঃ কঁপি উঠে কিয় ডাজমহল ? পুৰুষ ঃ পুৰতী নিশাৰ শেষ আজানৰ সতে আজান হনুত দুলি শত ধুমুহাৰ কোলাহল ডাজমহল ! তাজমহল ।! তাজমহল ।।! নাৰী? ই ঘে চাহজাহানৰ হিয়াৰ আজান

গঢ়িলা তাল্পমহল !---- তাজমহল ! তাজ্যমহল ! বচনা : ৰাৰাণসীঞ্চ১৯৪৩ চন

অ’ মোৰ ভৈয়াই, অ’ মোৰ ভনীটি

অতীতৰ গৌৰৱেৰে গৌৰবাম্বিতা আই অসমী। আই অসমীৰ হিৰঞ্বয়ী অতীতৰ গৌৰবোজ্ছবল আকাশখনি বীৰ-বীৰাঙ্গনা তৰাৰে জিক্‌মিকাই আছিল । সুজলা সুফলা, শস্য-শ্যামলা, ৰূপে-গুঞ্৷ বিততৃষিতা আই অসমীৰ ৰত্ন খচিত সেই আকাশখনিৰ সেই জিক্‌মিকনি আজি আৰু নাই; -- কলীয়া ডাৱৰে আবৰি ধৰিছে। যুদ্ধক্ষেত্ৰত স্বামীৰ মৃত্যু হোৱাত এখন্তেকো থমকি নৰৈ শুভ্ৰ বসনা মূলাই অস্ত্ৰ হাতত তুল্সিলৈ শত্ৰুৰ বিপক্ষে যুৰ্জদি প্ৰাণ বিসৰ্জ্তন দিছিল আজিৰ অসমীয়া গাভৰুৰ গাত সেই গুণ,শক্তি নাই । সতী ৰাধিকা, সতী জয়মতীৰ ধৰমো নাই; -- কিয় এনেকুৱা হ'ল ? যিখন হেংদানেৰে লাচিত বৰফুকনে শৰাইঘাটত শত্কৰু মোগলক উৎখাত কৰিছিল সম্প্ৰতি সই হেংদান দাণ্োতা ডৈকা আজি নাই,-- পিছলি যায়। আজিৰ লাচিতৰ বাহুত শকতি নাই । শতৰুৰ হাতৰ পৰা দেশ মাতৃক ৰক্ষা কৰিবলৈ, আই পূজাত বুকুৰ তেজেৰে অৰ্ঘা যাচিবলৈ আজি সুযোগ্য সম্ভতান কোনো নাই; - আজিৰ অসমীয়া নিশকতীয়া, ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থ পৰায়ণ, এলেহুৱা। অতীত অসমৰ শৌয্ীৰ্য্য এঁতিহ্যক সুৱঁৰিলে আজিৰ অসমৰ দুৰ্গতি আৰু দুৰ্দিনৰ কথাঁই বুকুত শোকৰ শেলে খোঁচ মাৰি ধৰে ।গীতটি ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ স্বদেশ গেম আৰু স্বজাতি প্ৰেমৰ উজ্বল নিদৰ্শন ।

অ’ মোৰ ভৈয়াই, অ' মোৰ ভনীটি পুৰণি অসমৰ আকাশখনি গৌৰৱৰ পোহৰ এঁ ৰমকে জমকে সোণালী সৰু বৰ তথা জিলিকে লাৱগী মিচিকি হাহিটি চমাক

হায় হায় হায়, হায় সবায় আজি নাই ।

সিখন আকাশত কলীয়া ডাৱৰে চাৰিও ফালকে আৱৰি ধৰিলে পোহৰ জিলিকনি নোহোৱা কৰিলে হায় হায় হায়, হায় হায় আজি নাই ।

পুৰণি মূলাৰে সাহ নাইকীয়া ৰাধিকা,জয়াৰে ধৰম বিনন্দীয়া নোহোৱা কৰিলে কিহে ? শৰাইঘাটতে শতৰুক খেদিলে লাচিতৰ হেংদান পিচলি পৰিলে ধৰোঁতা নৰ লৈ কোনো

মোৰ ভৈয়াই ওঁ

ধৰোতা নৰ'লৈ কোনো ।

বচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৪৬ চন

মহাত্মাই হাঁসি বোলে

“মহাত্মাই হাঁহি হাঁহি আৰু কেতিয়াবা চকুপানী লুকুৱাই বহু কথা কৈ গৈছিল ---। আমি নিজ চকুৰে আমাৰ যৌৱনত দেখিছিলোঁ শুনিছিলোঁ --অসমত এই সুন্দৰ একতাৰ পৰম্পৰাক কিছু মানুহৰূপী বান্দৰে নষ্ট কৰিব খুজিছে -- এতিয়া !” -- বুলি ড০ হাজৰিকাদেৱে খেদ প্রকাশ কৰিছে । সৃষ্টি স্থিতি লয়ৰ অধিকাৰী একেজন--‘আল্লা, ইশ্বৰ বা গদ’'। বেদৰ বাণী, গীতাৰ বীণী, কোৰাণৰ বাণীয়েই বাইবেলৰ বাণী । হিন্দু বা মুছলমান, শিখ কিম্বা খৃষ্টানেই হওঁক -- মানুহৰূপে ভূমিষ্ঠ হয়;-দেহত একে ৰক্ত প্ৰবাহমান --বৰণ ৰঙা । জাত- পাত, ধৰ্ম-বিভাজন সমাজৰ সৃষ্টি । দুদিনৰ বাবে মানুহ এই পৃথিবীলৈ আহে; নিদ্ধাৰিত সময় পাৰ হলে পুনৰ উভতি যায়গৈ । গতিকে, মানুহৰ ক্ষন্তেকীয়া জীৱন পৰিক্ৰমাত হাই-কাজিয়া, হিংসা -দেষ, ৰক্তপাত নিচ্ঞ্রয়োজন । কবিয়ে কৈছে ‘হিন্দু, মুছলিম, শিখ,ষীশাই আপচ মে হ্যেয় ভাই ভাই ।’ গতিকে মানুহৰ জাতি এটাই -- মানৱ জাতি, ধৰ্ম এটাই --মানৱ ধৰ্ম । একতাই আমাৰ মহান শক্তি ।

কথা -- মহাত্মাই হাঁহি হাঁহি আৰু চকুপানী লুকুৱাই বহু কথা কৈ গৈছিল -- মহাত্মাই হাসিবোলে --ৰাম অ’ ৰহিম বান্ধ ৰাম অ’ৰহিম একে লগে একে সঙ্গে বান্ধৱ পাতিম

মহাত্মাই হাঁসি বোলে--

মন্দিৰে পূজিম বান্ধ, দেৱকে পূজিম

পূজি উঠি মছজিদৰ ভেটি নাভাঙিম । হায় হায়........ মহাত্মাই হাঁসি বোলে --

হিংসা নকৰিম বান্ধ, মৰমে মৰিম

মানুহৰ উপৰি নাই কাকনো দৃষিম ? হায় হায়......

মহাত্মাই কান্দি বোলে -- মইহে চলিম বান্ধ,আৰু নাথাকিম

মহাত্মাই কান্দি বোলে -- মই কি কৰিম বান্ধ, ক'তনো কৰিম ? ইপুৰীক ত্যজি মই সিপুৰীত কান্দিম । হায় হায় ৰাম অ’ৰহিম ! ৰচনা 3 গুৱাহাটী, ১৯৪৬

৷ ় ্োৰৰৰতকতৰৰৰ ২] দলিত ভাৰতৰ আশাৰ প্ৰতীক

জাতিৰ পিতা মহাত্মা গান্ধীৰ আদৰ্শৰ প্রতি গভীৰ শ্ৰদ্ধা নিবেদি সংগীত শিৰোমণি ডণ০ ষ্টৃঠ্লেন হাজৰিকাদেৱে উপলব্ধি কৰে যে মহামানৱ মহাত্মা গান্ধী যেন শ্ৰী কৃষ্ণৰেই এক অৱতাৰ । জগষ্মাথ ম্লোহন কৃষ্ণই সাধাৰণ মানুহৰ ঘৰত জনম লভি নৰ ৰূপী নাৰায়ণ ৰূপে দুষ্টক দমন, শাস্তক পালন কৰি যুগৈ যুগে শান্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰি জগতবাসীক ৰক্ষা কৰে । বাপুজীয়েও ন্যায়, অহিংসা আৰু শ্ৰেমৰ মন্তুৰ একতাৰ ডোলেৰে বান্ধি ইংৰাজৰ কবলৰ পৰা ভাৰতবাসীক উদ্ধাৰ কৰাত প্ৰভূত অৰিহণা যোগালে । গান্ধীজীৰ মতে সৰ্ব ধৰ্মৰ অৰ্থ হ’ল-- বিশ্বপ্ৰেম; অৰ্থাৎ মানৱ প্ৰেম । তেওঁ নিজে এজন অৰ্ধাহাৰী কৃষক, নঙঠা ফকীৰ ৰূপে মানৱতাই যে শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম, মানৱতাৰ জ্যেতি মহান -- এই অমৃত বাণীকেই প্ৰচাস্ছিল । তেওঁ সংযয়ী, কাম- ক্ৰোধ-লোভহীন, শান্ত-সৌম্য, ক্ষীণ,দধিচী মুনি সদৃশ শোষণ মষিমূৰকাৰী । বাপুজীয়ে প্ৰেমৰ মন্ত আৰু অহিংসা নীতিৰে ডাৰত বাসীৰ পৰাধীনতাৰ দুখ অন্ধকাৰ নাশ কৰি স্বাধীনতাৰ বস্তি স্বলাই ভাৰতবৰ্ষ উদ্ধীপিত কৰিলে । এই গীতটিক এক প্রক| ৰ মহাত্মাগান্ধীৰ প্ৰশত্তি বুলিব পাৰি।

দলিত ভাৰতৰ আশাৰ প্ৰতীক জয় মহাত্মা গান্ধী

মোহন ৰূপেৰে জগত মুহিলা প্ৰেমৰ ডোলেৰে বান্ধি ৷

সৰ্ব ধৰ্ম্মৰেই অৰ্থ বুজিলা বিশ্ব প্ৰেমৰেই মথি মানৱতাৰ জ্যোতি মহান প্ৰচাৰি অমৃত বাণী অদ্ধহাৰী কৃষক ৰূপেৰে কিঞ্চিত বস্ত্ৰধাৰী ।

শান্ত সৌম্যধাৰী ক্ষীণ দধিচী কাম -ক্ৰোধ - লোভ ত্যাগি অকলশৰে বন্তি স্বলাল৷ দুখৰ এন্ধাৰ নাশি ।

গুৱাহাটীঃ আগষষ্ট,১৯৪৭

লুইতৰ পাৰ দুটি

মানুহ আশাবাদী । আশাই মানুহক জীয়াই থকিবলৈ উদগনি যোগায় । বাৰিষা দুপাৰ উপচি পৰে ভৰা লুইত। তাৰোপৰি ৰাতিটোৰ ভিতৰতে নগৰক সাগৰ কৰি পেলায় লুইতৰ গৰাখহনীয়াই । জাহ যায় কত শত হতভগাৰ পঁজা ঘৰ ! ভাদমহীয়া লুইতৰ বানে উটুৱাঁই নিলে দুপাৰৰ বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়া পথাৰ, গৰু-গাঁই, ভঁড়ালৰ ধান, বুকুৰ আপোনজনকো। ছালে পানী কাটি যায়। কাউৰী শগুনে আৰাৱ কৰে । সকলো উটি গ’ল গ’লেই, উটি গ’ল ভদীয়াৰ শয়ন-সপোনৰ, সুখ-দুখৰ লগৰী চেনেহী । শোকে হিয়া দহিলেওঁ পেটৰ দহন কিমান দিনলৈ সহিব পাৰি ? নিৰুপায় হৈ ভদীয়াই স্মৃতিৰ সফুঁৰা চেনেহীয়ে এৰি থৈ যোৱা ডুগ্‌ড়ুগী টোকে নি এদিন বন্ধকত থলে । এদিন ভদীয়াই শুনিলে যে লুইতখন ৰাইজে বান্ধিব ! ভদীয়াৰ সেমেকা দুচকু আশাৰে উজলি উঠিল । হাতৰ মুঠি কট্‌কটীয়া টান হ’ল । এই দুহাতেৰে সকলো বিপদ বিঘিনি মষিমূৰ কৰিবই লাগিব; সেন্দুৰীয়া আলি গঢ়িবই লাগিব । উন্নত বিজ্ঞান প্রযুক্তিৰ সহায়ত লুইতক বান্ধিব পৰা যায়। লুইতক বান্ধিলে পুনৰ সোণালী হ’ব অসমৰ সেউজীয়া পথাৰ আৰু ইয়াৰ পৰা উৎপাদিত বিজুলী শক্তিৰ দ্বাৰা হেজাৰ সুৰুযৰ জ্যোতিৰে কলাতিৰ অমাৱস্যাৰ এন্ধাৰক সমাধিস্থ কৰিব পৰা যাব। পুনৰ দী পাৱলীৰ বসন্তিৰ পোহৰেৰে সোণালী হৈ পৰিব লুইতৰ দুটি পাৰ । দুখৰ বিষয়, গীতিকাৰৰ সপোন আজিও সপোন হৈয়েই ৰ’ল । প্ৰতি বছৰে অসমীয়াই বানত কক্বকায় । বান আহিলে সংবাদ মাধ্যমবোৰ ব্যস্ত হয় বানাক্ৰান্তৰ বাতৰি পৰিবেশনত। এই পৰিস্থিতি হ’ল দুৰ্নীতি পৰায়ণৰ মুনাফা লুটাৰ ঘানি । অথচ আজিকোপতি ৰাজ্য চৰকাৰে বান সমস্যা প্ৰতিৰোধৰ সমূচিত ব্যৱস্থা হাতত লোৱা নাই আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰেও এই সমস্যাক ৰাষ্ট্ৰীয় সমস্যা ৰূপে ঘোষণা কৰা নাই।

আছে দুই বাহুত শকতি । ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ১৯৪৭

অ’ আমি তেজাল গাৱঁলীয়া

পাহাৰে-ভৈয়ামে, নৈ-বিল, জান-জুৰিৰে অসমৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰাজিৰ শোভা অতি মনোমোহা ৷ লুইতৰ দুয়ো পাৰে বিস্তীৰ্ণ সেউজীয়া ধাননি পথাৰ --বতাহত হালি-জালি টৌ খেলা । আঘোণৰ কুঁৱনী সন/ সোণালী ধাননী। অসমীয়া মানুহৰ জীৱিকাৰ প্ৰধান উপায় হ’ল কৃষি । কৃষিকাৰ্যৰি প্ৰধান সন্ধুলি নাঙল, যুৱঁলি আদি অসমীয়া জন-জীৱনৰ সতে সাঙেৰ খোৱা । আমাৰ সমাজত এষাৰ কথাৰ আছে-“যাৰ নাই ধান তাৰ নই মান’ । অসমৰ ৰসাল মাটিত গাঁৱৰ তেজাল ডেকা সবে পথাৰত হাল বায়; -মৈয়ায় । গাৱঁৰ সূগঢ়ী, সু্লাৰী লখিমী জীয়ৰী-বোৱাৰীহঁতে লানি লানিকৈ মুঠি মুঠি এগচ এগচকৈ কঠিয়া ৰুই যায়; দাৱনীহঁতে গঙ্কা ধান দায়, ডাৰ্জৰ মুৰতলৈ পথাৰৰ লখিমী ঘৰলৈ কঢ়িয়ায় । সোণগুটিৰে ভৰাল উপচে । কৰ্মৰ পৰিত্বণ্তি আৰু প্ৰাপ্তিৰ আনন্দই প্ৰাণত সিচি দিয়ে জীয়াই থকাৰ অনাবিল হেপাহ । জাত জাত গামৰ ধ্বনিয়ে পথাৰ ৰজন জনায়। ডেকা গাভৰুহঁতে উলাহতে নাচে, গীয়। পথাৰত গৰখীয়াৰ পৈপাঁৰ সুৰত --দুখ ভাগৰ দূৰতে বিদূৰ হয়। বছৰটো সূখে সন্তোষে ৰৈ বৈ যায়।বাৰিষ৷ লুইতত বান আহিলে, পথাৰৰ ধান উটি যোৱাৰ উপক্ৰম হলে- গাৱঁৰ তেজাল ডেকাহঁতে কঁকালত টঙালি বান্ধে- প্ৰকৃতিৰ বিৰু্ধ যুঁজ দিবলৈ । বানক ভেটিবলৈও সক্ষম হয় । গীতটিত কৃষি প্ৰধান অসমৰ কৰ্মঠ ডেকা গাভৰুৰ কৰ্তৰয নিষ্ঠা, স্বাৱলম্বিতা, শ্ৰমৰ দানৰ মিঠা আনন্দ, কৰ্মেৰে জীৱন সুন্দৰ কৰা আৰু কৰ্মৰ জৰিয়তে সুন্দৰৰ সন্ধান পোৱা, গাঁৱৰ (দেশ আৰু জাতিৰ) সন্মানৰ প্ৰতি সচেতনতা তথা দায়ৰদ্ধতাৰ কথা সুন্দৰ ভাৱে ফুটি উঠিছে। গীতটিৰ ভাষা অতি সহজ সৰল আৰু ভাৱ ওখ ।

বোলছৰি ? বিপ্লবী, ১৯৮৮

অ’ জোনালী দীপাম্বিতা

পোহৰৰ উৎসৱ দীপান্বিতা । দীপান্বিতাৰ মাটিৰ চাকিৰ জিক্‌মিক্‌ পোহৰত দশোদিশ আলোকিত

হয় কাতিৰ অমাৱস্যাৰ ঘিট্‌মিট্‌ এন্ধাৰ নিশা । পদূলিয়ে পদূলিয়ে জ্বলে প্ৰদীপ শিখা । সেই দিনা ধূপ- ধূনা, মঙ্গল-উৰ্ণল, আৰতীৰ ধ্বনিৰে প্ৰতিখন ঘৰেই একোখন পুণ্য তীৰ্থত পৰিণত হয় । এন্ধাৰৰ বিপৰিতে পোহৰ, অণুভৰ বিপৰিতে শুভ, দুষ্ধৃতিৰ বিপৰিতে সংস্কৃতি --এয়াই দীপাম্বিতাৰ তাৎপৰ্য্য । দীপান্বিতাৰ পোহৰ আৰু আতচৰাজীৰ এই মহা উৎসৱত বিশেষকৈ শিশু সকল আনন্দত উৎফুল্লিত হয় । সম্প্ৰতি ধৰ্মৰ ভিত্তিত পালিত পোহৰৰ এই উৎসৱ ধনিক শ্ৰেণীৰ বিলাসিতাত পৰিণত হৈছে। তেওঁলোকে ভক্তি ভাৱ আৰু পৰম্পৰালৈ ফু মাৰি ক্ষণিকৰ আনন্দত উৰুৱায় কৌটি কৌটি টকা । আতচবাজী আৰু জুৱাখেলৰ নামত কোনে কিমান উৰুৱাই নিজক শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিপন্ন কৰোৱাব ইয়াৰেই চলে যেন এক অঘোষিত প্রতিযোগিতা । ইয়াৰ বিপৰীতে দুখীয়া -এচামে এন্ধাৰত চকুপানী মচে এমুঠি ভাত, এখন বস্ত্ৰৰ অভাৱত । দীপাম্বিতাৰ দিনা এগচি চাকি জ্বলাব নোৱাৰাৰ দুখত । দীপান্বিতাৰ পোহৰ ৰূপান্তৰ, কৃতকায্তা, হাঁহি-আনন্দ আৰু প্ৰগতিৰ প্ৰতীক । গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে কয় --দীপান্বিতাৰ পোহৰ ক্ষণস্থায়ী । চাকি নুমাই গলে পুনৰ এন্ধাৰে "সসস্স্পপিষ্ষক্ষ !' সেয়ে এই পৃথিবীক সঁচা পোহৰেৰে উদ্ভাসিত কৰিবলৈ হ’লে -- কুসংস্কাৰ, অন্ধবিশ্বাস, শোষণ, নিপীড়ন উছন কৰি দৰিদ্ৰ পীড়িত মুমূৰ্যু জনৰ ওঁঠত হাঁহিৰ বিজুলী আঁকি দিব লাগিব সাম্যৰ দিপালী পাতি ৷ কিয়নো সাম্যবাদ পৃথিৱীত অৱধাৰিত । এই পৃথিৱীৰ সঁচা জনতাৰ যুগৰ কলীয়া এন্ধাৰ নাশ কৰিবলৈ হ'লে কলাৰ মাধ্যমেৰে সংগ্ৰাম কৰিব লাগিব সুন্দৰৰ পূজাৰীসকলে । সংগ্ৰামে আনি দিয়ে প্ৰগতিৰ নতুন দিগন্ত । সাম্য-সম্প্ৰীতিৰ, শান্ধিময়-প্ৰগতিশীল সমাজ এখনহে দীপাম্বিতাৰ আচল পোহৰে জিলিকাই ৰাখিব ।

অ’ জোনালী দীপান্বিতা দীপান্বিতা দীপান্বিতা ঘিট্‌মিট্‌ এন্ধাৰ কাতিৰ ৰাতি চিকমিকিয়া জ্বলি উঠে চাকি উজ্বলিল সোণৰে মাটি ।

জ্বলে ঘৰে ঘৰে প্ৰদীপ শিখা মঙ্গল উৰুলি আৰতি

দেৱ শিশু সৱে উমলিছে পোহৰ দলিচা পাতি । দীপান্বিতা দুদিনীয়া আহিব বা’ এছাটি

আনিব পৃথিৱীৰ সমুখলৈ পুনৰ এন্ধাৰ মাতি ।

এই পৃথিবীৰ সঁচা জনতাৰ যুগৰে এন্ধাৰ নাশি

সুন্দৰ পূজাৰী উজলোৱা বুকুৰ তেজেৰে চাকি সাম্যৰ দীপালী পাতি । ৰচনা ? গুৱাহাটী, ১৯৪৮চন

অ’ভাৰতীৰে ! অ’ পৃথিৱীৰে অশেষ ত্যাগ, কষ্ট, সাধনাৰ বলত ঘিট্‌মিট্‌ এন্ধাৰ,কংকালসাৰ অতীতৰ অৱসান ঘটাই অৱশেষত ১৯৪৭ চনৰ আগষ্ট মাহৰ ১৫ তাৰিখে স্বাধীনত্ৰৰ জেউতীৰে ভাৰত ভূমি উজলি উঠিল । মুৰৰ ওপৰৰ ‘শৰা পৰাধীনতাৰ ক'লা ডাৱৰে ঢকা আকাশখন আঁতৰি গ'ল । অশেষ কষ্টেৰে স্বাধীনতাৰ মুখ দেখা বৃটিচৰ শোষণ জৰ্জৰ ভাৰতক পৃথিবীৰ ভিতৰতে জাকত জিলিকাকৈ নৱ ৰূপত গঢ়ি তুলিব লাগিব । জাৰ বাবে ভাৰতীৰ অগ্রগায়ী সম্ভান সবে দুখ হলাহল পান কৰি হলেও প্ৰচণ্ড তৰঙ্গৰে কল কল শব্দ কৰি বৈ যোৱা বোৱতী নৈৰ দৰে দেশক প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই নিব লাগিব । আজি ভাৰতীয় দৰ্শন, ডাৰতীয় কৃষ্টি সফলে৷ মহীয়ান হ’ল। যুক্তিৰে, অহিংসাৰে ডাৰতীক স্বাধীন কৰাত মহামানৱৰ মহা বাণী আৰু ভাৰতীয় দৰ্শনে সাহস যোগালে । এতিয়া সমাজক সুন্দৰৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান কৰিবলৈ মহা অভিযানৰ অভিযান কৰিব লাগিব। শোষণ অনল চূৰ্ণ কৰি সাম্যৰ দীপালী পাতিব লাগিব য'ত ধনী-দুখী, উচ্চ-নীচ, ভেদাভেদ নাথাকে, মূমূৰ্যু জনেও স্বাধীন ভাৰতৰ মুক্ত আকাশৰ তলত মুক্ত মনে হাঁহিব পাৰে । তাৰ বাবে হাটীপটীৰ দৰে বিপ্লৱৰ বাটি অনুকৰণ কৰি সমাজৰ ৰূপান্তৰ সাধন কৰি নৱ জ্যোতিৰে সমাজখন জ্যোতিস্মান কৰিব লাগিব।

অ’ ডাৰতীৰে !। অ’ পৃথিবীৰে ! স্বাধীনচিতিয়া দল । ডাৰতী স্বাধীনা হ’ল। ঘিট্‌মিট এন্ধাৰ কন্ধাল-সাৰ অতীতৰ অন্ত ই'ল অতীত নাশি নৱ জৈউতিয়ে জিলমিলাই জলমল । অগ্ৰদূত সবে যাম আগুৱাই তৰঙ্গ সম কৰি কল কল পৃথি বীৰ প্রগতিৰ হকে আমি পান কৰি দুখ হলাহল । সাম্যৰ মস্থন পাতিব লাগিব চূৰ্ণ কৰি শোষণ অনল মুমূৰ্যু জনতাই নৱ চেতনাত তোলক আনন্দৰ কোলাহল । ভাৰতীৰ দৃষ্টি ভাৰতীৰ কৃষ্টি সকলো মহীয়ান হ’ল মহা মানৱৰ মহা বাণীয়েই যাচে নিতে মহাবল । জিক্‌মিক্‌ হাটীপটী বিপ্লৱী বাটটি সমুখত পৰি ৰ'ল। কৰা অভিযান মহা অভিযানৰ জোযোতিৰ সৃষ্টি অবিৰল ৰূপ সৃষ্টি অৰিবল । কথাছবি ? বিপ্লহী, ১৯৪৮

অলিয়া বলিয়া মন মোৰ

শিল্পী সকল সুন্দৰৰ পূজাৰী । সুন্দৰৰ আৰাধনাক জীৱনৰ খেল হিচাপে লৈ স্ব কলাশৈলীৰ সহায়ত দুষ্কৃতি, অপসংস্কৃতি বিনাশি সমাজ সুন্দৰ কৰে । ন ন ৰহণেৰে সজাই পৰাঁই ধৰণী সুন্দৰ কৰে । সেয়ে শিল্পীসকল সৰ্বসাধাৰণতকৈ অলপ হলেও ব্যতিক্ৰমী ধৰণৰ । যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ সাধনাই সফলতাৰ শিখৰত উপবিষ্ট নহয় ---তেওঁলোক ক্ষান্ত নহয়; এক প্ৰকাৰ বলিয়াৰ দৰে হয় প্ৰতিজন মানুহৰ সফলতাৰ আঁৰত থাকে কাৰোবাৰ প্ৰেৰণা । প্রেৰণাই মানুহক উন্নতিৰ জখলাত উধাবলৈ উৎসাহিত কৰে; সাহস যোগায়। প্রেৰণাদাতৃ হয়তো হব পাৰে প্ৰেয়সী, সহযাত্ৰী ইত্যাদি । মহীয়সী প্ৰেয়সী গৰাকী যদি জীৱন পথৰ সহযাত্ৰী হয় তেওঁৰ প্ৰেৰণাৰ বলেৰে বলীয়ান হৈ শোষণ, দুৰ্নীতি, ভৈদাভেদৰ কলুষ কালিমাৰে এলান্কুকলীয়া পৃথিৱীখন ভাঙি ছিঙি নতুন ৰূপেৰে এখন নতুন পৃথিৱী গঢ়ি সপোন বাস্তৱত পৰিণত কৰিব পাৰে । এইটো কৰিব পৰা যায় বাস্তৱ সম্মত দৃষ্টিভঙ্গীৰেহে ৷

ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ১৯৪৮ চন

আলফুলীয়া কুমলীয়া চেনেহৰ অকণি বীৰ

উষাৰ হাঁহি, বৈলি ফুলৰ পাহি, আশাৰ কলি থুনুক থানাক মাতটিৰে কণমানি শিশুটি । শিশ্বই দৈশৰ, জাতিৰ মেৰন্দণ্ড । তেওঁলোকেই ভৱিষাত দেশৰ কৰ্ণধাৰ, সাৱটি লব দেশ শাসনৰ বাঘজৰী । তেওঁলেক সম্তাৱনাময়ী । এদিন তেওঁলোকৰ অকণি অকণি হিয়াত নিহিত সুপ্ত প্ৰতিভা দৃপ্ত হব; তেওঁলোকৰ মাজতে আবিষ্কাৰ হব --শঙ্কৰদেৱ, যিশু, হজৰত মহম্মদ, আইনষ্টাইন,টলষ্টয়,ছেকচ্‌পিয়েৰ, গান্ধী, জ্যোতি-বিষ্ণু, লতা, কুশল কোঁবৰ, কনক লতা, জযা, মূলা, এ পি জে আব্দুল কালাম আৰু শত শত শ্বহীদ আৰু ‘দেশতকৈ মোমাই ডাঙৰ নহয়’ বুলি খাপৰ পৰা তৰোৱাল উলিয়াই এলেহুৱা নিজ মোমায়েকক একে ঘপে দুছেও কৰি নৰীয়া গাবৈ দেশ মাতৃৰ শিৰৰ কীৰিটি উজলাই ৰখা শৰাইঘাটৰ বীৰ লাচিত । ৰুদ্ৰ মুৰ্ত্তি ধৰি তেওঁলোকেই নাশিব আবিচাৰ শোষণকাৰীৰ ! মহামানৱৰ পদধূলি শিৰত তুলি তেওঁলোকে গঢ়িব লাগিব এখন সুনিমল, সুন্দৰ, সাম্যৰ সমাজ বাধাৰ হেঙাৰ ভাঙি , গঢ়িব লাগিব সেন্দুৰীয়া আলি ভেদাভেদ পাহৰি এ্রকা-সম্প্ৰীতিৰে শাস্তিৰ সৰগ ৰচি হাতে হাত ধৰি একেলগে প্ৰগতিৰ পথেৰে আগুৱাই যোৱাৰ । এই গীতটি ১৯৪’ চনৰ পৰ| ওৱাহাটী অনাতাঁৰ কৈন্দ্ৰৰ অকণি'ৰ মেলৰ আৰম্ভণী গীত হিচাপে প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল।

আলফুলীযা কুমলীয়া চেনেহৰ অকণি বীৰ অ'মমোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ তোমাৰে দেশৰ বীৰ লাচিতে শতৰুক কৰি চিৰাচিৰ

সুজলা সুফলা পূৰ্ব ভাৰতীৰ উজলাই ৰাখিলে শিৰ । ভাৰতে পূজিলে শিশু শঙ্কৰক

কোমল কবিতা লিখনাৰ

তৃমিও ৰচিবা এটি দুটি আখৰেৰে

সৰু ভাৱ অকণি মনৰ ।

অ’' মোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ ।

পৰাধীনতা দেখি শিশু কুশলৰ

বঁইছিল তপত ৰুধিৰ দেশৰ কাৰণে সৈয়ে হিয়া ফালি তেজ দিলে ।

অ’ মোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ ।

পুৱাৰ সুৰুযৰ নতুন সৃষ্টি তুমি

উজলাই তোলা ধৰণীৰ

তুমি ৰুদ্ৰ মুৰ্ত্তি ধৰি নাশিব লাগিব

অবিচাৰ শোষণ কাৰীৰ ।

অ’ মোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ ।

শোষণ মুক্ত কৰি পূৰ্ব ভাৰতীৰ উজ্তলাই ৰাখিবা শিৰ ৷

অ’ মোৰ চেনেহৰ অকণি অকণি বীৰ ।

ৰচনা ? টুৱাহাৰটী, ১৯৭৮

তেৰশ চৌোৱম্নৰ মাঘৰে মাহৰে

মহাত্মা গান্ধীয়ে অহিংসাৰ মন্ত্ৰেৰে কৰা অশেষ চেষ্টাৰ বলত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰত বৰ্ষ স্বাধীন হ’ল । নতুন ভাৰতক নিজস্য ধ্যান ধাৰণাৰে সজাবলৈ যো-জা কৰোঁতেই ১৯৪৮ চনৰ ৩০ জানুৱাৰীৰ দিনা আততায়ীৰ গুলিত তৈওঁ নম্বৰ দেহ ত্যাগ কৰে । বাপুজীৰ মৃত্যুত দেশবাসী পিতৃ হাৰা সন্তানৰ দৰে নিঠৰুৱা হ'ল; শোকত ভাঙি পৰিল । যি সময়ত পৃথিৱী হিংসাৰ তেজেৰে ৰাঙলী হৈছিল ( প্ৰথম মহাসমৰ, দ্বিতীয় মহাসমৰত) সৈই সময়তে সৰ্ব ধৰ্ম, সৰ্ব জাতি, হৰিজন,দলিত শোষিত সকলোকে সাৱটি, অন্ধবিশ্বাস, কু-সংস্কাৰক ঘৃণাই আল্লা-ৰাম একেজন বুলি শত্ৰুক বিস্ময়াভূত কৰি অহিংসাৰ বাণীৰে ভাৰতক স্বাধীন কৰিলে । বাপুজীৰ মৃত্যুত শোকত বুকু ভাঙিল গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰো । সেই চনৰে ২২ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে গান্ধীজীৰ অস্থি অলপ গুৱাহাটীৰ শুক্লেশ্বৰঘাটলৈও লৈ আহে । বাপুজীৰ অস্থি আদৰ্বিলৈ শুক্লেশ্বৰ ঘাটত গোপীনাথ বৰদলৈকে আদি কৰি অনেক লোকৰ সমাগম হয় । সেই অনুষ্ঠানত গাবলৈ ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো লিখি সুৰ দিয়ে আৰু ভনীয়েক কুঁইন হাজৰিকা ওৰফে সুদক্ষিণা শশ্মই কোকিল কণ্চেৰে গায়। গীতটো শুনি তাত সমবেত কোনো এজনেও চকুলো নমচাকৈ থাকিব পৰা নাছিল ।

তেৰশ চৌৱন্নৰ মাঘৰে মাহৰে যোল্লৰে বিয়লি বেলা পৃথিবীৰ শিৰতে বঞ্তুপাত পৰিলে বাপুজী ক’'লৈনো গ'লা ? এন্ধাৰৰ মাজেদি জোৰ লৈ আহিলাঁ অশেষ যাতনা ভৈদি মৰমৰ হাঁহিৰে হেংদান ভাঙিলা অসত্যক কেনিবা খেদি । পৃথিৱীখনিয়ে হিংসাৰ তেজেৰে যেতিয়া ৰাঙলী হ’ল অহিংসাৰ বাণীৰে ধুৱালা পখালা শতৰু বিস্ময় গ’ল। অকলে অকলে কৰ্তব্য পালিলাঁ

ধোঁৱাকে সাৱটি ফেকুৰি ফেকুৰি বতাহে কান্দিছে চোৱী । বাপুজী ক'লৈনো গ’লা ? গুৱাহাটী, হেত্ৰৰাৰী ১৯৪৮

মহামানৱৰ ত্যাগ অগনিয়ে নাশিব

‘মহা মহা পুৰুষৰ চানেকীৰে জীৱনৰ আমিও কৰিব পাৰে| জীৱন গঢ়িত ।'-- মহ! মানৱৰ মশেষ কষ্ট-ত্যাগ স্বীকাৰ আৰু সাধনাৰ ফলশ্ৰুতিতেই পৃথিৱীত শান্তি প্ৰতিষ্ঠা হয় । সেয়ে তেওঁলোক হয় স্চলিন সমাদৃত; চিৰপূজ্য। তেওঁলোকৰ আদৰ্শ শিৰ্ডলৈ তেওঁলোকে দেখুৱাই যোৱা পথেৰে আমিও আগবাঢ়ি যা লাগে এখন শাস্তিৰ, সুন্দৰ, সাহৰ, মাটিৰ সৰগ সৃষ্টিৰ হকে । এই কামত বিশেষকৈ তৰণ তৰুণী সকল আগবাঢ়ি আহিব লাগে; কাৰণ তৰুণ শক্তিয়েই দেশৰ শক্তি । “ ময়ে ডেকা ল’ৰা অগ্নিময় । ময়ে ভাৰতৰ নৰীন সূৰ্য্য, পূৰঞ্চিলত বজাওঁ তৃৰ্য্য... কৰিম জগত জয়, নবীন সূৰ্য্য মই '-_ বুলি জ্যোতি প্রসাদেও কৈছিল। জনতাৰ দূখ-দূৰ্গতিয়ে সমাজত বিপ্লৱৰ সূচনা কৰে; আকাশ বতাহ কঁপাই তোলে । কিয়নো ৰিঘ্লৱ অবিহনে সমাজৰ পৰিবৰ্তন অসম্ভৱ। ফলত, এ্রদিন সংকীৰ্ণতা, ক্ষুদ্ৰ স্বাৰ্থপৰতাৰ সমাধি সাজি প্ৰগতিৰ ধল নামে,ক'লা ডাৱৰৰ বিভিষিকাক চুৰ্ণ কৰি উষাৰ সোণালী কিৰণে জিল্‌মিলায় । ইতিহাসৰ পাত লুটিয়াই চালে আমি এইবোৰ কথাৰেপ্রৰমাণ পাওঁ । উদাহৰণ স্বৰূপে মহাচীন, ছোভিয়েত ৰাছিয়া ইত্যাদি । গতিৰে৷ এখন সৃম্দৰ, শান্তিৰ, সাম্যৰ সমাজৰ সেন্দুৰীয়া আলি গঢ়িবলৈ হলে তৰুণ শক্তিয়ে ্ডৰি ৰঠা ধৰি আগবাঢ়ি যাব লাগিব। গীতটিত ‘মহামানৱ’ শব্দটিয়ে মহাত্মা গান্ধীক ইংগিত কৰিছে। মহাত্মা গান্ধী হ'ল মানৱতা আৰু শান্তিৰ জ্বলন্ত প্ৰতীক । তেওঁ দলিত, পীড়িত, জাতি ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো মানুহকে এক ষশ্বৰ বা আল্লাৰ সন্তান ৰূপে গণ্য কৰি সাম্যৰ সৰগ ৰচাৰ সপোন দেখিছিল । গীতটিত মহাত্মা গান্ধীৰ আদৰ্শৰ সৈতে গায়ক গীতিকাৰৰ আদৰ্শৰ মিল দেখা যায় ।

কথা ঃ মহামানৱৰ ত্যাগ অগনিয়ে নাশিব স্বার্থ অহংকাৰ শান্তি দূতৰ শ’প্যিবাণী জনতাই কৰে নমস্কাৰ । আজি

সেই মহামানৱৰ শান্তিৰ আদৰ্শক শিৰত লৈ সুন্দৰ সাম্যৰ সৃষ্টিৰ হকে আমি আগবাঢ়িব লাগিব।

মহামানৱৰ ত্যাগ অগনিয়ে নাশিব স্বাৰ্থ অহঙ্কাৰ শান্তিদূতৰ শান্তি ৰাণী

জনতাই কৰে নমস্কাৰ ।

আগবাঢ়াঁ বাঢ়া আগবাঢ়া

ডেকা গাভৰুৰ দল । জনতাৰ মৃত্যু এফেৰি বতাহে আকাশ কপাঁই তোলে

ঘনে ঘনে কোলাহল । ডেকা-গাভৰুৰ দল আগবাঢ়া সংকীৰ্গতাৰ চিতাত চোৱাঁ

প্ৰগতিৰ ধল উঠিল । ক'লা ডাৱৰৰ বিভীষিকাত

জেউতিৰ ৰহণ চৰিল । এন্ধাৰ অতীতৰ জকাঁত চোৱাঁ শোণিতৰ ৰান উঠিল

ডেকা গাভৰুৰ দল তুমি শান্তি পৃথিবীত বুলাই দিয়া

সাম্যৰ নৱ বোল । ৰচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৪৮

সুৰ নগৰীৰ সুৰৰ কুমাৰে

মানুহৰ জীৱনলৈ যৌৱন আহে -- সময়ৰ আহ্বানত প্ৰেমৰ স্নিগ্ধ জোনালীৰে জিল্‌মিলায় যৌৱন। প্ৰাণত প্ৰিয়া মিলন বাসনাৰ আকুতি জাগে । ৰামধেনুৰ সাতো বৰণেৰে সাজে সপোনৰ কাৰেংঘৰ। হৃদয়ে হৃদয় ৰিচাৰে; মৰমে মৰম বিচাৰি যায় । যদিহে মৰমে সহাৰি পায়--জীৱন হৈ পৰে অৰ্থবহ । যদিহে সহাৰি নাপায় ? বালিঘৰ ভঙাদি ধুমুহাত সপোন ভাঙি যায় ? যদি পোৱাটোও হাততে হেৰাই ?--মৰিচিকা খেদি খেদি জীৱনে হাবাথুৰি খায় । নোপোৱাৰ বেদনাতকৈও পাঁই হেৰুৱাৰ বেদনা মৰণান্তিক । হৃদয় শিলত খোদিত স্মৃতিৰ পাশানলৰ খোঁচত কলিজা থকা সৰকা হয় । তেতিয়া জীৱনৰ ছবিখন হৈ পৰে ধুসৰ; জীয়াই থকাৰ প্ৰৱণতা হয় স্নান । চগাটিয়ে শিখাৰ মৰমক আকোৱালি নিঃশেষ হৈ যোৱাৰ দৰে প্ৰিয়া হীন নিস্প্ৰভ জীৱনটো অসাৰ যেন প্ৰতিপন্ন হয় । কাৰণ, প্রৰেমেতো নাজানে জীৱনৰ জটিলতা; নুবুজে সংঘাত, ঘাত-প্ৰতিঘাত । নিশাৰ শেষত চগাৰ স্মৃতিত শিখাও নুমাই যোৱাৰ দৰে মাথোঁ বিৰহানলত তিল্‌ তিল্‌ কৈ দহি দহি প্ৰেমিকজন নিজেই ছাই হৈ যায় । গায়ক গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱ নিজেও এজন দুৰন্ত প্ৰেমিক। তেওঁৰ প্ৰেমত ব্যৰ্থতাতাও আছে । সেয়ে প্ৰেয়সী, পত্নী সকলোৰে পৰা আঁতৰি আহি কলাৰ প্ৰেমত পৰি জীৱনটো ৰঙীন কৰি একাকী জীৱন যাপন কৰিলে । ব্যৰ্থতাই তেওঁক পৰাজয় নকৰে । ইয়াৰ বিপৰীতে জীয়াই থাকি এখন ন সমাজ গঢ়িবলৈ পণ লয় য’ত সোণতকৈ মানুহৰ দাম অলপ হ’লেও বেছি । সেয়ে তেওঁক এৰি আঁতৰি যোৱা প্ৰেয়সীক ভৈঙুচালি কৰি এদিন তেওঁ কৈছিল ‘তোমাৰ অবিহনে চিপজৰী ল'ম বুলি যদি তুমি ভাবিছা, ভূল কৰিছা -মোৰ সোণজনী ! অলীক সপোন দেখিছা ।’ তথাপিও কোনো আবেগিক মুহূৰ্তত তেওঁও বিৰহত আকুল হয় । কাৰণ, তেওঁও তেজ মঙহেৰে গঢ়া মানুহ । তেতিয়াই বুকুৰ ভাষাবোৰে গীতৰ ৰূপ লয়। সুৰ নগৰীৰ সুৰৰ কুমাৰে সপোন সনা ৰামধনুৰ ৰহণ হেৰুৱায় মিঠা মৰয়ৰ মিনতি শুনি চিতালৈ আগুৱায়, ৰহণ হেৰুৱায় । সৰা শেৱালিৰ শুকুলা বাটত সুৰ ৰূপ এটি হয় সুৰৰ কোমল পৰশে ৰূপৰ আনে পৰাজয় ।

এদিন নিশা পচোৱা আহিল ৰূপ নিলে উৰুৱাই সুৰ সুৰ বুলি কতনা বিনালে সুৰ যে কাষতে নাই । মৰণৰ বাবে চগাৰ মৰম শিখাই সাৱটি লয়, নিশাৰ শেষত চগাৰ স্মৃতিত শিখাও নুমাল, হায় ! ৰচনা £ গুৱাহাট্ট১৯৪৮

সোঁৱৰণী কুঁৱলীয়ে

স্মৃতিৰ ডেউকা কোবাই মন পথী উৰি যায় সুদূৰ অতীতলৈ । কিন্তু, কিমান দুৰ ? অতীতৰ জানো সীমা ৰেখা আছে ? আজিৰ এই মুহুৰ্তটিও খন্তেক পিছতে অতীত হব; স্মৃতিৰ কুঁৱলী সনা হাতে আকোৱালী ল:-। আনহাতে প্ৰতিটো নিশাৰ অন্তত আমি একোটা নতুন পুৱা পাওঁ । নতুন পুৱাৰ ন সূৰুযৰ জিলিঙনি, নতুন ফুলৰ সুবাসে মন মতলীয়া কৰে। আকৌ আবেলি হ লৈই পুনৰ এটা নতুন পুৱালৈ মন মেলোঁ । এনেদৰে প্ৰতিটো নতুন বস্তুৱে আমাৰ মন আকৰ্ষিত কৰে; আমি নতুনক পাবলৈ, নতুনৰ সোৱাদ ল'বলৈ বিচাৰোঁ । কিন্তু, এই নিত্য নতুন আৱাহনে পুৰণি হিয়াক আকুল কৰে । তথাপিও নতুনে ৰিঙিয়াই মাতে । পুৰণিৰ শিপাতে জীপ লৈ পোখা মেলি নতুনে ঠন ধৰে । সময় বালিত এৰি থৈ অহা খেঁ।জবোৰ এদিন ধুমুহাত মঁচ খায় । সেইবোৰ সুৱঁৰি, বিচাৰি খোচাৰি মিছাতেঁই আইনা ভগা দি হিয়া মন ভাগি দ্ক্িগি টুকুৰা টুকুৰ কৰাৰ বাদে কোনো লাভ নাই । মানুহে কিবা বিচাৰোঁতে কিবা হেৰুৱায় । কেঁতিয়াবা নিয়তিৰ কৃটিল হাঁহিত পোৱাটোও হাততে হেৰায়। তথাপি, মানুহ আশাবাদী । আশাই মানুহক জীয়াই থাকিবলৈ শিকায় । কিন্তু, আশা সীমাহীন; দিগন্ত অতিক্ৰমি যায় । এটা আশা পূৰ্ণ হ’লে অইন এটালৈ হাত মেলি মানুহ ব্যাকুল হয়, বাসনাৰ ৰোকোচাত উঠি মনে এখোপ এখোপকৈ উধাই গৈ থাকে৷ গৈ থাকে । কিন্তু অতীতক বাদ দি বৰ্তমানৰ ভৈটিত থিয়হৈ ভবিষ্যতৰ সপোন ৰচিব নোৱাৰি; কাৰণ অতীতত গৰ্ভস্থ ভ্ৰূণৰ অঙন্ধূৰণেই হ'ল ভবিষ্যতৰ পুলি । সেয়েহে, অতীতক কলিজাৰ মণিকূটত সজাই থৈ আজিৰ ভেটিত থিয় হৈ কালিৰ সপোন ৰচিব লাগে । এনেদৰে এটাৰ পিছত এটাকৈ প্ৰতিটো কালিৰ সপোন ৰচোঁতে ৰচোঁতে আশাবোৰ বাঢ়ি যায় সেয়েহে মানুহে জীৱনৰ শেষ মুহূৰ্তলৈকে আশাবোৰ বৃকুত বান্ধি লৈ থাকে । গীতটিত গীতিকাৰৰ গভীৰ ডঁ ব্লন দৰ্শনৰ পৰিস্মুৰণ ঘৃটিছে।

পুৰ্বাটা ১৯৪৮

কৰ্মই আমাৰ ধৰ্ম

ভগৱান খ্ৰী কৃষ্ণই গীতাত কৈছে -- কৰ্মই ধৰ্ম' । মহাত্মা গান্ধীয়েও কৈছে-“কৰ্মই সাৰমৰ্ম'৷ জীৱন মানেই সংগ্ৰাম । এই সংগ্ৰামত জিকিবলৈ হলে কাপুৰুষৰ দৰে নাই নাই বুলি দুহাত সাৱটি বহি থাকিলে পেট নভৰে,; সাহসৰ বৰ্ম পৰিধান কৰি সংগ্রায়ী মনেৰে আগুৱাই যাব লাগিব। গাৱঁৰ সোণ গজা সুফলা ৰসাল মাটিত সৃষ্টিৰ সুৰ ঢালি দি দেশমাতৃৰ হৃত জ্ৰী বৃদ্ধি কৰি দুখিত অৱহেলিত জনৰ মুখত এমোকোৰা হাঁহিৰ বিজুলী ফুলাব লাগিব । আজিৰ যুগ জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ যুগ । শিক্ষাৰ পোহৰে মানুহৰ মনৰ দিগন্ত সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। গতিকে বিজ্ঞান প্রযুক্তিৰ ন ন পদ্ধতি অৱলম্বন কৰি নৱ নৱ ধ্যান ধাৰণাৰে সমৃদ্ধহৈ স্বাৰ্থান্বেসী শোষকক উৎখাত কৰি অৱহেলিত, শোষিত, নিপীড়িত জনক আৰ্কোৱালি লৈ এই গাৱঁতে পাতিব পাৰি এখন সূন্দৰ, শান্তিৰ, সাম্যৰ স্বৰ্গ

কৰ্মই আমাৰ ধৰ্ম

কৰ্মই আমাৰ ধৰ্ম

আমি জীৱন যুঁজত জিকিব লাগিব পিন্ধি সাহসৰ বৰ্ম। স্বাৰ্থপৰ লোলুপআশা

আমি কৰিম খৰ্ব মহামানৱৰ বাণী শিৰে লৈ নাশিম যুঁজৰ গৰ্ব । সুফলা মাটিৰ সৃষ্টিৰ সুৰ গাঁৱেই দেশৰ গৰ্ব পীড়িতজনক আকোঁৱালি লৈ গাঁৱতে পাতিম স্বৰ্গ ।

দ্বাপৰত ক’লৈ শ্ৰীকৃষ্ণই নেপেলাবা নিস্ত ধৰ্ম

কুৰি শতিকাৰ বাপুজীয়ে কয় কৰ্মই সাৰ মৰ্ম ।

আমি নতুন যুগৰ নতুন মানৱ আনিম নতুন স্বৰ্গ

বোলছবি ; পাৰ্ঘ'্ট, ১৯৪৮

}}}}} } , চু কাৰ আকাশৰ ৰামধেনুখনি

ষানুহে সপোন দেখে --- ৰামধেনুৰ সাতো বৰণেৰে জীৱনটো ৰাঙলী কৰাৰ । কিন্তু মপো?ঁৰ ফুলবোৰ বাস্তুৱত ফুলহৈ ফুলে জানো ? যদি সপোনবোৰ সপোন হৈয়ে ৰয়? -ফুলবোৰ যদি মৰহি শুকায় = তথাপিও মানুহে সপোন দেখে ।-- বুকুত বহুতো আশালৈ মানুহ আহে এই পৃথিবীলৈ; আশাৰ পাল তৰি নাও মৈলি দিয়ে জীৱন লুইতত । টুলুং ডুটুং নাওখনিত চাবে চাবে বঠ| মাৰিহে যায়। মাজ নদীৰ চাফনৈয়াঙ পৰি ইকুলো হেৰুৱায় সিকুলো নৈপায়;--মায়াৰ জৰীও নিষ্বিগে । সিপাৰৰ আশাও হয় সুদূৰ পৰাহত্‌ । সাগ্মিলে মৃত্যু চিৰস্তন । আশা নিৰাশাৰে ভৰা এই জীৱন । জীৱন এখন ৰণাঙ্গন, ওৰেটো জীৱন দুৰত্ব সংগ্ৰাম কৰি কৰিও সাফলাৰ মুখ দেখা বিজয়ীৰ সংখ্যা বিচাৰি চালে পোৱা যায় তেনেই নগণ্য সংখ্যক । তথাপি, জোনাকী পৰুৱাৰ এধাণনি পোহৰে অমানিশাৰ গভীৰ এন্ধাৰত বাট দেখুওৱাৰ দৰে সীমাহীন দুখ, অশান্তিৰ মাজতে এধানিমান আশাৰ ৰৈঙনিয়ে জীৱনটো অৰ্থবহ কৰি তোলে ।

কাৰ আকাশৰ ৰামধেনুখনি ক’তেবা লুকায়

কাৰ সপোনৰ ফুলনিখনি

মৰহি শুকায়? জীৱনৰে লুইতত নাও মেলি দৈ আশাৰে তুলিলৈ পাল একোকে নাপালে পায়ো হেৰুৱালে নিচিগে মায়াৰে ল্লাল

হায় ৷হায়।! হায় {1৷

উৰি গুচি গ’ল লুইতপৰীয়া চাকৈ চকোৱা হাল অকলশৰীয়া নিশাটি জনাই ৰ'বনো কত বাট চাই

নিশা এন্ধাৰতে পজাতে চিঞৰি

উষাটি বলিয়া হ’ল

ওলাঁই জোনৰ হাঁহিটি দেখি

উৰাকো পাহৰিগ'ল।

মানবী জলধিত পুৱাতে উঠিলে

ভজনমৰে কোলাহল

নিমাতী গধূলি আহিলে কুৰী

মৰ্ণৰে মহাকাল । বোলছবি ; পাৰথট, ১৯৪৮

মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায়

মানুহৰ জীৱনলৈ যৌৱন আহে বাৰিষাৰ প্লাৱনহৈ । যৌৱনে চকুত সানি দিয়ে ৰামধেনুৰ সাতো বৰণীয়া বোল । মন উৰি যায় কমোৱা তুলা হৈ কাৰোবাৰ কাষলৈ; বুকুৰ মাজত সযতনে সাচি ৰখা মৰম দিবলৈ আৰু মৰম বুটলিবলৈ । হিয়া দিয়া লোৱাৰ খেল খেলিবলৈ ৷ যদি কোনোৱে বিচৰাটো হাততে পায় তেওঁতকৈ সুখী আৰু এই পৃথিৱীত কোন হব পাৰে বাৰু ? কিন্তু কেতিয়াবা এনে হয় পাৰ ওপোচাই ঢালি দিয়া মৰমকোৌ নৈওচা দি প্ৰেয়সী ( বা প্লেমিক) আঁতৰি গুচি যায় । তেতিয়া অন্তৰ ভৰি ভালপোৱাজন বা জনীৰ কি হ’ব পাৰে ?তেওঁ হৈ পৰে বালিচৰত পৰি থকা ধুমুহাত বিধ্বস্ত এখন জাহাজ ! প্ৰেমত হাবু ডুবু খাই অনেকে এইদৰে জ্বলি জ্বলি ছাইহৈ যায় । কেতিয়াবা এই অৱহেলা জীৱনৰ টাৰ্ণি পইণ্টো হয়। ধুমুহাৰ শেষত নতুনৰ সৃষ্টি হোৱাৰ দৰে বাটৰ কৈকুঁৰিত পোৱা আঘাতত জীৱন সুঁতিৰ গতি অন্য ফালে ঢাল লয় --যিয়ে ৰামধেনুৰ সাতো বৰণেৰে জীৱন ৰঙীণ কৰে আৰু বিশ্বকো জ্যোতিস্মান কৰে । উদাহৰণ স্বৰূপে,-- পত্নীৰ পৰা পোৱা অৱহেলা,আঘাতৰ ফল স্বৰূপে মহাকবি কালিদাসে সাহিত্য সাধনাতব্ৰতী হৈ সৰস্বতীৰ বৰপুত্ৰ হোৱাৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰিলে । কোনোৱে সংকল্প সলনি কৰি ক্ষুদ্ৰ স্বাথৰৰ পৰিবৰ্তে বৃহৎ স্বাৰ্থৰ হকে নিমজ্জিত হয় । মানৱ সেৱাকে জীৱনৰ ব্ৰত হিচাবে লৈ পণ লয় এখন সাম্যৰ সুন্দৰ সমাজ গঢ়াৰ । কাৰণ, মানৱ ধৰ্মই শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম । এই কথা ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰতিপন্ন হৈছে । তেওঁৰ এই গীতটো এটা ৰসাল প্ৰেমৰ গীত । তেওঁ এজনী সুন্দৰী গাভৰুক ভাল পহিছিল । কিন্তু প্রেমৰ ক্ষেত্ৰত হেঙাৰ আছিল । সেয়ে তেওঁ "আকাশ বাণী গুৱাহাটী ত কাৰ্য্য নিবহি কৰাৰ সময়ত প্ৰিয়াৰ কৰ্ণগগোচৰ হোৱাকৈ তেওঁৰ মনৰ কথাৰে এই গীতটো ৰচি ৰেডিঅ’ যোগে প্ৰচাৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল ।

কথা ঃ বাৰিষাৰ কেচা বানে আৰু যুগৰ বতৰাই মানুহক কেতিয়াবা ৰোমাণ্টিক কৰিও তোলে । তেতিয়া গায়-- মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায় ...।

মোৰ মৰমে মৰম বিচাৰি যায় বাৰিষাৰ কেঁচা বানে

মোৰেই কাৰণে আনে নতুনৰ বৰে নৈ

যুগৰ বতৰা লৈ ।

অকলশৰীয়া পথেদি মই শত বিঘিনি ভাঙি

ধূলিৰ ধৰাক সৰগ কৰিম হেঙুলীয়া বোল সানি ।

মোৰ আকাশত পোৱাৰ তৃপিতি নোপোৱাৰ বেদনা নাই মোৰ মৰমৰ পাৰ ভাঙি আজি কিহৰ ধুমুহা বয় যুগৰ বতৰা লৈ । গুৱাহাটী,&৪৯

বাক্ৰাকৃ ৰৈল চলে মোৰ

আমেৰিকাত পঢ়িবলৈ যাওঁতে এদিন চিকাগো ৰেল ষ্টেচনত ৰেলৰ বাবে অপেক্ষা কৰি থাদুকাঁতে মনৰ মাজত উন্মনেষিত ভাৱ ৰাশিৰে ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে । গীটোত চিত্ৰিত হৈছে কঠোৰস্্ৰম, তাৰ বিপৰীতে অতি সামান্য পাৰিশ্ৰমিক পোৱা ৰেলকমী-- ফায়াৰমেন, চিগ্‌নৈলমেন, ড্বাইডাৰ লাঁইনচমেন,কেৰাণী আদি চতুৰ্থ শ্ৰেণীৰ কৰ্মচাৰী বা বনুৱাৰ পেটৰ জ্বালা, দুখ-দুৰ্দ্দশা আৰু মালিক শ্ৰেণীৰ শোষণৰ দৃশ্য, বিপৰীতে ‘ ক’লা ক’লা কয়লাচ “লি লাগি ক'লা পৰা বাহুৰ শকতিৰে শোষণৰ কণা বাট হোহোঁকাই থৈ মই সময়ৰ আলিটিৰ নিচান উৰাওঁ’ -- বুলি তাৰ বিৰুদ্ধে ঘোষণা কৰা ফ্লেহাদ। শোষিত- নিপীড়িতৰ এঁক্যবদ্ধ সংগ্রামক কোনেও ৰুধিব নোৱাৰে । সেয়ে মানৱতাবাদী গায়ক গীতিকাৰে শোষণৰ পঙ্কিলময় সমাজখন ভাঙি যন্ত্রযুগৰ সুমহান কৃষ্টিৰে মানুহৰ মুক্তিৰ সোপান গে, সামা-মৈঞ্জী, একতা-ভাতৃত্ব সমৃদ্ধ এখন শান্তিৰ, সাম্যৰ সুন্দৰ সমাজ প্ৰতিষ্ঠাৰ আশাৰে এই গীতটি ৰচে। গীতটো দুখ-যন্তুণাৰে ভৰা মানুহৰ জীৱনৰ আৰু আশাৰ প্ৰতীক বুলিও ভাবিব পাৰি । শোষণৰ বিপৰীতে সমাজত শাস্তি, ভাতৃত্ব আৰু সাম্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাই ই’ল এই গীতটিৰ মূল উদ্দেশ্য। পিছত গীতটি ১৯৫৩ চনত সুৰেৰে সজাই ভাৰতৰ পৰা চীনলৈ যোৱা সাংস্কৃতিক দলৰ সদস্য জী দিলীপ শৰ্মাক চীনত গাবলৈ দি দিয়ে।

ৰেল চলে মোৰ,ৰেল চলে

সাম্য ৰিঙিয়াই, শীন্তি উকিয়াই ৰেল চলে । ফায়াৰমেন মই --

দপ্‌ দপ্‌ অগনিৰ তেজ ৰঙা সৰণৰ

কয়লাৰ পাত্ৰ হাতেৰে খামুচি ধৰি

বয়লাৰ দুগুণে হবলাওঁ, দেহা মোৰ জ্বলে জ্বলে । চিগ্‌নেলমেন মই ---

ক’লা ক'লা কয়লাৰ ধূলি লাগি ক’লা পৰা

বাহুৰ শকতিৰে শোষণৰ কণা বাট

হৌহোকাই থৈ মই সময়ৰ আলিটিৰ নিচান উৰাওঁ শোষণ দূষিত বায়ু ফালে ফালে।

ড্ৰাইভাৰ লাইনচ্‌মেন, বনুৱা কেৰাণী মই --

ৰাতি নাই, দিন নাই, চকুত টোপনি নাই

হায় ৷ হায় ' হায় ।

খং উঠি ৰঙা পৰা চকুত কয়লা পৰি

দৃষ্টিক দুগুণে স্বলাওঁ

কাম কৰি মই ভাগৰি পৰিলোঁ, পেট মোৰ দ্বলে, স্বলে । যন্ত্ৰ যুগৰ সুমহান কৃষ্টিৰে

মানুহৰ মুক্তিৰ গঢ়িম সোপান

নতুনৰ গতি খেদি বাহুৱে বাহুৱে বন্ধা

আকাশ পৰশি যোৱা একতাৰ বান্ধোনক ৰুধিৰ কোনে ? সাম্যৰ ধুমুহাঁই ঠেলে ঠেলে ।

চিকাগো বেল ষ্টেচন, ১৯৪৯

শতিকাৰ ৰূপ খৈদোঁ

অনাদি কালৰ পৰাই জীৱন আৰু জগত সম্পৰ্কে মানুহৰ কৌতূহলৰ অন্ত নাই । অনুসন্ধিৎসু পিপাসু মনে যুগে যুগৈ ৰহস্যৰ কুঁৱলী ফালি নতুনৰ গতি খেদি পৰিবৰ্তনৰ বাটেৰে আগুৱাই যায় । ‘নতুনৰ গতিখেদা ডেকা’ড০ হাজৰিকাদেৱেও এই ক্ষেত্ৰত ৰৈ থকা নাই । কাৰণ, মুক্ত হাৱা তৈওঁৰ বন্ধু । সৈয়েহে তেওঁ কলুষতা পূৰ্ণ, দুৰ্গন্ধময়, দুষিত সমাজখনৰ ৰূপ সলনি কৰিবলৈ পৰিবৰ্তন বিচাৰিছে। কাৰণ, কোনো সমাজ স্থবিৰ নহয়। পৰিবৰ্তন যিহেতু অৱধাৰিত তাত সহায়ৰ হাত বুলাবলৈ ন্যায়, সততা, দৃঢ়তা, ধৈৰ্য্য আৰু সাহসে ৰথৰ সাৰথিহৈ তেওঁক আগবঢ়াই লৈ যায়; অনুপ্ৰেৰণা দিয়ে সাগৰৰ টোবোৰে । যুগ যুগৰ ক’লীয়া এলান্ধুবোৰ সাৰি মচি নিকা কৰিবলৈ তেওঁ গীতকে মাধ্যম ৰূপে বাচি লৈ সমাজ সংস্কাৰমূলক অনেক গীত লিখিলে । তাত সুৰৰ অমিয়া বৰষি, সুধাকণ্ঠ নিগৰাই জনতাক আনন্দ দিয়াৰ লগতে বুজাই দিলে যে --‘মানুহে মানুহৰ বাবে যদিহে অকণে নেভাবে ভাবিব কোনেনো কোৱা ?’ জাতীয় প্ৰেমত উদ্বুদ্ধ হৈ অসমীয়াক সকিয়াই দিলে, ‘আজিৰ অসমীয়াই নিজক নিচিনিলে অসম ৰসাতলে যাব’ বুলি অসমৰ সাম্ভাৱ্য দুঃভবিষ্যত সম্পকে। সেয়েহে তেওঁ বাপতি সাহোন, বুকুৰ আপোন বিহুটিক কাবৌ কৈ মাতিছে বছৰি আহিবলৈ, আহি জহি খহি যাব খোজা জাতিটোক মাহ হালধিৰে গা ধুৱাই, শাক-ভাত খুৱাই সুস্থ'- সবল, সাহসী, ধৈযাশীল আৰু বিবেকবান কৰি তুলিবলৈ । উদুদ্ধ কৰিলে জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ, উচ্চ-নীচ, ধনী -নিৰ্ধনী নিৰ্বিশেষে সকলোকে মদমন্ততা, হিংসা-দ্বেষ, বন্দুক বাৰুদ্দ দুষ্ধৃতি পৰিহৰি কৰ্ম সংস্কৃতিক পূজা কৰি আটায়ে এক মাতৃৰ সন্তান, এক মানৱ জাতি ৰূপে বিহুৰ পতাকাৰ তলত একগোট হৈ এখন সাম্যৰ সমাজ গঢ়াৰ পণ লবলৈ । কাৰণ অসমৰ (উত্তৰ-পূবৰ) পোহৰ (উন্নতি, প্ৰগতি ) অবিহনে তেওঁৰ পৰিকল্পনাই যেন বৃথা ।

শতিকাৰ ৰূপ খেদোঁ

কিবা যেন বিচাৰি

খোঁজ মোৰ নিতে আগুৱায়

মিছা এন্ধাৰে চকু ভাগৰায়

বুকুৰ পোহৰেৰে শিখা আগবাঢ়ি যায় । দিগবলয়ৰ বাটেৰে বগাকৈ মন বগ কুঁৱলী ফালি উৰি যায় সৱবিতাৰ জ্যোতি-বলে সাগৰৰ হিল্লোলে মনৰে ৰথ মোৰ নিয়ে কঢ়িয়ায় ।

কৱিতাৰ কণিকাই জিলিকনি ছটিয়াই জীৱনৰ বাট মোৰ দিলে পোহৰাই জীৱনৰ কথা ভাবি মৰণক মষিমুৰি সেন্দুৰী আলিৰে মোৰ খোঁজ আগুৱায়। কলসমিবিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চয়, ১৯৫০

'- কচ নোভা খলপা এক ও. 8১19 1; যে;

ষ্মতুৰাণী শৰৎ ।শৰতত শেৱালী ফুলে ৷ বিন্দু বিন্দু বগা নিযৰ খচিত শেৱালী পাহ দেখিবলৈ এানহে লাগে ষেন শুভ্ৰ বগা গালত বিন্দু বিন্দু ঘাম বিৰিঙি উঠা শেৱালী নামৰ গাভষ্চ এজনীহে । নিয়ৰ ক্ৰণাৰ্্বাৰ শেৱালি পাহিত পৰি শুভ্ৰ হৈ পৰে । পুৱতি নিশা টুপ্‌ টুপ্‌কৈ সৰা নিয়ৰৰ শব্দবোৰ যেন ক’লীয়া এন্ধাৰ ড'ক 14শাটিৰ উচুপি উচুপি ৰিদায় লোৱাৰ ক্ষণ । আনহাতে বোৱাৰী পুৱাতে ন কইনাজ্জনী আহি পদূলি মুখঙ ৰোৱাত আনন্দৰ ঢল বোৱাৰ দৰে এটি নতুন গুক্্যডৰ আগমন ঘটাত ওলোৱা চকুলো । ই যেন এক বিজয় অভিযানৰ সফলতা । এই সফলতাৰ আনন্দত প্ৰকৃতিও আনন্দিত! যেন শুকুলা ডাৱৰৰ পতাকা উৰুৱাই মুকুতিৰ গীত গালে শৰালি জাকে । শুকুলা ৰঙ হ'ল সত্য, শান্তি আৰু মুকুতিৰ প্রতীক ।

‘গৰুৰ খোজত নভোমণ্ডল’ দেখাৰ দৰে নিয়ৰ বিন্দুবোৰ হ'ল জীৱন দাপ্ক্সে-য'ত আশাবোৰ প্ৰতিফলিত হয় । সেয়েহে, কণ কণ নিয়ৰ বিন্দুবোৰ ক্ষুদ্ৰ বস্তু বুলি উলাই কৰা অনুচিত ৷ এটোপ এটোপকৈ ডাৱৰৰ পানী পৰি সাগৰ-মহাসাগৰৰ সৃষ্টি হোৱাৰ দৰে সৰু সৰু মানুহৰ একত্ৰিত শক্তি গুণ আৰু মহত্বই জগত সুন্দৰ কৰে। তৈনেহ’লৈ শৰতৰ সৰা পাত স্বৰূপ ধন গব, ক্ষমতাৰ গৰ্বত মতলীয়া, নৈতিকতা, মানৱতা হীন অন্তঃসাৰ শূন্য মানুহবোৰৰ কি প্ৰযোজন ? এই মানুহবোৰে নিজ স্বাৰ্থৰ সুবিধাৰ্গে সৃষ্টি কৰা সামাজিক বান্ধোনৰ ডোল কিয় মেৰিয়াব লাগে *শৰতৰ মুক্ত আকাশত চৰাইয়ে মুক্ত মনেৰে বিচৰণ কৰাৰ দৰে সমাজৰ সৰ্ব স্তৰৰ লোকে মুক্ত মনে মুক্ত প্রাণে নিস্তম্ব চিন্তাধাৰাৰে নিজক বিকশিত কৰি এখন সুন্দৰ, শান্তিৰ সমাজ গঢ়িবলৈ লাগে এখন মুক্ত সমাজ । সৈযেহে নিয়ৰ বিন্দু সদৃশ সৰু সৰু মানুহবোৰে একত্ৰিত হৈ মুককুতিৰ গীত গোৱা শৰালিজাকৰ দৰে বিপ্লৱ কৰিব লাগিব, সমাজৰ পৰিবৰ্তন আনিব লাগিব । তেতিয়াহে এঁ পৃথিবী শৰতৰ শৈৱালিৰ সুগন্ধিৰে আমোলমোলাব আৰু কহুঁৱাৰ ৰা-ত দেহ- মন শীতলাৰ দৰে নিৰাশাবোৰ আঁতৰি গৈ মানুহৰ ওঁঠত হাঁহি বিৰিঙিব। ড০ হাজৰিকাদেৱ এজন চিত্ৰ শিল্পীও । গীতটিৰ মাজেৰে তেওঁ শৰতৰ এখন সুন্দৰ চিত্ৰ অঙ্কণ কৰিছে ।গী'তটিৰ সম্পৰ্কত তেওঁ কয় --“ শৰৎ কাল মোৰ বৰ প্ৰিয় । অসমৰ শাৰদীয় বতৰত সৰুৰে পৰা দৈখা আৰ শুনা কিছু মৰমী প্রতীকক বন্দী কৰাৰ মানসে এই গীত ।”

শৰতৰ শেৱালীৰ নতুন নিয়ৰে

শুভ্ৰ শুম্ৰ কিবা ছবি আঁকে

শুকুলা ডাৱৰৰ পতাকা উৰুৱাই

মুকুতিৰ গীত গায় শৰালি জাকে । নিয়ৰ বিন্দু হ'ল জীৱন দাপোন তাতেই দেখোঁ মই আশাৰে সপোন ক্ষুদ্ৰতে যদি বিশালক বিচৰা দেখিবা বিন্দুতে সিন্ধু থাকে ।

শৰতৰ সৰা পাত কিয় বুটলিম?

ৰিক্ত ৰিক্ত মন কিয় আদৰিমি?

বন্ধ বন্ধ সীমা কিমান সহিম ? মুগ্ধ মুগ্ধ মই --- আকাশ দেখি শ্লিপ্ধ গিন্ধ ফুল -- মনেৰে লেখি মুক্ত মুক্ত কহুৱাৰ নাচোনে হ্ুঁৱায় নিৰাশাৰ ফাকে ফাকে ।

ৰচনা £} ১৯৪%১চন

বীণ ৰ দল 9. চাল বচা “পটন্ৰাড৷ ২৪

অতীতৰ বুৰঞ্জী লিখকে লিখিছিল

১৯৫২ চনত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন সমাপ্ত কৰি স্বদেশলৈ উভতি অহাৰ পথত আফ্ৰিকা হৈ আহোঁতে নীল নদীৰ পাৰৰ কৃষক সকলৰ দুখ দুৰ্দ্দশা দেখি তেওঁৰ অন্তৰ আত্মা কান্দি উঠিল আৰু তেওঁৰ মনৰ বিদ্ৰোহী ভাৱবোৰে এই গীতটোৰ ৰূপ লৈছিল । ইতিমধ্যে আমেৰিকাতো তেওঁ দেখি আহিছে বৰ্ণ বৈষম্যৰ বলি হোৱা নিগ্ৰো সকলৰ বিলৈ বিপত্তিৰ কথা । আমাৰ অসমতো ভোৰতত) যুগে যুগে শোষিত কৃষক, বনুৱা, শ্রমিক সকল । পৃথিৱীৰ প্ৰত্যেক মানুহেই বিচাৰে নিজৰ মৌলিক অধিকাৰ সমূহ ভোগ কৰি সামাজিক নিৰাপত্তা আৰু সুখ শান্তিৰে জীয়াই থাকিবলৈ । কোনোৱে আনৰ পদানত হৈ থাকিবলৈ নিবিচাৰে । অতীতত বুৰঞ্জীবিদ সকলে ৰাজ পৃষ্ঠপোষকতাতহে বুৰঞ্জী প্ৰণয়ন কৰিছিল । সেয়েহে, তাত ৰজা-মহাৰজা, ডা-ডাঙৰীযা আদি অভিজাত লোকৰ কথাৰ বাহিৰে সৰ্ব সাধাৰণ মানুহৰ সুখ-দুখ, আশা-আকাঙ্ক্ষাই ঠাই নাপাইছিল। আনকি ৰামায়ণ, মহাভাৰত আদি ধৰ্ম গ্ৰন্থৰোৰতো ৰজা মহাৰজা সকলৰ কথাহে লিপিবদ্ধ হৈছিল । শোষণ,দমনৰ বিৰুদ্ধাচাৰণ খুব কমেইহে আছিল । কিন্তু, সময়ৰ সাহেৰে আজিৰ মানুহৰ বুৰঞ্জী লিখা এই গীতটোত গীতিকাৰে সামন্ত যুগৰ সেই বুৰঞ্জীক আওকাণ কৰি, সৰ্ব সাধাৰণ মানুহৰ আশা আকাঙ্ক্ষা শ্ৰদ্ধা জনাই মানুহৰ মুকুতিৰ কথা লিখিছে । মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱেও কৈ গৈছে -- ‘যত জীৱ তত শিৱ’ । মানুহ ভগৱানৰ অংশ অৱতাৰ । মানুহে মন্দিৰত ভগৱানক পূজা দি, ভগৱানক বিচাৰি মিছাকৈ হাবাথুৰি খায় । পৃথিৱীৰ সকলো দেশতে দুভাগ হাইদ্ৰোজেন আৰু এভাগ অকৃচিজেন লৈ পানীৰ সৃষ্টি হয় । সেইদৰে মানুহ মাত্ৰৰেই একে হাড়-মাংস;তেজৰ বৰণ ৰঙা,-হিমোগ্ৌবৰিন নিহিত । লুইতৰ পাৰৰ কৃষক, নীল নদীৰ পাৰৰ ফাল্লাহীন (দুখীয়া কৃষক), মিচিচিপি, টেমচ,পঙ্মাৰ পাৰৰ লোকৰ একেই আশা-অনুভূতি, হাঁহি-অঙ্ৰু, একেই বুকুৰ সুৰ । তেনেহলে, একেখন আকাশৰ তলত থকা,একে পানী পিয়া, একে বায়ু সেৱন কৰা মানুহৰ মাজত গাৰ ছালখনৰ ৰং ক’লা বা বগা, ধনী বা দুখীয়া, উচ্চ বা নীচক লৈ ইমান বৈষম্য কিয়? সামন্ত যুগৰ দাসত্বৰ বোজা আজিৰ মানুহে নবয় । আজিৰ মানুহে বিচাৰে মুক্তি, প্ৰগতি, জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান এখন সুন্দৰ, সাম্যৰ, শান্তিৰ ধূলিৰ সৰ্গ । এযা সম্ভৱ হয় সমাজ পৰিবৰ্তনেৰেহে ।

কথা ঃ বিশ্বখন ঘুৰি ফুৰি বহুতো দেশত বহুতো কান্দোন শুনিছোঁ । এতিয়া সেইবোৰৰ ইতিহাসহে লিখিব লাগৈ। সেয়ে গাওঁ --

অতীতৰ বুৰঞ্জী লিখকে লিখিছিল --ৰজা মহাৰজাৰ কথা আজিৰ বুৰঞ্জী লিখকে লিখিছে -- মানুহৰ মুকুতিৰ কথা । মিছৰ দেশৰ নীল নৈৰ পাৰৰে ফাল্লাহীনে বিনালে -- কৈ কৃষকৰ বুকুৰে বেথা মিচির্দিপৰ পাৰতে কপাহৰ খেতিতে নিগ্নো ‘জনে’ বিনালে কৈ মানুহৰ বৰণৰ কথা । লুইতৰ পাৰৰে গাঁৱৰ মৰিশালিত ৰংমনে নিতৌ চিঞৰে কৈ বোৱতী মনৰে কথা পাহৰি পেলালোঁ বুৰঞ্জীয়ে গোৱা -- সামন্ত যুগৰে কথা সময়ৰ সাহেৰে লিখি যাম আজি মই -- মানুহৰ মুকুড্নিৰ কথা | ৰচনা £ নীল নদীৰ পাৰ, কাইৰো, ১৯৫২

সাগৰ সঙ্গমতকতনা সাৰ্ত্বৰলো

“মোৰ মনৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ বিষয়ে আটলাণ্টিক মহাসাগৰত লিখা গীত. . । মোৰ প্ৰিয়তম গীত _.। ...মোৰ মৃত্যুৰ মুহূৰ্ততো এই গীত শুনাৰ মন _..."।“মোৰ ‘সাগৰ সঙ্গমত’ গীতটো, যিটো গীতক মই মৈ’ৰ শ্রেষ্ঠ গীত বুলি ভাবো -- সেইটোত মোৰ মনটোৱে গোটেই পৃথিৰীখনৰ কথা ভাবি মই লিখিছিলোঁ--ড” হাজৰিকা । ড০ হাজফ্কিঠদেৱে আমেৰিকাত চাৰি বছৰ অধ্যয়ন কৰি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উচ্চ ডিগ্ৰী লৈ স্বদেশলৈ প্রত্যাবৰ্তনৰ বাবে কুইন এলিজাৰেথ জাহাজেৰে নিউয়ৰ্কৰ পৰা চাউদাম্পটনলৈ অহাৰ পথত আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ বুকুত এই গীতটি লিখা আৰম্ভ কৰে শ্ৰৰু গুৱাহাটী ক্লাৱত বহি সম্পূৰ্ণ কৰে । গীতটি পিছত ১৯৫৬ চনত ‘এৰাবাটৰ সুৰ' বোলছবিত সন্নিবিষ্ট কৰে । কৰ্ম সংস্থাপনৰ কোনো নিশ্চয়তা নোহোৱা উচ্চ শিক্ষিত ডেকা এজনৰ হৃদয় সাগৰত উদন্মিলীত অশান্ত উৰ্দ্মিমালাৰ এখন নিঘতি সত্য বাস্তৱ চিত্ৰ এই গীতটি। অসম চৰকাৰৰ ফেলোশ্বিপ লৈ বিদেশত শিক্ষা সমাপ্ত কৰি তেওঁ ঘৰলৈ উভতিছে , কিন্তু অসম চৰকাৰৰ উপযুক্ত সুসংস্থাপনৰ ব্যৱস্থাৰ নিশ্চয়তা নাই । ইফালে ঘৰৰ বৰপুত্ৰ হিচাবে ঘৰলৈ গৈ ঘৰৰ দায়িত্ব মূৰ পাতি লাব লাগিব, --ন-টা ভাই ভনীৰে সৈতে অৱসৰ প্রাপ্ত দেউতাক-মাক, নিজৰো পত্নী‘পুত্ৰ। পদে পদে সংঘাত আঘাত । ইফালে দেশৰ অশান্ত পৰিস্থিতি, পয়ালগা সমাজ ব্য ৱস্থা ইত্যাদি ইত্যাদি এশ এবুৰি সমস্যাৰে ভাৰাক্ৰান্ত তেওঁ । দৈত্য-দানৱ সদৃশ দুদ্ধৃতিকাৰীৰ দ্বাৰা শান্তিকামী জনগণ (তেওঁও) আক্ৰান্ত, বিপযাস্তি । তথাপিও তেওঁ অক্লান্ত । সংঘাতৰ আঘাতক দিগভ্ৰান্ত কৰি শান্তি আনিবলৈ, প্ৰগতিৰ নতুন দিগন্তৰ সূচনা কৰিবলৈ সৃষ্টিকামী হৈ তেওঁ এতিয়াও জীৱন্ত । হৃদয়ৰ ‘গভীৰ প্ৰশান্ত ৰ অটল গৰ্ভত থকা আত্মবিশ্বাস, ধৈৰ্য্য, সাহস আৰু জন দৰদী সৃষ্টিকায়া মনটিৰে সমাজত প্ৰগতিৰ নতুন দিগন্ত সূচনা কৰিব -তেওঁ আশাবামী ৷

সাগৰ সঙ্গমত কতনা সাত্ৰিলো তথাপিতো হোৱা নাই ক্লান্ত তথাপি মনৰ মোৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ উৰ্মিমাল৷ অশান্ত । মনৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ বক্ষত জোৱাৰৰ নাই আদি অন্ত অজস্ৰ লহৰে নৱ নৱ গতিৰে আনি দিয়ে আশা অফুৰন্ত । প্ৰশান্ত পাৰৰে মহা মহা জীৱনৰ শান্তি আজি আক্ৰান্ত নৱ নৱ সৃষ্টিৰে দৈত্য দনৱে কৰে নিষ্ঠুৰাঘাত অবিশ্ৰান্ত সেয়েহে মনৰ মোৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ উৰ্মিমালা অশান্ত ।

ধ্বংসৰ আঘাতে দিছে আজি সংঘাত সৃষ্টিৰ সেনানী অনন্ত সংঘাতে আনে মোৰ প্ৰশান্ত সাগৰত প্ৰগতিৰ নতুন দিগন্ত । সৈয়েহে মনৰ .. গভীৰ প্ৰশান্ত সাগৰৰ শক্তিয়ে ধ্বসেক কৰে দিগভ্ৰাস্ত মচলা; ৩ ২ বোলসন্কি ; এৰাৰটিৰ সূৰ

এন্ধাৰ কাতিৰ নিশাতে

কাহিনী গীত বা মালিতা সমূহ অসমীয়া সাহিত্যৰ ভঁৰালৰ অমূল্য সম্পদ । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ ৰচিত মৌ-সৰা, মৰ্মস্পৰ্শী এই গীতটি কাহিনী গীতৰ সুবাসেৰে সুগন্ধিত । ভাবৰ গভীৰতা, ভাষাৰ প্ৰাঞ্জলতা,অনুপম শব্দ বিন্যাসেৰে এই গীতটি সৰ্বহাৰাৰ বুকুৰ জলন্ত অগ্নিপিণ্ড স্ফুৰিত এটি জ্বালাময়ী বিদ্ৰোহী গীত । কাতি মাহৰ অমাৱস্যাৰ ঘিট্‌মিটিয়া এন্ধাৰ নিশা জিক্‌মিক্‌ দেৱালীৰ বস্তিৰ পোহৰেৰেদশোদিশ আলোকমণ্ডিত হৈ জিলিকি উঠে । তেনে সময়তে নৈৰ পাৰৰ এটি ভগা এন্ধাৰ পজাতএটি শিশুই প্ৰচণ্ড জ্বৰত ভুগি ভুগি ‘আই ভাত দে, আই গাখীৰ দে-- বুলি চিঞৰি চিঞৰি অৱশেষত বুকুৰ কামিহাড় জিলিকা মাতৃ পানেইৰ বুকুৰ মাজতে টোপনি যায় --চিৰ কাললৈ ৷ মাজনিশা কুকুৰৰ ভুক্‌ভূকনিত নিমাত, নিথৰ পোনাটিৰ চেঁচা দেহা পৰশি পানেই উচপ খাই উঠিল ! ভোকত কাতৰ পোনাটিৰ মুখত খুদ কণ এটিও দিবলৈ অপাৰগ অসহায় মাতৃগৰাকীৰ বুকুৰ জীউলাও যেন সম্ভানটিৰ দুঃসহ মৃত্যু বেদনাত কাতৰ হৈ তাই সংজ্ঞা হৈৰুৱালে । সংজ্ঞা ফিৰি অহাত ক্ষোভৰ জস্বালাত তাইৰ গাঁতত লুকুৱা, শেঁতা পৰা চকু দুটি ৰঙা ফিৰিঙতি হ’ল ৷পোনাটিৰ মৰা শ দুহাতত তুলিলৈ বিদ্ৰোহৰ জ্বলন্ত শিখাহৈ তাই ওলাল ৰণলৈ --ওপৰ মহলৰ, তেজপিয়া,শাসক-শোষকৰ বিৰুদ্ধে । পানেয়ে সূচনা কৰা এই বিদ্ৰোহত তাইৰ স’তে খোজত খোজ মিলাই চিঞৰি উঠিল হেজাৰ পানেয়ে -- পৃথিবী থৰ থৰ কম্পমান হ’ল । এদিন তাইৰ বিদ্ৰোহে সাৰ্থকতা লভিলে । সমাজত নব প্ৰভাতৰ আবিভৱি হ'ল । আশাৰ ৰঙা সুৰুযে আকাশত ন-সমাজৰ ছবি আঁকিলে ।

বিপ্লৱে সমাজৰ ৰূপান্তৰ আনে । পানেই সৰ্বহাৰা, শোষিতৰ প্রতীক । ‘এন্ধাৰ কাতিৰ নিশা’ জীৰ্ণ সমাজৰ, ‘এখনি নৈৰ পাৰত’ প্ৰচলিত সমাজ ব্যৱস্থাৰ আৰু ‘ভগা পঁজা’ দেওলীয়া অৱস্থাৰ প্ৰতীক । বিধবা পানেইৰ আশাৰ সম্বল ৰুগীয়া একমাত্ৰ সম্তানটিয়ে ভোকত, পিয়াহত আতুৰ হৈ ‘আই ভাত দে,আই গাখীৰ দে’ বুলি চিঞৰি চিঞৰি মৃত্যু মুখত পৰাত ক্ষুদ্ধ হৈ তাই বিপ্লৱৰ সূচনাকৰে । তাইৰ সহিতে হেজাৰ জনীয়ে কৰা বিপ্লৱৰ ফলত এখন নতুন সমাজ প্ৰতিষ্ঠা হ’ল । গীতটিৰ মাজেৰে শ্ৰেণীসংগ্ৰামৰ ফলশ্ৰুতিত সমাজবাদৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ আশা কৰা হৈছে আৰু মানৱ ধৰ্ম্মই যে শ্রেষ্ঠ ধৰ্ম এই কথাও দোহৰা হৈছে।

১৯৪৩ চনত সাম্ৰাজ্যবাদ আৰু ফেচীবাদৰ বিৰুদ্ধে সাংস্কৃতিক আন্দোলন গঢ়ি তোলাৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতৰ প্রগতিবাদী লিখক, শিল্পী সকলৰ দ্বাৰা ‘গণনাট্য সংঘ’ নামেৰৈ এক নতুন সংগঠনৰ জন্ম হয় । দেশ স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো কংগ্ৰেছ শাসিত ভাৰতৰ (অসমৰ) দুৰৱস্থাই ভূপেন হাজৰিকাক বিমূঢ় কৰি তোলে । ১৯৪৮ চনত অসমতো গণনাট্য সংঘ আৰম্ভ হ’ল । হেমাঙ্গ বিশ্বাসেও আহি গুৰি ধৰিলে । জ্যোতিপ্ৰসাদ এই সংঘৰ সভাপতি হ'ল । বিষ্ণুৰাভা প্ৰথমে সক্ৰিয় কৰ্মী আৰু পিছত সভাপতি হয় । জ্যোতিপ্ৰসাদৰ অনুপ্ৰেৰণাতে হাজৰিকাদেৱে এই সংঘত যোগদান কৰে । জ্যোতি প্ৰসাদৰ উপৰিও গণনাট্য সংঘৰ কমী নগেন কাকতি, সদা মৰল, হৈম শৰ্মা, প্ৰবুদ্ধ ৰায় চৌধুৰী আদিয়ে তেওঁক বাস্তৱবাদী গীত ৰচিবলৈ উদগনি দিয়ে । ফলশ্ৰুতিত ‘ভাং শিল ভাং’,‘ৰক্‌ব৷ক ৰেল চলে’, ‘দোলা দোলা’, ‘এন্ধাৰ কাতিৰ নিশাতে’, প্ৰতিধ্বনি শুনো’, আদি বাস্তৱবাদী, সমাজ পৰিবৰ্তনৰ গীত তেওঁৰ কাপেৰে নিজৰিল আৰু জনতাইও আদৰি ললে ।

এন্ধাৰ কাতিৰ নিশাতে এখনি নৈৰে পাৰতে এটি ভগা পঁজাতে পানেইৰ কামিহাড় সাবটি তাইৰ পোনাকণে ফেঁকুৰে -- “আই ভোক লাগিছে--ভাতঙ্কে আই পিয়াই লাগিছে--গাখীৰ দে

“ৰাতি পুৰাতেই খুজি মাগি অ৷(নি দিম অলপ ধথৈয্য ধৰ, অ’ বাছা আজি নিশাটো তেনেই উদং ঘৰ” ।

কান্দি-কাতি ভাগৰি আই বুলি চিঞৰি পোনাটি টোপনি যায়। পানেয়ে তেতিয়া পোনাটিক চুমা দি টোপনিৰ গীতটি গায় ---- “আমাৰে মইনা শুব এ সোণালী ধাননি দাৰ এ ন চাউলৰে চিৰা ভাজি দিম বাটি ভৰি ভৰি খাব অয় বাছা টোপনি যা’ ।--- মাজনিশা কুকুৰৰ ভুকনিত ধপ্‌ ধপ্‌ বুকুৰে কঁপনিত পানেয়ে উচপ খায় ফটা কথা আঁতৰাই পোনাটিৰ মুখ চাই আথে বেথে সাবটি গায় -__ সোণৰে পুতলি বাছা মূৰ তুলি চা শুদা পঁজাত কুৃটাও নাই পানীটোপা খা । বাছা নেমাত কেলেই ? কি হ'ল বাছা ? দেহা চেঁচা কেলেই ? চকু মেল বাছা ।! তই জঠৰ কেলেই ? বুকুৰে সোণ ! আই বুলি নেমাত কলিজাৰ জোন ? অ’মোৰ বুকুৰে সোণ । তোৰ জীৱনৰ দোকমোকালিত মৰণৰে মূৰুতি চা । পিঠা পিঠা কৰিছিলি অ' বুকুৰ সোণ নিসনিওঁ নিদিলোে| মোৰ পদঙ্জাৰ জোন

লী ৰ ৰ টি কলত মিল ডক ভকা-এ% ভিত ৪ এ ৰ পিতি৷ হা! হাঁ [পল ০ ৯৬% দা দিল |)ভা লৱজগলাণ | ২৮ | ৰ

মৰিশালিৰ চিতা জুইত আলফুলে টোপনিযা । অই বাছা টোপনিযা । পানেইৰ চকুদুটি হ’ল ৰঙা ফিৰিঙতি শেষ হ'ল তপত চকুলো -- চকুৰ পানীবোৰ শুকুৱাই পেলালোঁ “এইবাৰ পণলৈ ৰণলৈ ওলালোঁ ”-

পোণাটিৰ মৰাশ দুই হাতে দাঙি লৈ বদ্ৰোহী পানেয়ে নতুন আশা লৈ শ শ পানেইৰ বাটটি ল’লেগৈ পৃথিৱী উঠিলে কঁপি ---- হৈজাৰ পানেয়ে চিঞাঁৰ উঠিলে আকাশত সূৰুযে ৰঙাকৈ অঁকিলে ন সমাজৰে ছবি -- “বাছা, উভতি যিদিনা আহিবি অ’ ন ন জীৱনৰ মূৰতি দেখিবি বৰ বৰ মানুহৰ ভঁৰালৰ পৰা মই কাঢ়ি আনি ফল দিম দৰৱ- জাতি দিম গাখীৰ-গুৰ দিম পঢ়াশালি পাতি দিম পুতলানো কত দিম ন ন ৰহণে সজা উজলাবি পানেইৰ পঁজা ।

ভোকত শুকাব মন্ত্ৰী ৰজা আৰু যত আছে চোৰ মহাৰজা ধান ভৰা গাঁৱৰে ৰাংঢালী আকাশত তৈতিয়াই উৰুৱাম তোৰেই জীৱনৰ ধ্বজা বাছা টোপনি যা - আমাৰে মইনা শুব এ চিতাকে সাৱটি ন'ব এ মৰণৰ মাজেদি জীয়াই তুলিব মৰা সমাজৰে মন অয় বাছা টোপনি যা তই মৰিশালিৰ চিতা জুইত আলফুলে টোপনিযা ৷

ৰচনা 2 ১৯৫৩

দোলা হৈ দোলা

ভ০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে তেওঁৰ জীৱনৰ দ্বিতীয় গীতটোৰে ‘সৰ্বহাৰাৰ সৰ্বস্ব পুনৰ ফিৰাই আনিম’ বুলি জেহাদ ঘোষণা কৰিছিল । সেই উদ্দেশেৰে তেওঁ শোধিত, নিপীড়িত,দলিতৰ মুক্তিৰ বাবে অনেক গীত ৰচিছে। এই গীতটিৰ মাধ্যমেৰে সৰ্বহাৰা এজন দোলাডাৰীৰ অন্তদহি সুন্দৰ ভাৱে পৰিস্ফুট হৈছে। দোলা আৰু দোলাভাৰী সানস্বু ঘুগৰ শোষক আৰু শোধিতৰ প্ৰতীক । সম্প্ৰতি সমাজত দোলাৰ ব্যৱহাৰ নাই ষদিও ‘4’োষকৰ স্ডচ্চ শ্ৰেণী,অভিজাত শ্ৰেণী বা ধনী লোক) দ্বাৰা সাধাৰণ লোক সকল যুগে যুগে শোধিত, বঞ্চিত, নিষ্পেষিত। কিন্তু, মানুহ হিচাবে তেওঁলোকৰ বুঞুঁতা আছে আশা-আকাঙক্ষা, দুচকুত্ত অলেখ সপোন আৰু এঁই সপোনবোৰ বাস্তৱত ৰূপায়ন কৰাৰ স্বপ্ন ৷এই সকলো কথা সামবিয়েই সৃষ্টি হ’ল এই যুগজ্মী গীতটি । দোলাভাৰী স্বৰূপ শোষিতৰ কান্ধৰ ওপৰত ভৰ দিয়েই যুগ যুগ ধৰি চলি আহিছে সুখ-সন্তোগত মজা উচ্চ শ্ৰেণীজাত, পুঁজিপতি, শাসক-শোষক ৷গাষ্টী। বিলাসী এই শ্ৰেণীটোৱে দোলাৰ ডিঙৰতে আৰামত টোপনিয়ায়:- কান্ধ ভাগে দোলাভাৰীৰ ৷ বিনিময়ত লাভ কৰে অতি সামান্য পাৰিশ্ৰমিক যিখিনিৰে নিজৰ ল'ৰা তিৰোতাক দুবেলা দুমুঠি ভাত আৰু পিন্ধিবলৈ এখন কাপোৰ দিবলৈ সমৰ্থবান নহয় । কিন্তু, কেনেবাকৈ যদি দোলাভাৰীৰ কান্ধৰ পৰা দোলা পিছলি যায় -বাচিব জানো বৰ বৰ মানুহৰ ঠুনুকা হাড় ? সুন্দৰ প্ৰতীকৰ মাজেৰে খাটিখোৱা ধনুৱা-শ্রমিকৰ দুখ মুৰ্দ্দশা পূৰ্ণ জীৱনৰ চিত্ৰ এখন গীতটিৰ কথা ভাগেৰে অঙ্কিত হৈছে । গীতটিৰ সুৰে সুৰে প্ৰতিটো শব্দৰ তালে তালে অনুৰণিত হয় দোলাভাৰীৰ মুৰৰ ঘাম মাটিত সৰা প্ৰতিটো খোজৰ ছন্দ । গীতটিৰ শেষত ‘ওখকৈ পাহাৰৰ টিঙটিত উঠিছে খোজটি ভালকৈ মিলা' কথাৰে শুনা যায় ৰিপ্লৱৰ সৃচনাৰ অনুৰণন । গীতটি বিপ্লবী গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ সমাজ তান্ত্ৰিক, সাম্যবাদী মনৰ মূৰ্ত্ত প্ৰকাশ ।

দোলা, হে দোলা, হে দোলা,হে দোলা

একা বেঁকা বাটেৰে কঢ়িয়াওঁ কঢ়িয়াওঁ

বৰ বৰ মানুহৰ দোলা ।

আপোন কৰিলোঁ বনুৱাৰ জীৱনক

দেহা ভাগৰাই তোলা, হৈ তোলা । -- হেইয়া না, হেঁইয়া না, হেইয়া না, হেইয়া ! দোলাৰ ভিতৰত তিৰ বিৰ্‌ কৰিছে চহকী পাটৰে পাগ ঘনে ঘনে দেখিছোঁ লৰ চৰ কৰিছে শুকুলা চোঁৱৰৰ আগ মোৰ হৈ ল’ৰাটিক এইবাৰ বিহুতে নিদিলো সূতাৰে চোলা। চকুলো ওলালেও মনটি নেডাঙে' কঢ়িয়াওঁ লৈ যাও দোলা ?---হে দোলা, হে দোলা

যুগে যুগে জাপি দিয়ে মেটমৰা বোজাটি

কান্ধ ভাঙো ভাঙো কৰে, হে কৰে

বৰ বৰ মানুহে দোলাত টোপনিয়াই

আমাৰহে ঘামবোৰ সৰে,অ’ সৰে

ওখকৈ পাহাৰৰ টিন্তটিত উঠিছো --ভালকৈ খোৱাটি মিলা

আমাৰ কান্ধৰ পৰা পিচলিব লাগিলে বাগৰি পৰিব দোলা

অ’ৰবজা মহাবজ্াৰ দোলা -- বৰৰ বৰ মানুহৰ দোলা । গুৱাহাটী, ১৯৫৩

নামি আহা সুন্দৰৰে

সমাজখন সুন্দৰ কৰাত শিল্পী সাহিত্যিকৰ আছে গুৰু দায়িত্ব । তেওঁলোক অকল কল্পনা বিলাসতে মহুণ্ডল নহৈ বাস্তৱ পৃথিৱীখনলৈ ওলাই আহক সুন্দৰৰ সৈনানীহৈ ! তেওঁলোকে আৰ্টক অস্ত্ৰৰূপে লৈ কুসংস্কাৰ, অপসংস্কৃতি, শোষণ,দমন ইত্যাদি পিশাচী এন্ধাৰক বাধা নিদিলে নিশ্চিত ভাবে এই পৃথিৱী এদিন তেজেৰে ৰাঙলী হব । উদাহৰণ স্বৰূপে, সুন্দৰৰ পূজাৰী মহাপুৰুষ শ্ৰশঙ্কৰদেৱেও সুৰৰ বৈৰী নিশাচৰ সবক পৰাস্ত কৰি জগত সুন্দৰ কৰে । তেওঁৰ অনুকৰণতে আজিৰ শিল্পী সকলেও সুন্দৰৰ সাধনাৰে হিংসা-হত্যা, লুষ্ঠণ-অপহৰণ, ৰক্তপাত প্ৰতিৰোধ কৰি এঁক্য-শান্তি-সম্প্ৰীতি-ভাতৃত্ববোধ সম্পন্ন এখন সুন্দৰ সমাজ গঢ়ি তোলক । মনত ৰাখক, এই সুন্দৰ পৃথিৱী সমাজৰ প্ৰতিজন মানুহৰ বাবে । অতি পৰিতাপৰ বিষয়, এইখন সমাজতে এচামে সহজ লভ্য ধনৰ বলত অতি উচ্চ মহলাত বিলাসত মজিছে । আনহাতে, তাৰ তলতেই এচাম মূৰ্মুমু নৰ কঙ্কালে ভিক্ষা পাত্ৰলৈ বহি আছে । গায়ক, গীতিকাৰ জনে কয় শিল্পী সকলে আশাৰ গীত গাই, এই নৰ কঙ্কালবোৰৰ দুখজনক অকাল মৰণক মষিমুৰ কৰি সাম্যৰ ৰহণ সানি তেওঁলোকৰ জীৱন উজ্বল কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব লাগে । নহ’লৈ যে মানুহ বেশধাৰী এই নৰ খাদক সকলে সিঁহতৰ তীক্ষু নখেৰে এদিন শিশুৰ কলিজা ফালি খাব । সমাজ সংস্কাৰক ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে শিল্পী, সাহিত্যিক, সংস্কৃতিবীদ সকলক অনুৰোধ জনাইছে -তেওঁলোকে সাম্যৰ, শান্তিৰ ৰহণ ঢালি সমাজৰ নাটঘৰ সজাওক পৰাওক যাতে সমাজৰ সৰ্বস্তৰৰ লোকৰ ওঁঠত হাঁহি বিৰ্ঙি উঠে ।

নামি আহা সুন্দৰৰে সেনা শিল্পীদল এৰা সপোন ধেমালি

বাধা যদি নিদিয়া পিশাচী এন্ধাৰক ধৰা হ'ব ৰণেৰে ৰাঙলী ।

বাটে পথে য়ায় চোৱাঁ সৌৱা পালে পালে মুমূৰ্যু জীৱিত নৰ কঙ্কাল সিহঁতৰ কাৰণে আশাৰে গীত গোৱা জীৱনত সিহঁতৰ ৰহণ বোলোৱা আজি মৰণক মষিমুৰি জীৱনৰ জেউতিৰে জ্বলোৱা দীপাৱলী ! শঙ্কৰে যুজিলে সুৰৰে বৈৰী নিশাচৰ যতমান পলালে লৱৰি আজি জীৱনৰ নাটকৰ দৃশ্য দেখুওৱা আজি ৰণৰ অগনি সুৰেৰে নুমোৱা নহলে তীক্ষু নখেৰে সিহঁতে শিশুৰ কলিজা খাব ফালি । আজি সমাজৰ নাটঘৰ সজোৱা পৰোৱা সাম্যৰ ৰহণ ঢালি শান্তিৰ ৰহণ ঢালি ।

ৰচনা! গুৱাহাটী, গঁ৫৩

ভাং শিল ভাং

কলাগুৰু বিষ্ণু ৰাভাইও 'ভাঙ ভাঙ ভাঙ ভাঙ লোহাৰ শিকলি ডাঙ্‌' বুলি সমাজখন শোষণ মুক্ত ফৰাৰ কথাকে কৈছিল। ড০ ভূপেনহাজৰিকাদেবৰ এই গীতটো এজন শিল ভঙা যনুৱাক প্ৰতীক হিচাবে লৈ ৰাত হৈছে। বনুৱাৰ দুঃসহ জীৱনৰ সকৰুণ আৰ্তনাদে গীতিকাৰক বিচলিত কৰে । যুগ যুগ ধৰি এচাম মুখাপিন্ধ’ তশু নেতা-পালিনেতা,পুঁজিপতি, স্বাৰ্থাম্বেষী অসাধু সমাজসেৱী আদিয়ে শ্ৰমিক বনুৱা দৰিদ্ৰ সকলৰ প্রতি অমানৱীয় আচৰণ প্ৰদৰ্শন তথা শোষণ কৰি আৰহষ্ধ । বহুদিন সহ্য কৰাৰ পাছত এদিন থধৈষৰি বান্ধ সুলকি যায । মহাপুৰুষে কৈ যোৱা ‘কুক্লুৰ শৃগাল গৰ্ভ্ভৰো আত্মা ৰাম’ এইবোৰ নীতি আদৰ্শই সিন্ধৃভৰ প্রাণ ্পৰ্গ নফ্ৰে ।ন'ঠা, ভোকাতুৰ হাডে-ছালে লগা এই লোকসকলে একোটা পাহাৰ সম প্ৰকাণ্ড শিল যেন সিহঁতৰ গাৰ নোম এডালো লৰাব নোৱাৰে বুলি সিহঁতৰ অটল বিশ্বাস । কিন্তু, ৰাইজৰ জীও বামেৰেও ষায় । হেজাৰ কণ্ঠৰ বজ্ৰ গৰ্জনে পৃথিৱীত ভূইকপৰ জ্ঞোকাৰণি তোলে । ক্ষুদ্ৰ ক্ষৰ পৰুৱাই সাগৰ বক্ষত হিমালয় সম প্রবাল প্রাচীৰ গাঢ় । গতিকে শ্রমিক-বনুৱা,হালোৱা-হজুৱা আদি সৰু সৰু মানুহবোৰ একগোট হৈ তেওঁলোকৰ বড়া মুক্তি ওপৰলৈ দাঙক । সেই মুপ্তিৰ প্ৰহাৰত যুগ যুগ উন্নত শিৰে থিয় হৈ থকা! সেই কলা প্ৰস্তুৰ টুকুৰা টুকুৰহৈ খহি ভূ পতিত হব । সৰু সৰু মানুহবোৰ একগোটহৈ খণ্ডিত সেই ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ শিলা খণ্ডৰে সেন্দুৰীয়া আলি গঢ়ক আৰু সেই আলিৰে হাতত ধৰা ধৰিকৈ আগুৱাই গৈ এখন বৈষমাহীন, সাম্যৰ, শাস্তিৰ সৰগ ৰচি প্ৰগতিৰ পথেৰে আগবাঢ়ক । এয়াই সাম্যৰ সৰগ ৰচোতা, সমাজৰ ভৈটি সুদৃঢ় কৰোতা গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ শিল ভঙা, খৰি কটা, মাছ মৰা, দোলা ভাৰী আদি সৰু সৰু মানুহৰ প্ৰতি কাতৰ আন্বান। গীতটো বিপ্লৱী গীত যদিও গীতটোৰে শ্ৰমৰ মধাদাকো সন্মান দিয়া হৈছে। ২৪]ৰ দ্বাৰাই যে সুন্দৰ সমাজ আৰু প্ৰগতিৰ পথ ৰচিব পাৰি তাকেও দোহৰা হৈছে। কাৰণ, কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ বিকল্প নঠি ।

ভাং, শিল ভাং । ভাঙ্‌ 'ভাঙ 'ভাঙ্‌ ভাঙোতা !শিল ভাঙ্‌। তোৰ ঘাম ভৰা নঙঠা পিঠি তপত ৰ'দত যায় ফাটি কোমল ভৰিৰ তলুৱাত জ্বলে তপত ৰঙা ৰঙা মাটি তথাপি তোৰ নাই গুণ গাওঁতা ভাঙ্‌ 'ভাঙ্ছু 'ভাঙোতা !শিল ভাঙ। আকাশ পৰশা ক'লা শিলবোৰে যুগ যুগ আছে উন্নত শিৰে ভাবে সৰু সৰু মানুহৰ নাই শক্তি চূৰ্ণ কৰিব শিল শক্তিৰ মূৰ্তি তাবে নাই নাই নাই হাত দাডোতা । নিজ হাতেৰে শুকান মাটি খান্দ, সৰু শিলেৰে সেন্দুৰী আলি বান্ধ অ' তই নিজ হাতে গঢ় দিয়া আলিটিৰে অহা যুগৰ সভ্যতাই আগৰাঢ়ে তই শিলেৰে ইতিহাস বচোঁতা ---তই সামাৰ ৰহণ সনোতা ।

বচনা 4 গুৱাহাটী, ১৯৫৩

প্ৰতিধ্বনি শুনো মই প্ৰতিধ্বনি শুনো

১৯৪৯ চনৰ ছেপ্তেম্বৰত ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে জাহাজেৰে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত ‘মাছ কমিউনিকেশ্যন’ত এম এ আৰু ডক্তৰেট উপাধিৰ বাবে গৱেষণা কৰিবলৈ যোৱাৰ পথত কায়ৰো বন্দৰত তেওঁৰ জাহাজখন কিছু সময়ৰ বাবে জিৰায় । সেইদিনা এটি এঁতিহাসিক ঘটনা ঘটিল । তাতেই তেওঁ শুনিবলৈ পালে যে “গ্ৰেট মাৰ্চ অব্‌ মাওচেটুং হ্যজ চাক্‌ছিড্‌” অৰ্থৎ টীন মুক্ত হ’ল । চীনক সমাজ তান্ত্ৰিক দেশ বুলি স্বীকৃতি দিয়া হ’ল । এনে এটি খবৰৰ বাবে হাজৰিকাদেৱও উদ্মুখ আছিল । বেনাৰচ হিন্দু বিশ্ববিদ্যালত অধ্যয়ন কৰি থাকোঁতে স্বাধীনতাৰ পৰবৰ্তী ভাৰতৰ বিষযে চিন্তিত হৈ এদিন জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণেও কৈছিল ‘কংগ্ৰেছে যদি সমাজবাদী পথ গ্রহণ নকৰে, তেনেহ’লৈ স্বাধীনতাৰ পাছত ডাঙৰ ডাঙৰ ব্যৱসায়ী সকলে দেশখন খাই পেলাব 1’ গতিকে চীনৰ এই সুখবৰত তেওঁ অতিশয় আনন্দিত হ’ল । তেওঁ অসমৰ সীমামূৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ নতুন চীনক আদৰণি জনাই এটি গীত ৰচনা কৰে । সেই গীতটি ১৯৫৩ চনত ভাৰতৰ পৰা চীনলৈ যোৱা সাংস্কৃতিক দলৰ সদস্য শ্ৰী দিলীপ শৰ্মাদেৱক চীনত গাৱলৈ দিয়া হয় । সময়ৰ পৰিৱৰ্তনত বৃটিচে গঢ়ি দিয়া চীন ভাৰতৰ অমিমাংসিত সীমা ‘মেক্‌মোহন লাইন’ আৰু চীনৰ ভাৰতৰ মাটিৰ প্ৰতি লোভ বশতঃ ১৯৬২ চনত লগা চীন ভাৰতৰ যুদ্ধৰ পৰিণামত সৈই গীতটোৰ কথা পৰিৱৰ্তন কৰি নিম্নোক্ত গীতটি ৰচনা কৰে ।

প্ৰ1তধ্বনি শুনো মই প্ৰতিধ্বনি শুনো মোৰ গাঁৱৰে সীমাৰে পাহাৰৰ সিপাৰৰ নিশাৰ চিঞঁৰটিৰ প্ৰতিধ্বনি শুনো ।

কাণ পাতি শুনো মই বুজিব নোৱাৰোঁ চকু মেলি চাওঁ মই মণিব নোৱাৰোঁ চকুমুদি ভাবোঁ মই ধৰিব নোৱাৰোঁ হেজাৰ পাহাৰ মই বগাৰ নেজানো । নিশাৰ হ’ব পাৰে কোনো গাভৰুৰ শোকভৰা কথা হ’ব পাৰে কোনো আইতাৰ নিশাৰ সাধু কথা হ’ব পাৰে কোনো ৰংমনৰ কঠিয়াতলীৰ ব্যথা চিনা চিনা সুৰটিক চিনিব নেজানো । নিশাৰ .__... শেষ হ’ল কোনো গাভৰুৰ শোক ভৰা কথা শেষ হ'ল কোনো নিশাৰ সাধু কথা শেষ হ'ল কোনো ৰংমনৰ কঠিয়াতলীৰ ব্যথা চিনা চিনা সুৰটিক চিনিৰ নোৱাৰোঁ নতুন চি্ঞৰটিৰ প্ৰতিধ্বনি শুনো । মোৰ ক’লা চুলিত ৰাতিপুৱাৰ ৰঙা ৰ'দ পৰে চকুৰ আগৰ কুঁৱলীবোৰ ভয়ত উৰা মাৰে জাগি উঠা মানুহে হেজাৰ চিঞৰ মাৰে তাতে ঠেকা লাগি হাজাৰ পাহাৰ ভাঙি পৰে মানৱ সাগৰত কোলাহল শুনো । নতুন চিঞ্ঞৰটিৰ প্ৰধ্বিনি শুনো ।

ৰচনা $ ১৯৫৩

[; ১, );),;;),"),, ষ্টপ বহু দিনৰ আগতে

স্মৃতি বৰ মধুৰ । স্মৃতিৰ মাধুৰিমাই দুখৰ পৰতো বিষয়া ওঁঠত আঁকি দিয়ে হাঁহিৰ সোণোৱালী ৰুদ্ণ। প্রেয়সীৰ ৰূপ শিখা প্ৰেমিকৰ দৃষ্টিত কেনেদৰে উদ্ভাসিত হয় সেয়া মাথো প্ৰেমিকজনৰ হে উপলব্ধিৰ ব্ৰিয় বৰ্ণনাৰে আনক বুজাব নোৱাৰি ৷ "দেৱী নে মানৱী এওঁ মাধুৰীৰ ছবিটি’ বুলি কবি চন্দ্র কুমাৰ আগৰৱালাইও কৈ গৈছে।] 0৮০ ৪{ 0150 :518]}{. অতি প্ৰেম হয় প্ৰথম দৃষ্টিতেই । এদিন মুনিচুনি বেলিকা এন্ধাৰ পোহৰৰ সম্িক্ষণত ছয়ামযাকৈ দেখা এজনী গাভৰুৰ ৰূপ সীন্দযাঁই এজন ডেকাৰ বুকু দহি নিয়ে । তাৰু এদিন সেই ৰূপহীয়ে ডৈকাজনৰ হিয়াৰ সৰু পঁজাৰ নেমেলা খিৰিকীত আহি টোকৰ মাৰিলে ' তেতিয়া,ডেকাজনেও হিয়া উজাৰি মৰমেৰেপ্ৰিয়াক আকোৱালি ল’লে । কিন্ত, প্ৰেমৰ পথ কাঁইটিয়া; শত বিপদ, বিঘিনিৰে ভৰা । এই পথেৰে খোজ কাঢ়ি লক্ষ পাবলৈ হ’লে দৃঢ়তা, সাহস আৰু ধৈযৰি প্ৰয়োজন । পৰিত্ৰ প্ৰেমৰ বিনাশ নাই । অৱশেষত দুয়োৰে মৰম চেনেহৰ উত্তাপৰ জোৱাৰত বিপদৰ ধুমুহাঁই পলাই ফাঁট মাৰিলে। এদিন ৰঙাতলত্‌ জাউৰী জীউৰীয়ে উৰুলি আৰু বিয়া নামেৰে বিবাহ নামৰ এডাল মিলন মালাষধে দুয়ো এক হ'ল। সমসা৷ বহুল জীৱন পৰিক্ৰমাত শত বিপদ, ধুমুহাৰে জৰ্জৰিত মানুহৰ জীৱন । তথাপিও অতীত মন, স্মৃতিৰ ৰেঙনিয়ে বহু নুখৰ মাজতো এখন্তেকৰ বাবে হলেও মানুহৰ ওঁঠত হাহিৰ ফাকু থৈলে ।

ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ গীতসমূহ প্ৰতীক ধৰ়ী আৰু চিত্ৰ ধৰ্মী । তেওঁৰ গীত সমূহ প্ৰতীক আৰু চিত্ৰৰে এনেভাবে বুজাই দিয়ে যে সেইবোৰ বুজি পোৱাত শ্ৰোতাৰ অকণো খোকোজা নালাগে। অসমীয়া লোকগীতৰ কোলাত আলফুলে লালিত পালিত কবিতা ধৰ্মী এই গীতটো এটা মিলনান্তিক (('১1।০0%) গীত ৷ গীতটোত ব্যৱহৃত ‘এ ৰাম’ শব্দই অসমীয়া সমাজৰ বিয়া এখনৰ দৃশ্য আমাৰ চকুৰ আগত দাঙি ধৰে।

ৰচনা £ খাবদুলিৰ বাম তত্বন, ১৯৫৩

ৰুদ্ধ কাৰাৰ দুৱাৰ ভাঙি

‘মুক্ত হাৱা মোৰ বন্ধু’ বুলি এটি গীতেৰে নিজৰ স্বাধীন মনৰ ভাবানুভূতিপ্ৰকাশ কৰা ড০ হাজৰিকাদেৱে আশা কৰিছিল ‘মোৰ গান হওঁক বহু বাধাৰ প্ৰাচীৰৰ বিপৰীতে এক তীব্ৰ গতিৰ মান’'। তেওঁ সদায়েই প্ৰয়াস কৰে শ্রোতাৰ মুখত হাঁহি বিলাবলৈ । কিন্তু তাৰ বাবে প্ৰয়োজন সুপৰিবেশৰ । বন্ধ পৰিবেশত সুন্দৰৰ সাধনা সম্ভৱ নহয় । আনহাতে গতানুগতিকতাৰ বিপৰীতে তেওঁ গাব খোজে বাস্তৱ মুখী,গতিশীল গান; যিহেতু সমাজ পৰিবৰ্তনশীল । সৈয়েহে গণনাট্য সংঘৰ প্ৰেৰণাতেই হওঁক বা নিজৰ প্ৰাণৰ তাড়ণাতেই হওঁক যৌৱন কালত তৈওঁ নিজৰ মনৰ ভাব প্রকাশক -- ‘ৰুদ্ধ কাৰাৰ দুৱাৰ ভাঙি ’ গীতটো ৰচিছিলি আৰু এই ভাবধাৰা আজীৱন তেওঁৰ প্ৰাণত বাজি আছিল । এখন সমাজ সুন্দৰ ভাবে গঢ়িবলৈ হ’লে বন্ধন মুক্ত হ’ব লাগিব । মুক্ত আকাশত চৰাইয়ে মুক্ত ভাবে ডেউকা কোবোৱাৰ দৰে হাজৰিকাদেৱেও প্ৰয়াস কৰিছে ‘ৰুদ্ধ কাৰাৰ দুৱাৰ ভাঙি জ্যোতিয়ে য’ত নিতৌ নাচে, তাত কণ্ঠেৰে মোৰ দিম সুৰৰ অঞ্জলি সুৰে মোৰ সাজোন কাচে।’ জীৰ্ণ সমাজখনৰ বিষাক্ত বাষ্পত শিল্পীৰ লগতে জনগণৰো শ্বাসৰুদ্ধ হয় । অন্ধ বিশ্বাস, কুৎসা ৰটনা,অপসংস্কৃতি, ভণ্ড শাসকৰ অন্ধ শাসন--শোষণ, স্বজন তোষণ, দুৰ্বলীৰ ওপৰত বলীৰ অত্যাচাৰ-দমন-পীড়ন, হিংসা-হত্যা- অপহবণ,বলাৎকাৰ, চৰকাৰী বে-চৰকাৰী সন্ত্ৰাস আদিয়ে সমাজত বিষ বাষ্প বিয়পায়; বাক্‌ স্বাধীনতা লোপ পায়, মানৱ অধিকাৰ ক্ষুণ্ণ হয় । সত্যম্‌ শিৱম্‌ সুন্দৰম্‌ । সত্যৰ ভৈটিত প্ৰতিষ্ঠিত হৈহে সুন্দৰৰ সাধনা কৰা সম্ভৱ । সুন্দৰৰ সাধনাৰে সমাজ সুন্দৰ কৰিব পাৰি । সমাজৰ দুৰ্নীতি, ভ্ৰস্তাচাৰ উদঙাই সত্য প্রতিষ্ঠা কৰিবলৈ যাওঁতে পদে পদে বাধাৰ সন্মুখীন হব লগীয়া হয়; বিভিন্ন দিশত ৰোষৰ সন্মুখীন হবলগীয়া হয় । উদাহৰণ স্বৰূপে -- বিতৰ্কিত লৈখিকা তছলিমা নাছবিন ধৰ্মীয় মৌলবাদীৰ ৰোষৰ বলি হৈ স্বদেশৰ পৰা নিবাসিত হৈ আছে। তেনেদৰেই চক্ৰেটিছক বিষপাণ কৰোৱাই মৃত্যুদণ্ড বিহা হৈছিল, যিশুক ত্ৰুচবিদ্ধ কৰা হৈছিল ৷অসমৰ বিদেশী বিতাড়ন আন্দোলনৰ সময়ত সৰ্বসাধাৰণ জনতাৰ বাক স্বাধীনতা বিলুপ্ত হৈছিল । সেই সময়ত সাহসেৰে সত্যক উদঙাই দিয়া সকলক সমাজদ্ৰোহী সজাই ‘বয়কট’ কৰা হৈছিল । ]" 91] 00195 016 )1]][' 0{ {16 50.0০০৪৪. সুন্দৰৰ সাধক সকলে বাৰে বাৰে পৰাজয় বৰণ কৰিলেও নিৰাশ নহৈ অধ্যৱসায়ৰ গুণত নিজ স্থিতিত অচল অটল হৈ মামৰে ধৰা জৰা জীৰ্ণ সমাজখন পুনৰ নিৰ্মি সুন্দৰ সুস্থ ভাবে সজাই জন বাসোপযোগী কৰি তোলে, য’ত প্ৰতিজন মানুহে স্বস্তিৰে উশাহলৈ মুক্তমনে হাঁহিব পাৰে ।

ৰুদ্ধ কাৰাৰ দুৱাৰ ভাঙি

য’ত জ্যোতিয়ে নিতৌ নাচে তাত কণ্ঠৰে মোৰ দিম অঞ্জলি

সুৰে মোৰ সাজোন কাচে ।

জীৰ্ণ সমাজৰ বন্ধনে মোক বিষাক্ত বাষ্পহে যাচে প্রাচীৰ ভঙা দুৰ্বৰি গতিয়ে পূৰ্ণ মানৱতা যাচে ।

মুক্ত বায়ু মোৰ প্ৰাপ্য

য'ত সামুহিক জীৱনৰ উৎস আছে পৰাজয় নিৰাশাৰ সমাধি ভৈটিত

আশাই কবিতা ৰচে ।

ৰচনা ঃ গুৱাহাটী, ১৯৫৩

অ’বান্ধৈ তাতৰ শালৰ শিপিনী

ষ্াতু শ্ৰেষ্ঠ বসন্ত । বসন্ত কালত তৰু-তৃণ-লতিকা পাতে-পল্লবে ফুলে-ফলে জাতিস্কাৰ হয় । শৰ্লবে পত্বমসৱে কোকিলৰ কুঁহু কুহু কুজনেৰে মুখৰিত ধৰণী সৰগত পৰিণত হয় । মানৱ দেহলৈও বসন্ত স্বৰূপ ত্ৰৈৱন আহে । শিৰাঁই শিৰাই প্ৰবাহিত হয নতুন শিহৰণ । অনুৰাগেৰে মন ভৰি পৰে । হিয়াই হিয়া বিচাৰে, বিচাৰে দলে বিচৰাজনীৰ বুকুৰ মন্স । প্ৰিয়াৰ ভাৱত তন্ময় মন,দশোদিশ হয় প্ৰেমময় ! প্ৰাণত আকৃতি জাগে জীৱন দঙীনী ক্ৰাপে কানৰাবাক আপোন কৰি লোৱাৰ খিটি খিটি তাঁতৰ পাটত সপোন ৰচা চকু চাট মাৰি ধৰা ৰাধা ৰুকপ্মিনী যেন লগা ৰূপহী জনীক দেখিলে ডেক৷৭ শন ৰাই জাই কৰে । কিন্তু, হাত মেলিলেই জানো সৰগ চুব পাৰি । ডৈকাৰ মন ডুৰু ডুৰু --তেওঁ হ'ল হোজা চহা ডেকা । আন চাৰি জনৰ দৰে সোণ খটোৱা ঢোলবিৰি, মিনাকৰা !জানবিৰি দিবও নোৱাৰে,হাতত পঞ্চিত ধন বিতো নাই । মনে বিচৰাজনী জানো আহিব তেওঁলৈ । কিন্তু তেওঁৰ অলপ ৰূপিত মাটি আছে ৷ নিৰ্জৰ বলিষ্ঠ কৰ্মঠ দুহাতেৰে পথাৰ খন সুন্দৰকৈ সজায় পৰায় । সোণালী পথাৰৰ সোণ গুটিৰে ভডাল ওপচায় । গতিকে কইনাজনীক সোণৰ গহনা দিয়াৰ ৰাবদ সৈই খিনি তেওঁ নিবিকে বা বন্ধকত নথয । জীৱনটো সপি দি হ লেও নিজৰ মাটিখিনি ৰক্ষা কৰিব। নাৰীয়ে বিচাৰে ব্যক্তিত্বশালী সুপুৰুষ। ধন বিত নহলেও সুন্দৰ মনৰ অধিকাৰী দৃপ্ত ব্যক্তিত্বৰ ডেকাজনৰ মনৰ আশাৰ প্রতি শিপিনীজনীয়ে ইতি বাচক সহাৰি জনালে । তাই হেনো সেই ডেকা জনকে বৰিব।-- ডেকান্জনৰ আশাৰ বৃক্ষডাল ফুলে ফলে জাতিস্কাৰহ’'ল।

অ’ বান্ধৈ, তাঁতৰ শালৰ শিপিনা অ’ বান্ধৈ, ৰাধা নৈ অ’ ৰুক্মিণী অ' বান্ধৈ, বিজুলীৰে চাৱনি দেখি মন ৰাই জাহ কৰে ।

অ’ বান্ধৈ, হোজা চহা ডেকা মই ৰ'দত ঘামো জামো অঁই অ’ বান্ধৈ, সজাওঁ পৰাওঁ পথাৰ মনে মোৰ কইনা বিচাৰে । অ’ বান্ধৈ, সোণ খটোৱা ঢোল বিৰি অ’ বান্ধৈ, মিনা কৰা জোনবিৰি অ’ বান্ধৈ, যাচিব যে নোৱাৰোঁ মনে মোৰ কেনেবা কৰে ।

অ’ বান্ধৈ, একঠা যে আছে মাটি অ’ বান্ধৈ, তাকে ৰাখিম সাৱটি অ’ বান্ধৈ, সপি দিম জীৱনটি

কেৱে আৰু কাঢ়িব নোৱাৰে । অ’ বোলো শিপিনীয়ে চাইছে অ’বোলো মিচিক মাচাক হাঁহিছে অ' বোলো মোকে হেনো বৰিব

ক’লে মোক চকুৰ ঠাৰেৰে ।

ৰচনা $ গুৱাহাটী, ১৯৫৪

আমি ভাইটি ভণ্টি

অসমীয়া ভাষাৰ শিশু গীতৰ ভড়ালটো তিমান টনকিয়াল নহয় । ‘মা আমি শদিয়ালৈ যামেই’, ‘অ’ টুলটুল অ’ বুলবুল অ’ সৈউতি তৰা’, অ’ ধুন ধুনীয়া মোৰ অকণমানি’, আদি কেইটামান শিশুগীত আছে যদিও এই পৰিমাণ সন্তোষজনক নহয় । ড০ হাজৰিকা দেবৰ ৰচিত এই গীতটিও এটি শিশু গীত । শিশুৰ প্ৰকৃতি, ভাৱ প্ৰৱণ কল্পনা বিলাসী মন ইত্যদি বহু কথালৈ লক্ষ্য কৰি শিশুই সহজ ভাবে গ্রহণ কৰিব পৰাকৈ তেওঁ এই গীতটি ৰচনা কৰে । শিশু সকল সম্ভাৱনাময়ী । তেওঁলোকেই ভবিষ্যতৰ কাণ্ডাৰী; - দেশ-জাতি, সমাজ- সংস্কৃতিৰ গুৰিয়াল । সেয়েহে শৈশৱতেই জীৱনৰ বুনিয়াদ গঢ়ি জীৱনৰ ভৈটিটো মজবুত কৰিব লাগিব । কোমল বাহ এডাল যি ফালে ভাঁজ খুৱোৱা যায় সেইফালেই ভাজ লয় । সৈয়েহে তেওঁলোকৰ মাজত নিহিত থকা শুপ্ত শক্তি সমূহ সুচাৰু ৰূপে গঢ় দি মানৱ জাতিৰ ফল্যাণৰ অৰ্থে যাতে নিয়োজিত হয় এই খিনিৰ বাবে অভিভাৱক সকল সচেষ্ট হোৱা উচিত ।

পৃথিবীৰ সকলো দেশৰ বা সকলো ঠাইৰ শিশু একে প্রকৃতিৰ । শিশুৱে বিচাৰে মৰম; খেলৰ লগৰী । সমনীয়াৰ স’তে মিলি জুলি খেলিবলৈ শিশুৱে ভাল পায় । নিষ্পাপ, ফুলৰ দৰে পবিত্ৰ শিশুৰ মনত জাত- পাত, ধৰ্ম সম্প্ৰদায়, ধনী-দুখী, উচ্চ-নীচ, কুৰ্চূত-কপটতা আদিয়ে ঠাই নাপায় । মানৱ জাতিৰ প্ৰতিভূ শিশুৰ বাবে সৎসঙ্গ, সুন্দৰ পৰিবেশ অতি প্ৰয়োজন; হিংসা বিচ্ছিন্নতাবাদ নিতান্তই পৰিহাৰ্য্য । গীতটি এটি শিক্ষামূলক গীত । শিক্ষাবিদ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ এই গীতটিৰ জৰিয়তে শিশুসকলৰ মনত দেশপ্ৰেমৰ ভাৱ জাগ্ৰত কৰা হৈছে আৰু দেশৰ অখণ্ডতা আৰু দেশৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতাৰ জ্ঞান দিয়া হৈছে।ইয়াৰ উপৰিও শিশু মনত উচ্চকাস্মা জাগ্ৰত কৰা,প্ৰকৃতি প্ৰীতি, কমনিপ্ৰেৰণা আৰু সময় সচেতনতাৰ শিক্ষা দিয়া এই এই গীতটি এটি সুন্দৰ গীত।

আমি ভাইটি ভণ্টি নাঁই দেখো গণ্টি ই্মান সোপা আমি আছোঁ কিমান যে ফুত়ি । অ’ ডিফুৰে ভণ্টি আৰু শদিয়াৰে ভাইটি কোকৰাবাৰৰ ৰাভাৰ স’তে লোহিত মুখৰ কণটি ই্মান সোপা আমি আছোঁ কিমান যে ফুৰ্তি ।

শেৱালি ফুলৰ মাজে চবেই মাৰে দৌৰটি এতিয়াহে মন কৰিছে| -হৈছে অ’ মা, পূজাৰ ছুটা ।

চোঁৱা শৰতৰ জোনটি মেলি ধোৱা নীলা গামোচাত যেন পানী পিঠাটি ।

কঁহুৱাৰ ওপৰেদি উৰে হাঁহৰ জ্ঞাকটি হাঁহ ওখ নে আকাশ ওখ উৰি চোৱঁচোন ভচ্চি ।

লাই পালেং ধনিয়াৰে বাৰী কৰা ভৰ্ত্তি ।

ভূগোলৰে মেপ এখনক

ফালি গেল৷ও৩ দি

খঙতে ওফন্দে দেখোন দেৰবানী বাইটি । ডাঙৰে দেশ ভাঙে যদি

আমি কৰিম কাম এটি

ৰচনা ? বিহু, গুৱাহাটী, ১৯৫৪ বোলছ্‌ৰি £ অকণ

জিলিকাব লুইতৰে পাৰ

১৯৫৪ চনত গুৱাহাটীৰ জালুকবাৰীত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় উদ্বোধন কৰা হয় । বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উদ্বোধনী অনুষ্ঠানত গাবৰ বাবে শিল্পী ড, হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচি সুৰাৰোপ কৰি উদ্ধোধনী গীত হিচাবে পৰিবেশন কৰিছিল । ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ ! মহাভাৰতৰ দিনৰ পৰাই এই দেশৰ আৰু ইয়াৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ জ্ঞানগৰিমা, শোৰ্ধ্য-বীৰ্য্যই ৰূপত ৰহণ চৰাঁইছিল । প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ পিছলৈ ক্ৰমে কামৰূপ আৰু অসম হ’ল । সেই কালৰ পৰাই এই ভূখণ্ডত অনেক পণ্ডিত, বুৰঞ্জীবিদ, সাহিত্যিক, মহাপুৰুষৰ ভস্ম হ'ল । তেওঁলোকে গুৰুগৃহ, টোল বা ৰাজ অনুগ্ৰহতহে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল । সমাজৰ সৰ্বস্তৰৰ লোকৰ সম্ভানে উচ্চ শিক্ষা লবৰ বাবে আজিৰ দৰে সেইসময়ত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান নাছিল । অসম, বিহাৰ, উৰিষ্যা আৰু ব্ৰহ্মদেশৰ বাবে মাত্ৰ একেখন উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান আছিল -- কলিকতা । অসমৰো (অবিভক্ত) বিত্তবান লোকৰ মেধাৰী সন্তান সকলে কলিকতালৈ গৈ উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰিছিল । ভাৰতৰ ৰাজধানী কলিকতাৰ পৰা দিল্লীলৈ স্থানান্তৰ হোৱাত সেই ৰাজ্যবোৰে নিজ নিজ ৰাজ্যত বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন কৰিলে । কিন্তু উত্তৰ-পূৱত নহ’ল ।সেই সময়তে অসমৰ প্ৰতিনিধি কৰ্ণেল গৰ্ডন চাহাব আৰু ঘনশ্যাম বৰুৱা বাহাদুৰে অসমতো বিশ্ববিদ্যালয় এখন লাগে বুলি দাবী জনাইছিল । ১৯০১ চনত গুৱাহাটীত কটন কলেজ স্থাপন হয় । এইখনেই আছিল অসমৰ এক মাত্ৰ উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান, - মহাবিদ্যালয় । ইয়াৰ পিছত অসগতো এখন বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিস্থাৰ দাবীত সিংহপুৰুষ গোপীনাথ বৰদলৈ, মাধৱ বেজবৰুৱা, শৰৎ চন্দ্ৰ গোস্বামী, ড০ বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা, অনেক সংগঠনৰ কয়ী আৰু অনেক গুণী জ্ঞানী পুৰুষে চিন্তা চা কৰি একগোটহৈ ১৯১৭ চনত আন্দোলনৰ পথ বাচি লয় । অৱশেষত, ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পাছতহে বহু বাধা, বহু নিৰাশা, হতাশাক নেওচি ১৯৪৭ চনৰ ১৫ অকৃূটোবৰত অসম বিধান সভাত ‘গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়’ বিল গ্ৰহণ কৰা হয় । ১৯৪৮ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীতকটন কলেজ চৌহদত প্রথম বৰ্ষৰ শ্ৰেণী আৰম্ভ হ'ল । ১৯৫৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতৰ সেই সময়ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড০ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদে জালুকবাৰীত পদাৰ্থ বিজ্ঞান ভৱন মুকলি কৰে । সেই দিনাই গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আদৰ্শ আৰু অসম বাসীৰ আশা আকা'ণ্ডক্ষাক সন্মান জনাই 'ড০ হাজৰিকাদেবে এই গীতটো ৰচি গায় । গীতটোৰ ভাষা প্ৰাঞ্জল । গীতৰ কথাই ইতিহাসৰ দিনৰে পৰা আজিলৈকে সময়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে আৰু সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবঞ্চিল বাসীৰে আশা-আকাঙ্ক্ষাক আকোৱালি লৈছে । সুৰৰ ক্ষেত্ৰতো, খাটি অসমীয়া লোকগীতৰ সুৰেৰে, অতি সাধাৰণ বাদ্য যন্তুৰে সজোৱা গীতটো সৰ্বজন প্ৰিয় । ১৯৯৮ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সোণালী জয়ন্তীৰ প্ৰাকৃক্ষণত গীতটিৰ শেষৰ স্তৱকটোৰ ‘নিৰ্ভিক কুৰি শতিকাৰ’ ঠাইত ‘এই শতিকাৰ’কৰা হয় । এয়া ড০ হাজৰিকাদেৱৰ ৰচনাৰ আন এক বৈশিষ্ট । সময় আৰু পৰিস্থিতিৰ সাপেক্ষে খাপ খোৱাকৈ ড০ হাজৰিকাদেৱে গীতৰ কথা সাল সলনি কৰি লয় । সলনিৰ পিছত গীতটো হৈ পৰিল সৰ্বকালৰ বাবে এটা নতুন গীত । এই গীতটো ভাৰ্চিতি সংগীত (0.0. /)1{}) 21) হিচাবে লোৱা হৈছে।

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ প্ৰতি বছৰে শইশই ন ন মেধাবী হৃত্ৰইত্ৰী আহে। তেওঁলোকক আদৰণি জনাবলৈ এই গীতটো অৰ্থবহ । তেওঁলোক প্ৰত্যেকেই সমাজ পোহৰোৱা একোগছিবন্তি । গীতিকাৰে আশা প্ৰকাশ কৰিছে যে অজ্ঞান এন্ধাৰৰ ভৈটা ভাঙি বছৰি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জ্ঞানৰ আলোকেৰে আলোকিত এনে হেজাৰ হেজাৰ বস্তিৰে লুইতৰ পাৰ জ্ঞানৰ দিপালীৰে জ্যোতিশ্মান হ’ব । গীতটোত ব্যৱহৃত ‘লুইত’ শব্দটিয়ে অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে আৰু অসমীয়াৰ (উঃ পূঃ ৰ) আশা আকাঙ্রক্ষাক সন্মান জনাইছে। ‘প্রাগজ্যোতিষ’ শব্দই মহাভাৰতৰ যুগ আৰু সেই যুগৰ পৰাই এই গীত ৰচনাৰ সময়লৈকে এই মহাসময়ৰ বোৱতী ধাৰাক সূচাইছে আৰু অনাগত ভবিষ্যতকো জ্যোতিস্মান কৰাৰ কথা ‘জেউতি নিজল্লাৰে ধাৰ’ কথাষাৰে বুজাইছে । এই ক্ষেত্ৰত ‘সাঁচিপাতে ভাষা দিব’ অৰ্থাৎ আমাৰ পুৰণি সাহিত্য সন্তাৰ, এঁতিহাই এই পথত আমাক

সহায় কৰিব আৰু 'চিফুঙে ভাষা দিব’ অৰ্থাৎ অসমৰ নানা জাতি জনজাতিৰঙ্ট্জাত যি একতা, বুজাবুজি আৰু মহীয়ান সংস্কৃতি ইন্লেই আমাৰ আশাবোৰ পূৰণ কৰিবলৈ সহায়ক হ'ব আৰু ‘ৰংঘৰে’ অতি বুৰঞ্জীয়ে, সংস্কৃতিয়ে সঠিক পথৰ নিৰ্দেশনা দিব । এই সকলোৰে সহযোগত সমাজে মহা মানৱতাক আকোঁমালি ল'ব আৰু বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নেৰে বিজ্ঞানৰ জোবাৰ আহিব; নতু নতুন আৱিস্কাৰ হ'ব ।

ড০ হাজৰিকাদেৱে আশা কৰা মতে অসমতো বিজ্ঞানৰ জোৱাৰ আহিছে । পৃথিৱীৰ জন্যানা ঠাইৰ দৰেঅসমো কাৰিকৰি, শিজ্ঞান-প্ৰযুক্তি আৰু গৱেষণাত আগবাঢ়িছে। জীৱন ফালতে এইবোৰ দেখি শুনি স০ হা্জ৷বফ্চায়েঁৰে আনন্দত উৎফুল্লিত হৈ কম ‘মই ভবা ধৰণে লুইতৰ পাৰ জিলিকিছেই ।’ গীতটোৰ শেষৰ অন্তৰাত গায়ক গীতিকাৰে বিদ্যাৰ্থী সকলৰ মনৰ কথাৰে কৈছে ষে ‘ নতুনৰ গতি খেদা ইডকা গীতক আমি ।'’ অৰ্থাৎ তৰুণ শক্তিয়েই শ্ৰেষ্ঠ শক্তি । সমাক্ষখমক পৰিবৰ্তনৰ বাটেৰে, নতুন পথেৰে আগবঢ়াই নিয়াত একমাত্ৰ ডেকা শক্তিয়েহে সফলতা লডিব পাৰে । ডৈকা শক্তিয়েও ইয়াৰ ভাৰ কান্ধ থ"তি বহন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়লৈ অধ্যয়ন কৰিবলৈ অহা প্রতিজতন ছাত্ৰই এই কথা উপলব্ধিকৰে ৷ যিহেতু গীতটো কুৰি শতিকাত ৰচিত আৰু পৰিবেশিত গতিকে গীতটো কুৰি শতিকাৰ গৰ্বেৰে গৰ্বিত । কিন্তু ‘কুৰি শতিকাৰ’ শব্দ দুটা উঠাই দি ‘এই শতিকাৰ’ কৰাত গীতটো সৰ্বকালৰ জয়গান হৈছে৷ জীবনৰ অজ্ঞানতা এন্ধাৰক এফলীয়া কৰি থৈ জ্ঞানৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিন্মান হৈ যুগে যুগে জীৱনৰ বঠা মাৰি যাওঁক ন ন তৰুণ-তৰুণী সকল আৰু পাহাৰে ভৈয়ামে লুইতৰ দুপাৰ শত সহস্ৰ জ্ঞানৰ দিপালীৰে জ্্যোতিস্মান হওঁক ।

জিলিকাব লুইতৰে পাৰ আন্ধাৰৰ ভৈটা ভাঙি প্ৰাগজ্যোতিষত বয়

জেউতি নিজকুৰৈ ধাৰ, শত শত বন্ধিৰে জ্ঞানৰে দিপালীৰে

জিলিকাব লুইতৰে পাৰ।

সাঁচপাতে ডাষা দিব চিফুঙে আশা দিব ৰংঘৰে মেলিৰ দুৱাৰ, সমাজে সাৱটিব মহান মানৱতা বিজ্ঞানে আনিব জোৱাৰ ।

নতুনৰ গঁতি খেদা ডেকা গাভৰু আমি নিৰ্ভিক এই শতিকাৰ, অজ্ঞান চাকনৈয়া এফলীয়া কৰি থৈ মাৰি যাওঁ জীৱনৰ ডাঁৰ ।

জািকৰাৰী, ওুৱাহাটী, ১৯৫৪

ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডম্বৰু

গন্ধৰ্ব কুমাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতত আশাবাদৰ সূৰ শুনা যায় । তেওঁ গীত গায়, ৰচে সমাজ সংস্কাৰৰ বাবে; মানুহৰ কল্যাণৰ হকে। বৈদিক যুগত কমনিসাৰে চতুবৰ্ণৰ সৃষ্টি হৈছিল-- ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ । বাকী জাতি-উপজাতিবোৰ কেতিয়া, কিহৰ ভিত্তিত সৃষ্টি হ’ল প্ৰকৃত সত্য জনা নাজায়। সম্ভবতঃ, সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ ওপৰত শোষণ আৰু প্ৰভূত্ব বিস্তাৰ কৰি তেওঁলোকৰ কান্ধৰ ওপৰত ভৰি থৈ পৃথিবীৰ সুখ শান্তি গো গ্ৰাসে ভোগ কৰাৰ উদ্দেশ্যেই এই জাত-পাত, উচ্চ-নীচ কূলৰ সৃষ্টি হয় । সম্প্ৰতি জাতি-ভেদ, শ্ৰেণী-ভৈদ আদি নীচতাত সমাজখন ধুৱলী কুঁৱলী । সমাজৰ উন্নতি আৰু বিকাশ স্তব্ধ হৈ পৰাৰ ইয়ো এক অন্যতম কাৰণ । কিন্তু, এই বৈষম্যতাই মানুহৰ জ্ঞান বিকাশত প্রতিবন্ধক হ’ব পাৰে? --‘মানুহৰ হৃদয়ৰ প্ৰাচীৰহৈ থিয় দিব পাৰে জানো ? সেয়ে, জাত-পাত নিমিলা সৰুদৈ, সৰুকণহঁতে সাহসেৰে সেই বৈষযম্যপূৰ্ণ সমাজখন ত্যাগ কৰি এনে এখন সমাজ সৃষ্টি কৰিলে য'ত জাতি সম্প্ৰদায়ৰ বান্ধোন নাই; মানুহৰ পৰিচয় মাথোঁ ‘মানুহ’ । কথাঃ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰতে সৰু সৰু পুখুৰীও থাকে । তাৰ সৰু পুথিমাছবোৰো সাহসী হৈছে। সিঁহতে আজিকালি আকাশৰ বিজুলীকো গিলিব খোজে । এ’ বিজুলী নাচে চিক্‌মিক্‌ অ’ডম্বৰু বাজিলে ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডুগ্‌ ডস্বৰু মেঘে বজায় ডম্বৰু এ’' চিক্‌মিক্‌ বিজুলী নাচে, -- হে চিক্‌মিক্‌ বিজুলী । সৰু সৰু গাঁৱৰে সৰুকণ হঁতৰে সৰু সৰু ঘৰবোৰ কঁপে সৰু সৰু পুখুৰীৰ সৰু পুঠিমাছবোৰে বিজুলীক গিলিব খোজে, ---এ’ চিক্‌মিক্‌ বিজুলী । সৰুদৈ আইদেউৰকি হ’ল ?--বোলোকি হ'ল ? সৰুকণত বহিবৰ মন গ’ল, এ লেঠা হ'ল সমাজে অনুমতি নিদিলে দুয়োৰে জাত পাত নিমিলে সেয়ে, সৰুদৈ সৰুকণে বিজুলীৰ পোহৰত সৰু সৰু সমাজক এৰে, ---এ’ চিক্‌মিক্বিজুলী । বনজুয়ে হোম দিলে, বিজুলীয়ে ৰম্ভা দিলে জিলিয়ে ষে বিয়া নাম গায় ধূমুহাঁই গগণা বায়, সাহসৰ বাতৰিবধিলাই সৰু সৰু সমাজৰ সৰু সৰু বিচাৰতে ভেকুলীয়ে বৰ লাজ পায়, ---এ’ চিক্‌মিক্‌ বিজুলী । পীৱাহচী,১৯৫৪

তুমি সুখী হোৱা

প্ৰেম! মানুহৰ কলিজাত ওপজা মাদকতাসনা সুকোমল মিঠা অনুভূতি । প্ৰেমই৷ন জীৱন, ফুল-প্ৰখিলা, গানহীন সৰগ,-অসাৰ । প্ৰেমেই সিঁচি দিয়ে জীয়াই থকাৰ অকুৰণ্ভ প্ৰেৰণা । জয় বা পৰাজয়ৰ নিচান লৈ প্ৰেম নাহে আৰু প্ৰেমৰ পথটোও নহয় সেন্দুৰীয়া। বিপৰীত লিঙ্গৰ হ লেও যিকোনো লোকৰ স’তে প্ৰেম মহয়, - হৃদয়ৰ আকৰ্ষণতহে প্ৰেম হয়। সেয়ে, গভীৰ ভাবে ভাল পোৱা, জীৱনে মৰণে দুয়ো এক হ'ম বুজি প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া প্ৰৈয়ণী যদি ধন সম্পত্তিৰ লালসাত লালায়িল্য হৈ ধনহীন প্ৰেমিকক প্ৰত্যাখ্যান কৰি ধনীৰ দুলালৰ ম’তে বিয়া হৈ গুচি যায় তেতিয়া বিৰহৰ জুইত দ্বলিপুৰি, সন্মুখত স্মৃতিৰ শংশান চাই ডেকাজন নিঃশেষ হৈ হায় । কিন্তু, প্ৰকৃত প্ৰেমিকৰ হৃদয় উজাৰি ভালপোৱা ছোৱালীজনীৰ প্ৰতি কোনো বিঘেষ ভাৱ নাথাকে । প্ৰেমিকাৰ সুখ শান্তিত তেওঁও সুখী হয় । তথাপি নিজান পৰত ব্যৰ্গ্ম প্ৰেমৰ স্মৃতিয়ে প্ৰেঞ্জিকক ব্যথিত কৰে ।

এই গীতটো ড০ হাজৰিকাদেৱে " সৰ্বেশ্বৰ চক্ৰবৰ্তীৰ নাট এখনৰ চৰিত্ৰ এটিৰ মুখত দিবৰ কাৰণে ৰচিছিল ৷ প্ৰতিজন শিল্পীৰে সৃষ্টিত নিজৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতাৰ প্ৰতিফলন হয় । সেয়ে, এই গীতটি গীতিকাৰে তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰণয়িনীৰ উদ্দেশ্যে লিখা বুলিও কোনো কোনোৱে ক্ুয় ' ”সঙ্‌ গীতটোকে নাটখনত মিয়ে ।

দূৰ দিগন্তত ৰিণিকি দেখিছোঁ সৌৱৰণী বগ উৰা উৰি উৰি মাথোঁ মোৰ দিনান্তুক উপলম্ভা কৰা । চেনেহ সাগৰ মথিলোঁ কতনা ৰং ' পকি পৰা সেই সাগৰেই ঢাণি, দিছে আহ মৰণ বিষৰ ধাৰা ।

জীৱনৰ ভৰ দুপৰীয়াতেই, নিশাই ঢাকিছে ধৰা দিনৰ সুৰুষ ঢাকি থৈ সৰে ছেজাৰ পপিয়া তৰা । মৌচাক খনি হিয়াত থাপিলোঁ, তোমাৰ হাতেৰে গঢা শুকুৱালা তুমি অৱহেলাতেই মিঠা মধু বহুঘৰা । বালি ঘৰটিক কাৰেং ৰুলি, সজালোঁ ভিতৰ চ’ৰা ভাঙিলা ছিঙিলা ৰঙৰ ঘৰটি, মোৰ শত আশা ভৰা । নুমুৱাই দিলা মোৰ বসন্তিক, জীৱন শলিতা পোৰা, কাষতে জিলিকে তোমাৰ হাঁহিটি ভূৱন বলিয়া কৰা । বিয়া নাম গায় আকাশখনিয়ে, এন্ধাৰে আৱৰা ধৰা মৰণ ৰভাৰ তলত বহিছো, মই মনে পতা দৰা । নিজৰি নিজৰি কেঁচা তেজ বয়, মোৰ কলিজাৰ পৰা সিয়্নেই তোমাৰ ৰুপাল শুৱাওক, হৈ সেন্মুৰীয়া তৰা ।

কোনো অভিযোগ নাই আজি মোৰ ঘৃণাৰে উপচি পৰা মোৰ অক্ৰুৰে বুকুত তোমাৰ, ঢালক সুখৰ নিজৰা । দিছে| আজি মই আশীষ বাণী --- আৰু চেনেহ ধাৰা সুখী হোৱা তুষি, মই সাৱটিম পৰাজয়ৰেই কাৰা । তোমাৰ ৰূপৰ ৰামধনু সাজা, জিলিকি উঠক ধৰা দূৰ দিগন্তত ৰিণিকি দেখিছোঁ সোঁৱৰণী বগ উৰা । বচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৫৪

দিখৌৰে বুকুতে সেউজী মাজুলী

পৃথিৱীৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ মাজুলী শিৱসাগৰ জিলাৰ দিখৌৰ পাৰত, ব্ৰহ্মপুত্ৰত অৱস্থিত । টৌদিশ জলবেস্টিত শস্য-শ্যামলা মাজুলী ৰূপে মনোহৰা, গুণে অনুপমা । ইয়াত নানা জাতি-জনজাতিৰ লোকে সমস্বয়-সম্প্ৰীতিৰে যুগ যুগ ধৰি বসবাস কৰি আহিছে। মাজুলী সঞ্জীয়া কলা-সংস্কৃতিৰো কেন্দ্ৰ । ইয়াত কমলাবাৰী, আউনীআটি, গড়মূৰ, দক্ষিণপাট সত্ৰকে ধৰি সৰু বৰপ্ৰায় ২০ খন সত্ৰআছে। এই সত্ৰবোৰত বৰগীত, নাট- ভাওনা-ৃত্য আদিৰ চচচ হয় । প্ৰতি নিয়ত হৰিনামৰ ধ্বনিৰে আকাশ বতাহ মুখৰিত হৈ থাকে ।ইয়াত বৈষ্ণৱ গুৰু সকলৰ তিথিৰ উপৰিও ৰাসযাত্ৰা মহাসমাৰোহেৰে উদ্‌যাপিত হয়। সোণালী সুৰুষৰ পৰশত সেউজীয়া গছ বনেৰে মাজুলীৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যাৱলী অতি মনোৰম । মাজুলীৰ এনেহেন পৰিবেশে বিশ্বৰ পৰ্য্যটকক হাতবাউলি মাতে নিজৰ কাষলৈ,-- মৰম চেনেহ দিবলৈ-লবলৈ, হিয়াৰ বতৰা দিবলৈ-লবলৈ । মাজুলীলৈ যাবলৈ হ’লে একমাত্ৰ যাতায়াতৰ ব্যৱস্থা হ’ল নাও । যন্তুচালিত, বা সাধাৰণ নাৱেৰে যাব পাৰি ।প্রতিবছৰে পৃথিৱীৰ নানা ঠাইৰ পৰা মানুহ আহে মাজুলী দৰ্শন কৰিবলৈ । মাজুলীৰ আতিথ্যত আধুত হৈ বুকুত এবুকু মৰমৰ উপহাৰ বহন কৰি উভতি যায়গৈ তেওঁলোক । সময়ত সেয়া হয় নষ্টালজিয়া । গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে মাজুলীৰ প্ৰতি মৰম-শ্ৰদ্ধা, সন্মান জনাই এই গীতটি ৰচে ।

দুখৰ বিষয়, প্ৰতিবছৰে হোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰাখহনীয়াত জাহ গৈ পৃথিৱীৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ মাজুলী এক প্ৰকাৰ নিশ্চিহ্ন হোৱাৰ পথত । কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে অতি শীঘ্ৰে সংৰক্ষণৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা নললে বিশ্ব প্রতিহ্য মাজুলী অচিৰেই কালৰ বুকুত নিঃশ্চিচ্ন হৈ যোৱাৰ আশঙ্কা ।

দিখোৌৰে বুকুতে সেউজী মাজুলী ৰ'দত মিচিকিয়াই হাঁহে -অ’চেনাই অ’ তাৰে যে প্ঁজাকণ ধুনীয়া অকণমান ৰহদৈ ওমলে তাতে - অ’চেনাই অ’ । মাজুলীৰ কহুঁৱাই বেলিৰ ফাকু সানি কঁকাল ভাঙি ভাঙি নাচে হিয়াৰে ৰহদৈ উমলি-জামলি হিয়াৰ কাচন কাচে - অ’চেনাই অ’। কোমল হাত বাউলিদি মোকেনো ৰিঙিয়ায় হিয়াৰে কেঁচাসোণ বোলে কৈনেকৈ পাৰ হওঁ নাও নাইকিয়া বেলিও পৰোঁ পৰোঁ কৰে -- অ’চেনাই অ’ ।

গুৱাহাটী £ ১৯৫৪ চন

পৰহি পুৱাতে টুলুঙা নাৱতে

ৰড়ো ভাষাৰ বল্লম-ভূথ্থুৰ’ শব্দৰ পৰা লুইতৰ নাম ব্ৰহ্মপুত্ৰ’ হোৱা ৰুলি বিষ্ণু ৰাজাৰ লিখনিত পোৱা যায় । ব্ৰহ্মপুত্ৰ অসমীয়াৰ পিতৃ স্বৰূপ । ব্ৰহ্মপুত্ৰ অবিহনে অসমৰ জন-জীৱন অচল । ব্ৰহ্মপুত্ৰই গুঞ্জি দিযে হালোৱা-হজুৱা-কৃষক৷ মুচ্-মাচুবৈৰ মুখত এগৰাহ ভাত । ব্ৰহ্মপুত্ৰ বেপাৰ বাণিজ্যৰো উৎস । মাছকাছু, শিশু- বাৰ্ধাল আছি বহুমূলীয়া জলজ জীৱৰো বসতিস্থল ব্ৰহ্মপুত্ৰই । সম্প্ৰতিব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুতো পনীয়া সোণৰ এক বৃহৎ ভাণ্ডাৰ থকা বুলি বিজ্ঞানী সকলে অনুমান কাঁ-"ব্ই আৰু ইয়াৰ অনুসন্ধান অব্যাহত আছে ।

মানৱ প্রয়ী গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱ আনৰ চকুত নপৰা সৰু সৰু মানুহৰ অতি সাধাৰণ কাহিনীৰে মৰ্ম্মস্পৰ্নী গীত ৰচাত অতি সিদ্ধ হস্ত । সীতটোৰ বিষয় বস্তু হ'ল,-- এদিনাখন ৰাতিপুৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰৰ মাছমাৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰা পাহোৱাল, সুদৰ্শন ডেকা ৰংমন মাছলৈ গ’ল । সেই সময়ত ক'লীয়া ডাৱৰে ছানি পৈলোৱা আকাশখনে গুমূহাৰ সংকেত দিছিল ! সেয়েহে ধুমুহা অহাৰ আশঙ্কাত শঙ্কিত মৰমী পত্নী ৰহুদৈয়ে ৰংমনক মাছলৈ যাবলৈ মানা কৰিলে । কাৰণ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰ্ভ ঘৰিয়াল, শিহু আদিকে ধৰি ভয়ানক হিংস্ৰ জীৱ-জন্তুৰে ভৰা। কেনেবাকৈ নাও বুৰিব লাগিলে কি হব, সেয়া ভগৱানেহে জানে ! কিন্তু সদাভাস্ত কৰ্মত বুকুৰ আপোন ব্ৰহ্মপুত্ৰত অনিশ্চিত বিপদলৈ কেৰেপ নকৰি সাহসী ৰংমন মাছলৈ গ’লগৈ । সন্ধিয়ালৈ ৰংমন ঘৰলৈ উভতি নাহিল --ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বিশাল জলৰাশিত ৰংমন বিলীন হ'ল। উকা আকাশলৈ চাই চাই বুকুত ভুকুৱাই ভুকুৱাই ৰহদৈ বাউলী হ'ল । তাই৭ আশাৰ বন্তি গছি নুমাই থাকিল । দুদিন পিছত টৌবোৰে আলফুলে ৰংমনক পাৰত শুৱাই থৈ গ’ল।

সচৰাচৰ সংঘটিত কাৰুণ্য ভৰা মাছমৰীয়াৰ জীৱনৰ এই কাহিনীটোকে সুনিপুন কলাশৈলীৰে অতি সুন্দৰ ভাবে সজাই বিশ্ববাসীৰ সমুখত দাঙি ধৰিছে মানৱতাবাৰ্দী ড০ হাজৰিকাদেৱে ।

পৰহি পুৱাতে টুলুঞ্ নাৱতে ৰংমন মাছলৈ গ’ল,

মাছকে মাৰিবলৈ নালাগে যাবলৈ ধুমুহা আহিবৰ হ'ল।

ক’ৰবাত কেনেবাকৈ ঘৰিয়ালে ধৰিব বৈ যাব তেজৰে ধল, গধূলিৰ পৰতে বৰহমপুত্ৰৰ মাজতে ৰমেন নাইকীয়া হ’ল । হিয়াখনি তুকুৱাই আকাশলৈ চাই চাই ৰহদৈ বাউলী হ'ল, অ’ টৌ যাঃ গুচি নিশাকে নেওচি ৰংমনক আনিবৰ হ’ল। টৌবোৰে সাৱটি ৰংমনৰ দেহাটি পাৰতে শুৱাই থৈ গ'ল। পৰহি পুৱাতে টুলুঙা নাৱতে -- ৰংমন মাছলৈ গ’ল। ৰচনা ; ১৯৫৪, বোলযৰি ঃ ধুমুহা ১৯৫৭

ভৰা বাৰিষাৰ বানে

গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ বিশেষত্ব এই যে,-তেওঁ য’লৈকে গীত পৰিবেশন কৰিবলৈ যায় কিবা এটা নৱ সৃষ্টি শ্ৰোতাক উপহাৰ দিয়ে । সময় সাপেক্ষ্ম পৰিবেশৰ সতে খাপ খোৱাকৈ নন গীত ৰচে। তেওঁ হ’ল গণ শিল্পী জনতাৰ প্ৰাণৰ কোঁহে কোহেঁ শিপাই থকা । গীত ৰচনাত তেওঁ বিশেষকৈ থলুৱা মাত কথা, সুৰ, আকে অনুভুতিক অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।এই গীতটি গোৱালপাৰা অঞ্চলত প্ৰচলিত “ৰাতি পুৱাইলোৰে কৃৰাই পাৰে ৰাৱ” লোকগীতটিৰ সুৰত সজোৱা হৈছে । অসম নদী মাতৃক ৰাজ্য। বাৰিষা অসমৰ নদ-নদী সমূহ পানীৰে উপচি পৰে; গাওঁ-ভূই বানপানীয়ে বুৰাই পেলায় ! চালে পানী কাটি যায়! ! গাৱঁৰ কঠিয়াতলী, আত্ধান ডৰা, গৰু-মহ-ছাগলী আদি পোহনীয়া জীৱ-জন্তু, ভঁড়ালৰ ধান, আনকি মানুহো বানপানীত উটি যায়। কৃষি সৰ্বস্ব গ্ৰাম্য কৃষক পৰিয়ালৰ সপোন ভাঙ্কি -ছিঙি যায়। তেতিয়া স্মৃতি হৈ যোৱা, নৈয়ে খহাই নিয়া মৰমৰ গাওঁখনলৈ চাই পাৰত বহি হিয়া ধাকুৰি কান্দে ভগনীয়া দুৰ্ভগীয়াসকল ৷ নাতি-পুতিক সাবটি বুঢ়া-বুট্ব কান্দে, --প্রাণৰ মমতাত কপালক ধিয়াই মুকলি আকাশৰ তলত মথাউৰিত আশ্ৰয় লয় !

কৃষিয়েই অসমীয়াৰ জীৱিকাৰ প্ৰধান সম্বল আৰু বান সমস্যাই অসমৰ প্ৰধান সমস্যা দুখৰ বিষয়, আজিকোপতি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এই সমস্যাক ৰাষ্ট্ৰীয় সমস্যা ৰূপে স্বীকৃতি দিয়া নাই । কিন্তু, মানুহৰ দুখ- দুৰ্দ্দশাৰ দিনত শিল্পীসকলে কৰিবলগীয়া আছে অনেক । কাৰণ শিল্পীৰ সৃষ্টি সমূহ সমাজৰ মঙ্গলৰ বাবেহে । সেয়েহে গায়ক গীতিকাৰ জনে কয় -- ‘লক্ষ্য যদি দিগন্ত শিল্পী হে তোমাৰ, পদুমৰে পানচৈ চপোৱা এবাৰ; দেখিবা জীৱনৰে দিগন্ত অপাৰ ।’ সেয়েহে দুৰ্গতজনৰ প্রতি ব্যথিত ড০ হাজৰিকাদেৱে বানৰ তাণ্ড ৱত সৰ্বস্বান্ত হোৱা কৃষকৰ দুখৰ সমভাগী হৈ তেওঁলোকৰ মর্ম্মস্তদ, বাস্তৱ ছৰি এখন অতি মৰ্মস্পৰ্শী ভাবে এই গীতটিৰে অঙ্কণ কৰি ছয়গাৱঁত বহা কৃষক সন্মিলনত গায়।

কথা ঃ বানপানীৰ আৰু শেষ নাই । অসমত প্রতি বাৰিষাত হেজাৰ হেজাৰ খেতিয়কৰ পথাৰ বুৰি যায়। হুদুৱে ভৈটি মাটি খুন্দে গভীৰ নিশা আৰু অকলশৰীয়া নাওৰীয়াই তেতিয়া গায় --_-

ভৰা বাৰিষাৰ বানে

ছয়গাঁৱত বহু বৃষক সৰ্ীলনৰ বাৰে বচা, ১৯৫৪

| এ ০) ৮) জী ০)-। ছাগৰ ছাল ছেলাবৰ ডবুৱা কটাৰী

বিহু--কৃষিজীৱী লোকৰ উৎসৱ । কৃষিজীৱী গাঁৱলীয়া লোকে শস্য চপোৱাৰ পিছত মনৰ আনন্দত নাইবা শস্য সিঁচাৰ আৰম্ভণিতে গৰ্ভবতী পৃথিবীৰে সম্পৰ্ক থকা বিহু উৎসৱ অতীজতে নৈৰ পাৰত বা পথ৷ৰন বৰগছৰ তলত নিৰ্জন আহল বহল ঠাইতহে পাতিছিল । সংস্কতিৰ পূজাৰী ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে লোক সংস্কৃতিৰ এই মহান অমুষ্ঠানটিক সম্মান জনাই, উচিত মযাদা প্ৰদান কৰি নগৰাঞ্চলৰ লোকেও ইয়াৰ আনন্দ 'ডপজোগ ঢূৰ্বি পৰাকৈ গুৱাহাটীত বিহ্ুতলী এখন পতাৰ পৰিকল্পনা কৰে । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ ভাষাৰে -- ‘উজান বজাৰৰ বিহুখন মই আৰু পুলিন দাসে পতা । ‘লুইতত ভোটোঙাই ওলাল শিলৃ' ‘আৰু ‘সাগৰ সঙ্গমত '- এই কেইট৷ বিহুৰুদিনাখন ৰাতি গাম বুলি ঠিক কৰিলোঁ । ডাৰত সাবটা সাবটি হওঁতে লিখা । ৰাধা গোবিন্দ বৰুৱাৰ আশীৰ্বাদত উজান বজাৰত ৰভা পাতি আমি প্রথম বিহু পাতিছিলোঁ । কেক্ৰেটাৰী দুজন -- পুলিন দাস আৰু ভূপেন হাজৰিকা । তেতিয়া দৈৰ চাকৰি-তাকৰিও নাই । ৰাতি মোক গান গাবলৈকে নিদিলে । মোৰ গান নিষিদ্ধ কৰি দিলে । তেতিয়া কেশৱ মহন্তহঁতে মোৰ গান কেইটা একে ৰাতিতে ছপাই লাখ লাখ কপি বিলাই দিলে গুৱাহাটীৰ বিহুতলীবোৰত । শাসনাধিষ্ঠিত সকলক আক্ৰমণ কৰিম বুলিয়েষ্ট মোক গান কেইটা গাবলৈ দিয়া নহ’ল ।"-- মই এটি যাযাবৰ, ১২১ পৃষ্ঠা । শিল্পী সকল স্বভাৱতে অভিমানী । সেই দুখতে, সুদীৰ্ঘ পচিছ বছৰ তেওঁ লতাশীল বিহুতলীত গীত গোৱা নাছিল ।

মানব প্ৰেমী ড০ হাজৰিকাদেৱ হ'ল শ্রমিক-বনুৱা,নিছলা-হালোৱা হজুৱা, সৰ্বহাৰাৰ বুকুৰ কুটুম । লুইতত ভোটোঙাই ওলোৱা শিহুটোৰ দৰেই হঠাতে আৰ্বিভাৱ হোৱা এচাম নেতাৰ অন্ধ শাসনত শোমণ কাৰী, ক’লা ব্যৱসায়ী, সমাজ বিৰোধী লোকৰহে স্বাৰ্থ পূৰণ হৈছে । ক'লাধন্ছ বলত ইহঁতে কোৰোণাৰে ধন চপহিছে। আনৰ তেজ শুহি পোৱ| পসশ্থ্যযৰ বলত, ক্ষমতাৰ খকত মদমত্ত এইচাম লোকে নিজৰ অস্তিত্বৰ প্রতি অসজাগ সাধ'ৰণ, নীৰিহ জনতাক কুহিয়াৰ পেৰাদি পেৰি খেলৰ ঢোপ হিচাবে, খেলিবলৈ লোৱা টেঙাৰ বলৰ দৰে ব্যৱহাৰঞ্চৰিআহিছে। চ’তৰ মাহত তাঁতৰ শালত মাকোৱে খিটেখিটায়, অসমৰ শিপিনীৰ গাত তত নতি। আছি শিপিনীয়ে মূনে কপালে হাত দি বহি আছে; বজাৰত সূতা নাই । ক'লা বজাৰত সৃতা পায়, জুই ছাঁই দাম, বহছুৰেকৰ বিহুটিত বিহুৱান এখনো নাই ৷ বাহিৰৰ কোটিপতি ব্যৱসায়ীয়ে কাপোৰৰ মিল বতুবাঁইছে। তাৰে পৰা এৰোপ্লেনেৰে চিন্ক সূতা আহিছে, নেতাসৱে তাকে গাত মেৰিয়াই ধন্য মানিছে। মাটিখিনি মহাজনৰ ওচৰত বন্ধকত থলে । এদিন পিয়াদা আহি তাকো কফ্ৰেোক কৰিলে । এতিয়া উপায কি ! সেয়ে, খাটি খোৱাজনৰ দুখ-দুৰ্দদশা কিছু পৰিমাণে লাঘৱ কৰিবলৈ ৰাজনৈতিক ভাবে অসচেতন নীৰিহ জনগনক আত্মসচেতন কৰোৱাৰ অৰ্থে আৰু তেজপিয়া স্বৰূপ শোষণকাৰীৰ হাতোৰাৰ কবলৰ পৰ! হোজা জনতাক উদ্ধাৰ কৰাৰ অৰ্থে ড০ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচি জনতালৈ উপহাৰ দিয়ে । তেওঁ কয় যে জাতীয় সংস্কৃতি ‘বিহু'ক বচোৱাৰ বাবে ধাৰ কৰি হ লৈও অসমীয়াই বিহু পাতে । কিন্তু, দুদিন বিহু পাতি এবন্ছৰ কান্দিবি, গিলিবি দুখৰে ঢোক’। সেয়ে ‘হে' গাঁৱৰে সাহসী লোক, কাঢ়ি নিয়া মাটিখিনি, ৰন্ধকৰ মাটিখিনি ৰাইজে পালেহে গুচিব পিয়াহ ভৈোক’। কোনো ৰণ বলিয়াই পাৰমাণৱিক বোমাৰে ৰণ কৰি মানুহ মাৰি আনন্দ লতিছে। লভক। আমাৰ দুখীয়া নিছলাই সেইবোৰ ভাবিলে লাভ হ'ব কি ? কাৰণ, ‘ৰণ হ'লে খাম কি,ৰণ হ’লে গাম কি, মৰিব দেশৰহে লোক’ । আমাক লাগে দুবেলা দুসাজ ভাত, পিন্ধিবলৈ কাপোৰ, থাকিবলৈ এটি সাধাৰণ গৃহ, খেতি কৰিবলৈ এডৰা মাটি আৰু শিক্ষা-সংস্কৃতি । এইখিনি পাবলৈ হ’লে জ্নগণে সংগ্ৰাম কৰিব লাগিব কাৰণ, বিপ্লৱ অবিহনে সমাজৰ পৰিবৰ্তন অসম্ভৱ । ভাৰত বৰ্ষ গণতান্ত্ৰিক দেশ হ'লেও শাসনাধিষ্থিত নেতাই আন্দোলন নকৰাকৈ ৰাইজৰ বাবে কিবা এটা কৰাৰ নজীৰ নাই । বহুটো প্ৰতিশ্ৰতি দি শাসনৰ গাঢী দখল কৰা সকলে ‘লঙ্কা গৈ পালে ৰাৱণ হয়’ । গতিকে, বিপ্লৱৰ দ্বাৰা নিজৰ প্ৰাপ্য কাঢ়ি আনিব লাগিব । তেতিয়াহে দেশৰ ৰাইজে বিহু পাতি বিহুৰ আচল আনন্দ ভোগ কৰিব পাৰিব । কাৰণ এখন সুস্থ সমাজতহে সংস্কৃতি জীয়াই

থাকে । তেতিয়া মা,ভনী আৰু চেনেহীয়ে বৈ দিয়া বিহুৱান গাত মেৰিয়াই বিহু তলীত নাচিব ডেকা গাভৰুৱে। বিহুতলী হ'ব দলদোপ্‌ দলদোপ্‌ হেন্দোলদোপ্‌ । শেষত তেওঁ কয় যে ‘বোঁৱতী সুঁতিটিক ভেটিব নোৱাৰি ভৈটা ভাঙে ঘনে ঘনে, বিদ্ৰোহী ৰাইজক কঢ়িয়াই লৈ যোৱা সংগ্ৰামক ভৈটিব কোনে ?’ কাৰণ ‘সমাজ নাবাচিলে গীত নাবাচে আৰু নাবাচিব অসমীয়া জাতি ।’

ছাগৰ ছাল ছেলাবৰ ডবুৱা কটাৰি পহুৰ ছাল ছেলাবৰ মিট দেশৰ বুঢ়া মেথা দায়ে নধৰিবা গাঁই যাওঁ আজিৰে গীত । লুইতত ভোটোঙাই ওলাল শিহু আজি বোলে ৰঙালী বিহু, বিহু ? অ’ধেমালি চাই যা,ধেমালি চা যেন লেটেকুৰে থোক দলদোপ্‌ দলদোপ্‌ হৈন্দোলদোপ,অ’দেশৰে ৰাইজখন চা, সমাজৰ পথাৰত চহকী খেলুৱৈয়ে ৰাইজক সাজিছে ঢোপ, বোলো চাই যা, ৰংমন চাই যা---- ৷ (আকৌ) সমাজৰ পথাৰত টেঙৰ খেলুৱৈয়ে ৰাইজক সাজিছেঢোপ । অ’ গাঁৱৰে এইগাল লোক; হ’ল মিছলীয়াৰ ঢোপ । বোলো ৰংমন চাই যা ! অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, অতিকৈ চেনেহৰ মাকো সমাজৰ গামোচাত ন-ফুল বাছি দিওঁ লুইতক সাজি দিওঁ সাকোঁ । এহি মানৰ কথাখিনি এহি মানে থওঁ হালোৱা হজুৱাৰ কথাখিনি কওঁ --- ইফালেদি লথিয়াই তোক নাজিতৰা, সিফালেদি লথিয়াই তোক ৰঙালী বিহুটিক কঙালী কৰিলে পেটৰো নুগুচে ভোক নাজিতৰা, পেটৰ নুগুচে ভোক । দুদিন বিহু কৰি এবছৰ কান্দিবি, গিলিবি দুখৰে ঢোক । গাৱঁৰে এইগাল লোক, হ’ল মহাজনৰ ঢোপ । বোলো চাই যা ৰংমন চা দেউতাৰ পদূলিত গোন্ধাইছে মাধুৰী কেতেকী ফুলিবৰ হ'ল এ ---গোবিন্দাই ৰাম মৌজাদাৰ দেউতাৰ পদূলি সাৰোঁতে কঁকাল মোৰ ভাগি যে গ’ল এ ---গোবিন্দাই ৰাম । (পিছে) কাচিখনত আজি বৰ চোক ! গাঁৱৰ দাৱনিয়ে বাচি বাচি ৰাখিছিল বৰা ধানৰ দুটামান থোক, তাতে পৰিল পিয়দা পোক । পাহাৰে জৈয়ামে টঙালি বান্ধিলৈ

= চু টি

ৰাইজে ক লৈহি মোক, জীৱনটো পণ কৰি নিজে হেনো খেদিব সমাজৰ তেজ শোহা জোক --অ’ দেশৰে ৰাঁইজখন চা শুদা শুদা মাকোটি খট্‌ খট্‌ চলে বোৱনীয়ে হেঁপাহেৰে চানেকী ল’লৈ ক'লা ক’লা বজাৰত সূতাৰ দাম দেখি দুখুনীয়ে পাইছে শোক, ৰাইজৰ এইগাল লোক --হ'ল কাৰোবাৰ ঢোপ বোলোঁ জদীয়া চাই ঘা,চাই যা, চাই যা ওঁ । দুজনে এজনে কলঘৰ সাজিছে থানে থানে কাপোৰ ওলায় উৰণীয়া জাহাজত চিলিক আহিছে আমাৰ বিহুকাপোৰ নাই । বিহু কাপোৰ নাই বুলি বনগীত নেগাবি সঁচা সঁচা কথাবোৰ কৈ ধুতি-পিন্ধা চেহাৰে এনুৱা গীত গালে পিঙতহে তুলিব গৈ । সঁচা কথা কোৱা বৰ বেয়া ৰোগ দঢ়াই নকৈছিলো তোক ? অ’ ধেমালি চাই যা; ধেমালি । কোনোবা সমুদ্ৰত বোমা ফুটুৱালে ক’ৰবাত পৰিলে ছাই এগগণ্ডা বোমাৰে পৃথিৱী পুৰিব ক’ৰবাৰ ৰণ বলিয়াই । উদ্যান বোমাৰে গুণগান ধথানি নকবি এনেকৈ মোক বোলো ৰণহ’'লৈে খাম কি ?ৰণ হলে গামকি ? -মৰিব দেশৰহে লোক । শান্তিৰে নিজৰাত নিজৰি ব’বলৈ আমি হ'ম বৰশীৰ টোপ অতিকৈ হেপাহৰ বহাগৰ বিহুটিও সুৰেচুৰে পাবগৈ লোপ । হে’মাননীয় ৰাইজৰ লোক. হে' সাহসী গাঁৱৰে লোক কাঢ়ি নিয়া মাটিখিনি, বন্ধকৰ মাটিখিনি ৰাইজে পালেহে গুচিব পিয়াহ-ডোক । বিহুতলী যেতিয়া ৰজনজনাব --নাচিব দেশৰে লোক ৰোলোঁ দেখিবি ন-ন ৰূপ বোৱকী সুঁতিটিক ভৈটিব নোৱাৰি ভেঁটা ভাঙে স্বনে ঘনে, বিদ্ৰোহী ৰাইজে কচিয়াই লৈ যোৱা সংগ্ৰামক ভেটিব কোনে ? বোলো দেশৰে ৰাহজীখন আগুৱাই যা, বুকু পাতি যা দল্‌দোপ দলদোপ হেমন্দোলদোপ্‌ -- ধেমালি চাই চাই ঘা --- গুৱাহাটী, ১৯৫৪

স্নেহেই আমাৰ শত শ্ৰাৱণৰ

মুকুতা বুলীয়া মিঠা মিঠা শব্দৰ দ্বীপাৱলীৰে জিল্‌মিল্‌, ৰিম্‌ৰিিম্‌ বৰষুণৰ টুপ্‌ টুপ্‌ ছন্দৰ মৌৰস নিগৰা এই গীতটি লিখি সুৰৰ জলধিত জুবুৰিয়াই সংগীত সূৰ্য্য ড০ ভূপেন হাজৰিকাই গাইছিল --কলেজ হোষ্টেলৰ নবাগত আদৰণি সভাত । সেইদিনা বতৰ সেমেকা আছিল আৰু ছেগ চেৰেকাকৈ বৰষুণ দি আছিল । তেওঁৰ সুৰকাৰ মনত সুৰৰ ৰিণিবিনি সুৰধ্বনি এটা বাজিয়েই আছিল । ই ফালে তেওঁ গীত গাবগৈ লাগে মৌন ভাষাৰ উন্মাদনা সনা বিদ্যুৎ ক্ষিপ্ৰ নয়নৰ যি সকলৰ নিশ্বাসে গীতিকাৰৰ আশাৰ আশ্বাসত অসীম তৃপ্তি সানে । তেনে এজাক আশা ভৰা দৃষ্টিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰেমৰ মন্ত্ৰেৰে উচ্ছল জীৱনৰ জোৱাৰ অনাৰ অনুপ্ৰেৰণাৰে অনুপ্ৰাণিত কৰিবলৈ,আশীষ দিবলৈ । বৰ্ষণ মুখৰ সেই পৰিবেশ, সেই বিশেষ অনুষ্ঠানটি আৰু তেওঁৰ দুচকুত ভাঁহি উঠা সেই আশা ভৰা দৃষ্টিৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সকলৰ মুখবোৰ আটাইকেইটা উৎস একেলগে ৰজিতা খুৱাই কাব্যময়ী মধু ব্যঞ্জনাৰে ৰঞ্জিত মিঠা প্ৰেমৰ এই গীতটি ৰচি তেওঁ পৰিবেশন কৰে । মৰম স্নৈহৰ আদান-প্ৰদান, আশীষ বৰ্ষণৰ উপৰিও গীতটিৰ শেষৰ স্তৱকত তেওঁ গতিশীল গীত অৰ্থাৎ ৰূপান্তৰৰ গীত গোৱাৰ কথাকে কৈছে অন্য বহু গীতত কোৱাৰ দৰে । কাৰণ, বৃষ্টিৰ তৃষ্ণাৰ লক্ষ্য ই’ল মৌচুমী বতাহ, তেনেদৰে এই গীতৰো বা ছাত্ৰ- ছাত্ৰী সকলৰো লক্ষ্য আছে - প্ৰথমতে বিদ্যা আহৰণ আৰু তাৰ পিছত সমাজ সংস্কাৰ। শিক্ষাই আঙুলিয়াই দিয়ে সমাজৰ ভূল ক্ৰটিবোৰ ! সেয়েহে সুন্দৰ সমাজ এখন গঢ়িবলৈ হ’লৈ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন । সমাজ সদায়েই পৰিবৰ্তন শীল । পৃথিৱীয়ে এটা নিৰ্দ্দিষ্ট কক্ষ পথেৰে ঘূৰি ঘূৰি আৱৰ্তন কৰাৰ দৰে সমাজখনো পৰিবৰ্তনৰ বাটেদি আহি আহিয়েই আজিৰ এই অৱস্থা পাইছেহি আৰু ভবিষ্যতেও এনেদৰে পৰিবৰ্তন হৈ গৈ থাকিব । গতিকে ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সকলেও এই কথাত মন দিয়া সমুচিত হ’ব । গীতটিৰ ভাব আৰু ভাষা অতি উচ্চ খাপৰ। কবিতা হিচাবে গীতটিত পৰিদৃষ্টমান হয় অন্ত্যমিল অনুপ্ৰাস আৰু মিত্ৰাক্ষৰ ছন্দৰ প্ৰাচুৰ্য্য । গীতটি কাহাৰবা তালৰ আৰু সাৰঙ্গ ৰাগৰ আধাৰত বিন্যস্ত । তাৰোপৰি আধুনিক গীতৰ প্ৰথাগত স্থায়ী,অন্তৰা, আভোগ আৰু সঞ্চাৰী এই চাৰিটা স্তৱকত বিভক্ত । অপূৰ্ব সুৰবিন্যাসেৰে গীতটি হিয়া মন শাত পৰা এটা কালজয়ী গীত ।

স্নেহেই আমাৰ শত শ্ৰাৱণৰ ধাৰাসাৰ বৃষ্টিৰ প্লাবন আনে --- যৌৱন বাসনাৰ ৰিক্তোপকুল

পূৰ্ণ কৰে উন্মত্ত ৰানে --- নিৰ্ডজন স্তব্ধ তিমিৰৰ পাৰ ভাঙি উচ্ছল জীৱনৰ জোৱাৰ আনে অপৰূপ বাৰিষাৰ তৰঙ্গ ৰাশিয়ে

নাচে নৱ সৃষ্টিৰ গানে ।

বিদ্যুৎ ক্ষিপ্ৰ নয়নে তোমাৰ

মৌন ভাষাৰ উন্মাদনা সানে

নিস্বাসে মোৰ আশাৰ আশ্বাসত তৃপ্তিৰ পৰিধি নামানে-_-

প্ৰীতি দিগবলয়ত গতিশীল গীত গাওঁ

বজ্ৰৰ গৰ্জনে হাৰ মানে

বৃষ্টিৰ তৃষ্ণাই মৌচুয়ী খেদি যায়

আমাৰ দৃষ্টিয়েও লক্ষ্য জানে । গুৱাহাটী, ১৯৫৪

অহো হো মহো হো

“নামনি অসমত মহ খেদিবলৈ গাইছিল -‘অহো হো মহে! হো । মহ মাৰিবা যাউ চো...' পিয়লী ফুকনত্৷ দিনত সেই আহিৰে নিশ্চয কোনো মুক্তিপথ যাত্ৰীয়ে গাইছিল --" ড০ ভূপেন হাজৰিকা । লোকগীতৰ অমৃল! মণি-সুকুতাৰে সমৃদ্ধ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ভঁৰাল । সময়ৰ কুটিল গতিত, দেশৰ অস্থিৰ পৰিস্থিতি, সঘনে পৰিবৰ্তিত ৰাজনৈতিক পটভূমি, বাংলা সংস্কৃতিৰ প্রভাৱ, পাশশাগ্য সংস্কৃতিৰ বতাহ আদিৰ প্ৰভাৱত এই অমূল্য সম্পদৰোৰ অসমৰ মাটিৰ পৰা নিশ্চিহ্ন হৈ যোৱাৰ উপক্ৰম হৈছিল । সেই সময়তে সংস্কৃতিৰ পূজাৰী ড০ হাজৰিকাদেৱে বহু কষ্ট কৰ্ৰি চটাহ পৰেবতৰ পৰা চিৰি লুঁইতলৈ(কে অসমৰ চুকে-কোণে, গাবেঁ-ভূঞে ভ্ৰমি ভগা কাঁচৰ টুকুৰা হৈ সিঁচৰতি হৈ পৰি থকা হীৰা-অণি-সুকুত| সদৃশ লোকগীতৰ অম্ৃল্য সুৱদী সুবোৰ বিচাৰি খোচৰি সংগ্ৰহ কৰি আনি সেইবোৰ প্ৰকাশ তথা প্ৰসৰ কৰিবলৈ যত্নপৰ হৈছিল। উতলি মাটিৰ সৈতে মিহুলি হৈ যাব খোজা সেই সুৰবোৰত তেওঁ কিছু আধুনিকতাৰ, কিছু পাশ্চাত্যৰ আবিৰ সানি জাকজমকীয়া আধুনিক বাদা যন্ত্ৰ সৈতে সঙ্গত কৰি প্ৰাণ পৰশা বহুমূলীয়া গীতৰ সৃষ্টি কৰে। আমাৰ আলোচা এই গীতটো অবিভক্ত কামৰূপ জিলাত আঘোণৰ পূৰ্ণিমা তিথিত ‘মহ খেদা' উৎসৱত গোৱা ‘অহেো হো মহো হো মহ মাৰিবা যাউ চো’ লোকগীতটিৰ আলমত ৰচা । গীতটি স্বাধীনতা আন্দোলনৰ পটভূমিত এজন স্বদেশপ্ৰেমিক পিয়লি ফুকনৰ মুখৰ ভাষাৰে ৰচা --যিজনক দেশদ্ৰোহীতাৰ অপৰাধত বৃটিছ চৰকাৰে ফীটী দিছিল ।

পৰাধীনতাৰ শিকলিৰে বন্ধা দেশমাতৃ শোকত ম্ৰিয়মান ' শোকত ছাই বৰণীয়া ৰংঘৰ, কাৰেঘেৰ। মাতৃৰ চক্‌পানী কোন পুত্ৰই সহিব পাৰে ? বেদনাত বুকু হমেহমায়, চকুত‘1পনি নাই । দেশমাতৃৰ বিলুপ্ত অস্তিত্ব পুনৰুদ্ধাৰৰ বাৰে আজি মৃত্যুকো ভয় নকৰে মুক্তি পথ যাত্ৰীয়ে । সেয়েহে অস্ত্ৰ নিমতাসবক তেওঁ আহ্বান জনাঁইছে হেংদানত শান দিবলৈ; মহামন্ত্ৰীক আহ্বান জনাইছে মন্ত্ৰণা দিবলৈ। সমৰ সজ্ঞাৰে সজ্ঘিতহৈ , ৰণ শিঙা বড্তাই, আশীস বিচাৰি দেশমাত্বৰ চৰণ চুই, মৃত্যুকো নেওচি সহাসাবদনে ওলাল মুক্তি পথ যাত্ৰী পিয়লী ফুকন দেশমাতৃৰ কৰৰ পৰাধীনতাৰ শৃঙ্খল চিঙিবলৈ । ক্লাৰণ, তৰিলে দেশ মৰিলে স্বৰ্গ । কাহাৰ্বা তালৰ এই গীতটি গায়ক, গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱৰ স্বদেশ প্ৰেমৰ এক স্ববলন্ত নিদৰ্শন ।

অহো হো মহ অ’

দেশৰ হকে মৰোঁ অ’

কিঞ্চিতো নাই ভয় নাই

ওলালোঁ মুক্তি পথ যাত্ৰী ।

ৰংঘৰ ৰংঘৰ তেজী ৰঙা ৰংঘৰ

আজি কিয় ৰং তোৰ নাই

ডাঙৰীয়া সৰু বৰে আৰু যত অনুচৰে

কিয় আজি শোকতে বিনাই ।

নাকান্দিবি অ’ দেশমাতৃ

শান দিয়া হেংদান যত মহা অস্ত্ৰ

মন্ুণা দিয়া আজি যত মহা মন্ট্ী

আশিস দিয়া আই মাতৃ

ওলালো মুক্তি পথ যাত্ৰী । ৰোলস্বৰি ? পিয়লি ফুকন, ১৯৫৫

উজাই বুৰে দিলে

জাতে পাতে, অস্থিয়ে মজ্জাই অসমীয়া লোকগীতৰ ঠাঁচত ৰচা, বনগীত সুৰীয়া এই গীতটি বৃটিচ শাসিত অসমীয়াৰ বিলৈ বিপত্তিক সুঁৱৰি গোৱা গীত । ধনে-ধানে, শস্যে-মৎস্যে সমৃদ্ধিশালী অসমীৰ সকলো থাকিও আজি যেন একো নাই !শোষণকাৰীয়ে কোৰোণাৰে ধন চপাই বিলাসত মজিছে আনহাতে তেজক পানী কৰি, হাড়ক মাটি কৰিও সাধাৰণ প্ৰজাই দুখত চকুলো মচিছে। দেখিও নেদেখা শুনিও নুশুনা দেশৰ ডা- ডাঙৰীয়াৰ সকলৰ সাধাৰণ প্ৰজাৰ বিলৈ বিপত্তিলৈ চকু কাণ দিবলৈ আহৰি নাই । তেওঁলোকৰ অলসতা, অযোগ্যতা, কাণ্ড-জ্ঞান হীনতাৰ ফল স্বৰূপে দেশ মাতৃ পৰাধীনতাৰ গ্ৰাসত পৰি কোঙাহৈ পৰিছে । কিন্তু, দৈশৰ ডা-ডাঙৰীয়া, নেতা-পালিনেতা সন্ন জানি লোৱা ভাল যে তেওঁলোকবতি আছে ৰাইজৰ কান্ধৰ ওপৰত ভৰি থৈহে । ৰাইজৰ শকতিয়ে দেশৰ শকতি । ৰাইজ একত্ৰিত হলে অসাধ্য একো নাই । এদিন তেওঁলোকৰ অৱস্থাও হ'বগৈ পাৰে নাজল নাথল। উদাহৰণ স্বৰূপে, লুইতক জানো ভেটা দি ৰাখিব পাৰি ?ভেটা ভাঙিবয়। তৈনেদৰে মানুহৰ আৱেগ,আশা-আকাঙ্ক্ষাকো দমন নীতিৰে ৰোধিব নোৱাৰি -এদিন ধুমুহাৰ ৰূপ লয়।

বোলছবি ; পিয়লী ফুকন, ১৯৫৫

গাঁৱৰ জীয়ৰী সপোন সুন্দৰী

অসমৰ গাৱঁৰ জীয়ৰী সপোন সূুন্দৰী--হাস্যময়ী, লাস্যময়ী, কল্যাণী, সুঘমা, ৰূপে নিৰূপঙী; পাহাৰে- ভৈয়ামে নাচি-বাগি উৰি ফুৰা ৰঙীন পখিলা । নৈ-ৰিলত সাতুৰি-নাদুৰি আপোন পাহৰি যোৱা, --জিৰ জিৰ্‌ জুৰিত দাপোন চোৱা । তেওঁলোক ৰোৱনী, দাৱনী, তাঁতৰ পাটৰ শিপিনী, বৰঘৰ শুৱনী । যৌৱন বলীয়৷ লহপহীয়া দুবাহুৰে বুকুৱে বিচৰা জনক সাৱটিবলৈ যেন ব্যাকুল। অতীত অসমত নাৰী আনুষ্ঠানিক শিক্ষাষে শিক্ষিত নাছিল। তেওঁলোকে নিজ পৰিয়াল আৰু সমাজখনত পোৱা মানৱতা, নৈতিকতা, সততা আৰু ‘কৰ্মই ধৰ্ম’ শিক্ষাৰ বলত ঘৰ -পথাৰ চম্ভালাৰ উপৰি” }্লাৰুগাই পালন কৰি, বৈ-কাটি পৰিয়ালৰ আয় উপাৰ্জন বৰ্দ্ধনতো স্বায়ীৰ সহায়ক হৈ একোখন সুন্দৰ গৃহস্থী আৰু সমাজ গঢ়াত অৰিহণা যোগাইছিল। মাতৃৰূপত তেওঁলোক হয় গৈ সন্তানৰ গুৰু, অভিভাৱক । অসমৰ শিপিনীয়ে তাঙঁৰ শালত সপোন ৰচনা কৰা দেখি মহাত্মা গান্ধী মুগ্ধ হৈ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল । গৌৰৱৰ কথা, আজি অসমৰ শিল্দিনীৰ তাঁতৰ কাপোৰে বিশ্বৰ বৰ ঘৰ শুৱাইছে। গাঁৱত জনমিলেও তেওঁলোকৰ বুকুতো আছে বহু সপোন; উচ্চাকাঙ্তক্ষা। সৰু সৰু নিজৰাই নিজৰি নিজৰি নৈৰ সতে মিলিগৈ সাগৰ মহাসাগৰত মিলি যোৱাৰ দৰে গাঁৱৰ জীয়ৰীয়েও গাৱঁৰ পৰাই বিশ্ব সোঁতত মিলি নিজ প্ৰতিভা আৰু জ্ঞানেৰে বিশ্বক সুবাসিত কৰাৰ প্রয়াস কৰে । সম্প্ৰতি বিশ্বায়নৰ যুগত আজিৰ গাৱঁৰ জীয়ৰীৰ আশা-আকাঙ্ক্ষা বিশ্বমুখী হৈছে। পৰিবৰ্তিত সময়ৰ সৈতে খোজত খোজ মিলাই, আধুনিক শিক্ষাৰে শিক্ষিত হৈ তেওঁলোকে পুৰুষৰ সমানে আগবাঢ়িছে, জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ ন ন সাধনাত ব্ৰতী হৈছে, দেশ বিদেশত বিভিন্ন গুৰুত্ব পূৰ্ণ কৰ্মত ব্ৰতী হৈছে। গাৱঁৰ সবঙ্গীন উন্নতি কামনা কৰি, গাওঁক এখন সুখ-শান্তিৰ সাম্যৰ সৰগ ৰচাৰ সপোন ৰচি অসমৰত্ন ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰচে ।

গাঁৱৰে জীয়ৰী সপোন সুন্দৰী গাঁৱতে সপোন ৰচো মই মাটিতে সৰগ ৰচৌ মই

দেৱতাই ৰ লাগি চায়। ধুনীয়া মন মোৰ কুমলীয়া বাহু দুটি মোৰ লহ পহীয়া

কাকনো সাৱটিব খু জি অলিয়া বলিয়া হয় । দেহাৰ বৰণ মোৰ চম্পাফুলীয়৷ চুলিৰ বৰণ মোৰ -- এন্ধাৰ কলীয়া

খোজতমলয়া বয় । গাৱঁৰে ধাননিৰে ময়েই দাৱনী মুগাৰে ৰিহাখনিৰ ময়েই ৰোৱনী

মোক দেশেই সাৱটি লয়। মুকলিমূৰীয়া চেনেহ নিজৰাই লুইতকে ধিয়াই বাগৰি যায়

আশাৰও যে শেষ আজি নাই । জিৰ্‌ জিৰ্‌ জিৰ্‌ জিৰ্‌ নাচোন নাচে ৰমক জমককৈ সাজোন কাচে

মোক সাগৰে সাৱটি লয়।

বোলছবি £ পিয়লী ফুকুম, ১৯৫৫

দুখৰে উপৰি দুখ

অসম ইংৰাজৰ অধীনলৈ যোৱাত ইংৰাজৰ শাসন, শোষণত অতিষ্ঠ হোৱা অসমীয়াৰ আলৈ আথানি নোহোৱা হ’ল প্ৰাকৃতিক দুৰ্য্যোগকে ধৰি নানা অপায় অমঙ্গলে দেখা দিলে। চাৰিওফালে যেন মৰিশালীৰ নিস্তৱ্ধতা । কাৰো মুখত হাঁহি নাই। পথাৰত ধান নাই । ৰাজ্যৰ দৌল-দেৱালয়ত দবা-কাঁহ নাই, নাই নামঘৰত হৰিনামৰ ধ্বনি-নাট-ভাওনা, মছজিদত আজান নাই । গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱে ‘পিয়লি ফুকন’বোলছবিৰ এই গীতটিৰে কাল এন্ধাৰে ঢকা অসমৰ সেই দুঃসময়ৰ এখন স্পষ্ট চিত্ৰ সুন্দৰ ভাৱে অঙ্কণ কৰিছে।

দুখৰে উপৰি দুখ মোৰ ৰাইজ এঁ লুইতত উটিলে জাঁজী আমাৰে দেশখন হ’ল মৰিশালী পানী নাই পথাৰত আজি কিনো দিন পৰিলে আজি । ৰহদৈয়ে ঢাকুৰে ভোগায়ে চিঞৰে পৈঁপাটি নৈবাজে আজি শিৱৰে দ’'লতে দবা নাইকিয়া দবা কাঁহ নুঠে বাজি বৰঘৰৰ মজিয়াত সাপে বাহ ল’লৈ বননি উঠিলে গজি, কাৰনো ঘৰৰে বুকুতে উঠিছে দুখৰে সুৰটি বাজি । কোম্পানী আহিলে চ’ৰাঘৰ মুখলৈ এখন্তেক বৰ্হোদেই বুলি,

বোলছবি ঃ পিয়লী ফুকন, ১৯৫৫

৫} পিয়লি পিয়লি ক’তেনো লুকালি

১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ চুক্তি অনুসৰি অসম বৃটিছৰ অধীন" গ’ল । এবাৰ এবাৰ কৈ তিনিব্মৰ হোৱা মানৰ আক্ৰমণৰ অত্যাচাৰত জৰ্জৰিত অসমবাসী পুনৰ ইংৰাজৰ অধীনস্থ হোৱাত জনসাধাৰণৰ দুখে কুলাই পাছিয়ে নধৰা হ'ল। ইতিমধ্যে, ১৮৫৭ চনত ভাৰতৰ প্রথম স্বাধীনতাৰ যুদ্ধ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ জুইয়ে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ চুকে কোণে বিয়পি পৰিল। সেই অগ্নিশিখাৰ ফিৰিঙতি অসমলৈও চিটিকি আহিল। মণিৰাম দেখ্বাপৰ নেতৃত্বত অসমতো চিপাহী বিদ্ৰোহৰ জুই দ্বলিল। পিয়লী বৰুৱা মণিৰাম দেৱানৰ সোঁহাত স্বৰূপ ' আছিল ।পিয়লী আৰু তেওঁৰ সহযোগী সকলৰ উচত|ণত অসমৰো সেনাৰ চাউনিবোৰ জাগি উঠিল । সেয়ে, গীতিকাৰে অতি দৰম্দ্ৰে পিয়লীক ‘মুকুতি যুঁজৰ সেনাপতি বুলি অভিহিত কৰিছে। অৱশেষত বৃটিছ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে কৰা ষড়যন্ত্ৰ আৰু দেশদ্ৰোহিতাৰ অপৰাধত পিয়লীক ১৮৫৮ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে যোৰহাটত ফাঁচি দিয়ে । পিয়লীৰ মৃত্যুত পাহাৰে তৈয়ামে অগণন শোকাকুল জনতাৰ কান্দোনৰ ৰোল উঠিল। গছ-লতা, চৰাই-চিৰিকতি, আনকি বনৰ পশু-পক্ষীও শোকাভিভূত হ’ল । চকু পানী টুকি টুকি দিখৌ নদীয়েও যেন থমকি ৰ’ল। পিয়লিয়ে দেশৰ স্বাধীনতাৰ বাবে বিপ্লৱৰ হাতীপটি বাট ৰচিলে। স্বদেশৰ মুক্তিৰ বাবে প্রাণ দি পিয়লি সৰ্গলৈ গুচি গ’ল। পিয়লী শ্বহীদ হ’ল। গায়ক গীতিকাৰে কামনা কৰে যে দেশৰ সংকট কালত পিয়লীয়ে দেখুৱাই যোৱা হাৰ্টীপটি বিপ্লৱী বাটটিৰে ৰাইজেও গৈ দেশৰ বাবে যুঁজ দিব। ইয়েই হ'ব পিয়লীৰ থাপনাত জলোৱা শিখা, শ্ৰদ্ধা তৰ্পণ।

নাভাঙিলে কাল ঘুমতি

বোলছবি ; পিয়লী ফুকন, ১৯৫৫৬

ৰমকে জমকে আছিল মোৰ অসমী

ইতিহাসৰ পাতে পাতে সোণালী আখৰেৰে জিলিকি আছে আই অসমীৰ অতীত গৌৰৱ গাথা। মহাভাৰতৰ যুগত এই ৰাজ্যখনৰ নাম প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ আৰু পিছলৈ কামৰূপ হয়। আহোম ৰাজত্ব কালৰ পৰাই এই ৰাজ্যখন ‘অসম’ নামেৰে নামাঙ্কিত হ’ল । ৰূপে গুণে বিভুষিতা আই অসমী । যুগে যুগে অসমীয়ে নিজ গৰ্ভত ধাৰণ কৰি অনেক বীৰ-বীৰাঙ্গনা, গুণী- জ্ঞানী সন্তান জন্ম দিছে যি সকলে দিনে ৰাতি আইৰ কথাই চিন্তা কৰে। সেয়ে সিংখাপ, জোনবিৰি, সোণৰ কপৌফুল পিন্ধি, হাতত জেতুকাৰ বোল সানি লয়ে লাসে শৌধয্ে বীয্যে অসমীয়ে এদিন গৌৰৱ ধ্বজা উৰুৱাইছিল। বঙহৰ মঙহ বঙহে খালে 1! কাল শতৰু বদন পূৰ্ণানন্দই মান অসুৰক মাতি আনি অসমীয়াৰ ওপৰত জাপি দিলে। মানৰ অমানুষিক অত্যাচাৰত শাস্তি প্ৰিয, নীৰিহ অসমীয়াৰ বিলৈ বিপত্তিৰ সীমা নোহোৱা হ’ল। পুনৰ ১৮২৬ চনত ইয়াণ্ডাবু সঙ্কিমতে অসম ইংৰাজৰ অধীনস্থ হ’ল । পৰাধীনতাৰ শিকলি ছিঙি অসম মাতৃক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ অনেক বীৰ সপ্তানে বুকুৰ তেজ দিলে। মণিৰাম দেৱান, পিয়লী ফুকনক বৃটিচে ফাঁচি দিয়ে । এনে অমানৱীয কাযাতি দেশত শোকৰ নৈ বৈ গ'’ল। ড‘’ হাজৰিকাদেৱে অসম বুৰঞ্জীৰ এই সকলো কথা আতিণগুৰি মাৰি কাহাৰ্বা তালৰ, গজগতি ছন্দৰ এই গীতটো বচে আৰু ‘পিয়লি ফুকন’ চিনেমাত দিয়ে।

ৰমকে জমকে আছিল মোৰ অসমী সোণৰ কপৌফুলে পিন্ধি সিংখাপ পিন্ধিলৈ জেতুকাৰ বোলেৰে হাত ৰঙচুৱা কৰি । --- কিনো দিন পৰিলে আজি । ক’লৈ গ’ল ৰঙ চঙ ক’তনো সিংখাপ গলৰ শিলিখাৰে মণি; বদন পূৰ্ণানন্দে শতৰু শালিলে মান ৰূপ অসুৰক আনি । আমাৰে মজিয়াত শগুন বপুৰাই খায় মৰা শ টানি জয়াৰে দ’লতে ফেঁচাই কুৰুলিযায় অসমৰ যাতনা দেখি । কোম্পানী আহিলে মুখত হাঁহি লৈ এখন্তেক বহোঁ দেই বুলি বহিব পাই তেওঁ বৰ ঘৰ সোমালে শেলেৰে বুকুতে হানি । স্বাধীন অসমীৰ ডিঙিতে আঁৰিলে লোহাৰ শিকলিৰে মণি কোন ক’ত আছা অসমীৰ বুকুতে মোকলাই আনাহি ভাঙি । পানী টোপা টোপে পৰে মোৰ চকুলো

অসমী উঠিব হাঁহি । কিনে দিন পৰিলে আজি ! বোলছবি ; পিয়লী ফুকন, ১৯৫৫

এটি কলি দুটি পাত

শঙ্কৰদেৱে গঢ়া বৰ অসমখনিত চাহ জনজাতি নামেৰে আৰু এটা জনজাতি নতুনকৈ সধযেক্]সিত হ'ল। এওঁলোক বৰ্তমান অসমীয়া জাতিৰ অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ । ১৮৩৯ চনত ইংৰাজৰ আমোলত অসম ফোঁম্পানী গঠন হোৱাত অসম ভূমি সেউজীয়া চাহ বাগিচাৰে সেউজ বৃুলীয়া হৈ পৰিল। চাহখেতিত সহায় কৰিবৰ কাৰণে ইংৰাজ সকলে (অজ্ঞাত কাৰণত) থলুয়া শ্রমিক নিয়োগ নকৰি বঙ্গ, উৰিয্যা. মধ্যপ্ৰদেশ আদিৰ পৰা অসমলৈ তমিক আমদানি কৰিলে। এওঁলোকেই হ’ল বৰ্তমানৰ চাহ জনজাতি। এওঁলোকৰ মানস পটত ৰৈ যোৱা পূৰ্বৰ কিছু ভাষা সংখ্কৃতি আৰু নতুনকৈ গ্ৰহণ কৰা থলুৱা 'বৃাষা সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণত এটি নতুন ভাষা, সংস্কৃতি গঢ়লৈ উঠিল। এই ভাষা-সংস্কৃতিয়ে বাৰে ৰহলীয়া অসমীয়া সংস্কৃতিত সোণত সুৱগা চৰালে। এওঁলোক মালিক পক্ষৰ দ্বাৰা শোষিত, বঞ্চিত। শ্রমানুসাৰে উপযুক্ত পাৰিশ্ৰমিক, শিক্ষা আৰু অন্যান্য সা-সুবিধাৰ পৰা বঞ্চিত হৈ দুখ- দুৰ্দশা পূৰ্ণ অস্ধকাৰময় জীৱন যাপন কৰে ৷ শ্ৰমৰ ক্লান্তিলাঘৱ আৰু জীৱনটো সৰস প্বাৰিবলৈ বিশাল সেউজীয়াৰ বুকুত তেওঁলোকে মাদলৰ তালে তালে নাচে, গায় । সংস্কৃতিৰ পূজাৰী, মানৱ প্ৰেমী ড’ হাজৰিকাদেৱে নিষ্পেধিত এই গোষ্ঠীটোৰ পুঞ্জীভূত বেদনাৰাশি হৃদয়ঙ্গম কৰি তেওঁলোকৰ কাৰুণ্য ভৰা জীৱন যন্ত্ৰণাক কলাত্মক দিশেৰে বিশ্ববাসীৰ সমুখত উদঙাই দেখুৱায়। হেজাৰজনৰ হেজাৰ মাদলৰ শব্দত শত তুফান উৰুৱাই পঠাই আজি তেওঁলোকে বিশ্ববাসীৰ সমুখত নিজকে মানুহ ৰূপে পৰিচয় দিছে।

এটি কলি দুটি পাত ৰতনপুৰ বাগিচাত লহ্পহীয়া হাতেৰে কোনেনো ছিঙিলে অ’ কোনেনো ছিঙিলে ? এন্ধাৰ ক’লা চুলিৰে জবাফুলৰ পাহিৰে পাপৰিবোৰ উৰুৱাই কোনেনো হাঁহিলে অ’ কোনেনো হাহিলে ? জুগনু আৰু লছ্মীৰে বিয়াৰ দিনা বুমুৰে ৰতনপুৰ বাগিচাত জোৱাৰ তুলিলে অ’ জোৱাৰও তুলিলে । জুগনু আজি এটি পাত লছ্্‌মী আজি এটি পাত কেঁচুৱাটি সৰু কলি ভাগৰি পৰিলে অ’ ভাগৰি পৰিলে । সেই মানুহ কলি দুটি পাত ৰতনপুৰ বাগিচাত অকালতে চিঙিবলৈ পিশাচও আহিলে অ’পিশাচও আহিলে । তাম বৰণৰ দেহাৰে সবল সুঠাম বাছৰে চম্ঢমাঢম্‌ মাদল বজাই কোনেনো নাচিলে অ’ হেজাৰে নাচিলে । নতুন তুফান আহিলে হেজাৰ মাদল বাজিলে সেই মাদলৰ সাহস দেখি পিশাচও পলালে । অ’ পিশাচও পলালে । বচন! ; গুৱাহাটী, ১৯৫৫

জাগ্ৰত মানুহৰ ছাঁ দেখি

১৯৫৫ চনৰ জুনত ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক সন্থাৰ সদস্য ৰূপে হেলচিংকিত অনুষ্ঠিত বিশ্বশাস্তি সন্মিলনীৰ ভাৰতীয় প্ৰতিনিধি স্বৰূপে ড’ ভূপেন হাজৰিকা ফিদ্ল্যাণ্ডলৈ যায়। তেওঁৰ দলটোত আছিল কেবাজনো সাহিত্যিক, সংস্কৃতিবিদ-কলাবিদ আৰু কেইজনমান যুদ্ধ বিৰোধী কংগ্ৰেছী এম পি । তেওঁলোকে দিল্লীৰ পৰা বিমানেৰে কাবুল, মস্কো হৈ ফিন্ল্যাণ্ড পায়গৈ । বিমানৰ পৰাই তেওঁলোকে দেখিবলৈ পালে জিলিকি থকা ৰাছিয়াৰ সেউজীয়া খেতি পথাৰ; সমাজতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ গৌৰৱ -- খেতিয়কৰ নিজৰ কালেক্‌টিভ ফাৰ্ম-- সমূহীয়া খেতি। আনহাতে হিন্দুকুশৰ সিটোফালে একে মাটি কাবুলৰ অথচ শুকান, শিল বৰণীয়া হৈ অসহায় ভাবে পৰি আছে ! এক বিৰাট বৈপৰিত্য । তেওঁৰ চকুৰ আগত ভাঁহি উঠিল নিজৰ দুখীয়া দেশ ভাৰত বৰ্ষৰ কথা। অসমৰ দৰিদ্ৰ কৃষকৰ কথা ! ঘৰে ঘৰে এডোখৰ ফটা কাপোৰ বিচৰা শিশু ভিক্ষাৰীৰ কথা, এমুঠি ভাত, অলপ গাখীৰৰ বাবে চিঞৰি চিঞৰি মৃত্যুক আকোঁৱালি লোৱা বুভুক্ষু শিশুৰ কথা !! আশী শতাংশ কৃষিজীৱিৰ দেশ ভাৰত বৰ্ষ! কোনোটো বতৰত খৰাঙে মষিমূৰ কৰে আৰু কোনোটো বতৰত বানপানীয়ে ধাহি মুহি ধুই নিয়ে বা নৈৰ গৰা খহনীয়াত জাহ যায়! কৃষকৰ মূৰৰ ঘাম মাটিত পৰা হাড় ভঙা শ্রম অথলে যায় ‘ আশী শতাংশ ভাৰতীযৰ জীৱিকাৰ অন্যতম উপার কৃষি ব্যৱস্থাৰ ৰাজহাড় ভঙা । স্বাধীন ভাৰতৰ আৰ্থ সামাজিক দিশত যেনেদৰে উন্নতি হব লাগিছিল বাল্তৱ ক্ষেত্ৰত সেয়া পৰিলক্ষিত নহ’ল । শিক্ষাৰ জ্যোতিৰ অভাৱত লক্ষ্যজন আদিম গুহাবাসীৰ দৰে অজ্ঞান অন্ধকাৰতে পতিত হৈ ৰ’ল; গণতান্ত্রিক ৰাষ্টৰখনত মাথোন দুটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হ’ল -- এটা হ’ল পুঁজিবাদ আনটো দৰিদ্ৰ। দেশৰ শাসনত থকা সকলৰ অদূৰদৰ্শিতা, অন্ধ শাসনে কিছুমান দুনাঁতি পৰাযণ ক’লা ব্যৱসায়ীকহে ৰক্ষণাবেক্ষণ দিছে যাৰ অকৃটোপাছী শোষণৰ বলত নীৰিহ, হোজা জনগণ কোঙা হৈ পৰিছে। ইতিমধে চুবুৰীয়া সমাজবাদী ৰাষ্ট্ৰ চীন, ৰাচিয়া, ফিনল্যাণ্ড আদি দেশৰ উন্নতি দেখি ভাৰতৰ নেতাসকল উচপ খাই উঠিছে। এইবোৰ দেখি শুনি মস্কোৰ হোটেলত বহি শাসনৰ গাদীত থকা, উচ্চৰ পৰা উচ্চতম মহলত সুখেৰে টোপনি যোৱা নেতা সকলক উদ্যেশ্যি হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে। তেওঁ কয় যে জাগ্ৰত মানুহৰ ছাঁ দেখি কিয় উচপ খাই উঠিছা। এতিয়া কুঁৱক্লীয়ে আৱৰা ৰামধেনু কিয় বিচাৰি যোৱা * তোমাৰ চৌদিশে চোৱাঁ, ধূলিৰ এই ধৰাতে সৰগ নামিছে নতুন ৰহণ পোৱা। তেওঁলোকৰ শুকান ধৰণীত নতুন মৌচুমীৰ বৰষুণ পৰি যুগৰ কঠিয়া ধৰাত নাচিছে; সেইবোৰ অনুকৰণ কৰা ।

জাগ্ৰত মানুহৰ ছাঁ দেখি

( কিয়) দিনে ৰাতি উচপ খোৱা আলসুৱা আকাশত কুঁৱলীৰ মুখা পিন্ধা ৰামধনু কেলেই খেদি যোৱা ।

ধুলিৰ ধৰাত জীৱন সৰগ ওপজে নতুন ৰহণ পোৱা

আলিটিৰ আশেপাশে মানুহ দেখিবা পদাঘাত নেওচিযোৱা ।

নতুন মৌচুমীৰ বৰষুণ পৰিছে শুকান ধৰণীত চোৱা

যুগৰ কঠিয়া ধৰাত নাচিছে তাকেহে সাৱটি লোৱাঁ ।

ৰচনা ঃ মনস্ধেো, ১৯৫৫

জিক্‌মিক্‌ দেৱালীৰ বস্তি দ্বলে

পল ৰ’বছনে আমেৰিকাত বৰ্ণ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিছিল গীতেৰে, দক্ষ অভিনয়েৰে;--সাম্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে । ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱেওঁ ওৰেটো জীৱন গীত গাই আহিছে শ্ৰেণী বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে, শোষণৰ বিৰুদ্ধে, ন্যায্যৰ বাবে, সাম্য প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে । উৎসৱ পাৰ্বন অনুষ্ঠিত হয় ধনী দুখীয়া নিৰ্বিশেষে সকলোৰে বা!ৱঁ) উদাহৰণ স্বৰূপে, পোহৰৰ উৎসৱ, আনন্দৰ উৎসৱ দেৱালীকেই ল'ব পাৰি । দেৱালীৰ জিক্‌মিক্‌ বস্তিৰ পোহৰত অমাৱস্যাৰ এন্ধাৰ দূৰতে বিদূৰ হয় । ৰা $/সাদোপম অট্টালিকাত জ্বাকজমক সাজপোছাক শিন্ধি জিক্‌মিক্‌ দেৱালীৰ ৷পাহৰত ধনীৰ দুলালহঁতে ধুমধাম হিলৈ ফুটাই আনন্দত আত্মহাৰা হয়। তাৰ তলতেই এন্ধাৰ ভগা পজাঁটিত দুখীয়াৰ শিশুটিয়ে ভোকত কাদ্দে; পেটৰ কলমলনিত টোপনি নাহে! উপায়হীনা দুখুনী মাতৃয়ে নিচুকনি গাই শুৱাবলৈ বৃথা চেষ্টা কৰে - লাহে লাহে , তেওঁলোকৰ পঁজালৈ দেৱালীৰ আনন্দ নাহে! অমাৱস্যাৰ এন্ধাৰেৰে আৱৰা তেওঁলে৷কৰ জীৱন জিক্‌মিক দেৱালীৰ বস্তিৰ পোহৰে পোহৰ নকৰে। সুখ-শান্তি, হাঁহি-ফুৰ্তি কোনেনো নিবিচাৰে ? গায়ক, গীতিকাৰ হাজৰিকাদেৱে কয় -- সমাজৰ সৰ্বভ্ৰৰ লোকৰ মাজত সুখ-শান্তি আহিবলৈ হ’লে সমাজ পৰিবৰ্তন হ’ব লাগিব । সমাত্ধ স্‌লনি হয় বিপ্লৱৰ ফলতহে । বিপ্লৱৰ ফলত এন্ধাৰৰ বক্ষ বিদাৰি এদিন সমাজ আকাশত পূবে ধল ফাঁট দিব । নতুন সুৰুযৰ ৰাঙলী পোহৰে সমাজৰ চোতাল জিলিকাই তুলিব। সেইদিনা দেৱালীৰ চাকিৰ পোহৰে পঁজাটিও জিক্‌মিকাব; ধুমধাম হিলৈ ফুটাই প্রতিটো শিশুই আন্ন্দতে নাচিব!

জিক্‌মিক্‌ দেৱালীৰ বস্তি জ্বলে এন্ধাৰত কান্দে কোনে অকলে অকলে ওচৰা-ওচৰি দুটি ঘৰ । এটি পঁজা আনটোে৷ ৰজা ঘৰ ৰজাঘৰে হাহে, মাথোন পঁজাটিত বস্তি নস্বলে । পঁজাটিত এটি আছে মাটিৰে চাকি শলিতাও জ্বলি গ’ল নাই আৰু বাকী বৰ বৰ আলাসৰ লাৰুৱে হাঁহে পঁজাটিত পোনাটিৰ টোপনি নাহে

ফুট গধূলিতে কপিলী খুটিত

ড‘ভূপেন হাজৰিকাৰ কিছুমান গীতত মানুহৰ সহজাত পবিত্ৰ প্রেমৰ কোমল মিঠা সুৰ ধ্বনিত হয় যিবোৰে পাবাণ হৃদয়ৰো মৰ্ম্ম স্পৰ্শ কৰিব পাৰে৷ তেওঁ এবাৰ নগাওঁৰ এখন ফাংচনত গীত গাই উভতি আহোঁতে বাটত সোণাপুৰ-ক্ষেত্ৰীৰ ৰাজপথত দেখা সেই অঞ্চলৰ গো-পালনকাৰী, গাখীৰৰ ব্যৱসায়েৰে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰা নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ জীৱনক প্রতিনিধিত্ব কৰা ‘কাঞ্চী আৰু তাইৰ প্ৰেমিক নল বাহাদুৰ ছেত্ৰী’ৰ কথাৰে এই মহান গীতটি ৰচনা কৰে। গৰু আমাৰ কিমান উপকাৰী সেই কথা বৰ্ণোৱা নিষ্প্রয়োজন। হিন্দু সকলে গৰুক লক্ষ্মী জ্ঞান কৰি পূজা কৰে । গীতটিত উল্লেখিত “গাই বিচৰাৰ চলে সি মনৰ মৰম যাচে, সেই মৰম দেখি কাঞ্চীজনী ৰঙা পৰি যায় ।” এই প্ৰেম হৃদয়ৰ আকৰ্ষণতহে ওপজা আধ্যাত্মিক শ্ৰেম। ‘গাইজনী হেৰালে তাইৰ ব্যৱসায়ো নাই’-- একেবাৰে ধ্ৰুণ্বসত্য কথা । কাৰণ, এজনী গাই গৰুই একো একোটি পৰিয়ালৰ জীৱিকা নিৰ্বাহৰ একমাত্ৰ সম্বল। নল খাগৰিৰ মাজতে সি গাই বিচাৰি পাই গাইজনী তাইক ঘূৰাই দিলে। তেতিয়া নিজৰ গৃহস্থক পাই পোহনীয়া জন্তুৱে যি আনন্দ পায় ‘গাইজনীয়েও আনন্দতে গোধুলি উৰায়’শাৰীটোৱে অতি সুন্দৰ কৈ বুজাই দিয়ে । ইয়াৰোপৰি, আজিৰ সমাজৰ ব্যাধি স্বৰূপ ‘কৰ্মহীনতা’, এলেহুৱা জীৱনৰ বিপৰীতে গো-পালন কৰি স্ব-সংস্থাপিত গোৰা গাভৰু কাঞ্চিজনী নিবনুৱা ডেকা-গাভৰুৰ আদৰ্শৰ প্রতীক। প্ৰতিটো পৰিয়ালত নাৰীৰ ভূমিকা কি (?) সৰ্বজন বিদিত। ঘৰখনৰ দায়িত্ব চম্তালাৰ উপৰিও আৰ্থিক দিশতো যে নাৰীয়ে অৰিহণা যোগায় এই কথাকে প্রতিপন্ন কৰিবলৈ গৈ গীতিকাৰে নাৰীৰ প্ৰতি সন্মান প্রদৰ্শন কৰি নাৰীমনৰ সৌন্দৰ্য্য, সততা, আৰু দৃপ্ত ব্যক্তিত্বক মহানুভৱতাৰে পৰিস্ফুৰণ ঘটাইছে । অন্যহাতে, অ’ বগী গাই,অ’লচ্মী' গাই’ বুলি ৰিঙিয়াই ফুৰা কাঞ্চীজনীৰ প্রতি মানৱতাবাদীজনৰ হৃদয় সহানুভূতিৰে পূৰ্ণ হৈছিল । সেয়ে নলবাহাদুৰ ছেত্ৰী নামৰ প্ৰেমিক এজনৰ বেশত এজন প্ৰেমিক ৰূপে তাইক সহায় কৰি দিয়াৰ ভাৱ তেওঁৰ মনত উদয় হৈছিল। ৰিঙিয়াই-দৌৰি গাই বিচৰাৰ ছন্দত তাইৰ দৈহিক সুষমাত গীতিকাৰ বাৰুকৈ আকৃষ্ট হৈছিল ।‘তাইৰ মান গাখীৰতী নাই’ তাৰেই প্রকাশ বুলি এটি সাক্ষাৎকাৰত শিলপীজনে কয়।

ফুট গধূলিতে কপিছী খুটিত কোন গোখলি গাভৰুৰ গাইজনী হেৰাল গাইজনীনো কেনে তুলনা নাই হেনো সেই চাপৰিত তাইৰ মান গাখীৰতী নাই । কাঞ্চীয়ে ৰিঙিয়ায় ---_- ‘অ’বগী গাই, ‘অ’ লছযী গাই তুমি দেখোন নাহিলে ব্যৱসায়ো নাই’

সেই মিঠা মাতৰ চিঞৰে পৃথিৱী কঁপায় । তাইৰ ৰূপতীৰ্থৰ যাত্ৰী-- এজন মাথোন আছে গাওঁ তাৰ ক্ষেত্ৰী,--- সি নল বাহাদুৰ ছেত্ৰী গাই বিচৰাৰ ছুলে মনৰ মৰম যাচে সেই মৰম দেখি কা্থীজনী ৰঙ । পৰি যায়। নল খাগৰিৰ মাজতেসি গাই বিচাৰি পালে গাঁই বিচাৰি পাই তাইক গাইজনী দিলে গাইজনীয়েও আনন্দতে গৈ৷-ধূলি উৰায় ।

নগাওঁ গুৱাহাটী ৰাষ্ট্ৰীয় পথত, ১৯৫৫

ৰং কিনিবা কোনে

কলাৰত্ন ড’ ভূপেন হাজৰিকাদেৱ কেৱল গায়ক, গীতিকাৰ বা চিনেমা নিৰ্মতাই নহয় তেওঁ এজন সুন্ৰ আবৃত্তিকাৰ আৰু ভাওঁৰীয়াও ৷ তেওঁৰ ৰসাল বাক্যালাপে মানুহক বাৰুকৈয়ে মোহিত কৰে । ফোন বয়সৰ ম্মনুহৰ লগত কেনেদৰে কথা পাতিব লাগে তেওঁ সুন্দৰ তাবে বুজিলৈ সেই মতে বাক্যালাপ কৰি মানুহক মোহি'ত যমষে। ইও এবিধ কলা । তেওঁ শিশু মনত্ত্বক অধ্যয়ন কৰি শিশুৰ জ্ঞান বিকাশত সহায়ক হোৱাকৈ শিশুৰ মনোপ্ৰাহীকৈএই গীতটো ৰচে ৷ কিছুবছৰ আগলেফে শিশু সাহিত্য বা শিশুগীতৰ সংখ্যা তেনেই ভাকৰ আছিল। সম্ঙ্লতি সঙ্বশিক্ষা মিছনে শিশু শিক্ষা প্ৰসাৰৰ বাবে গীত-নাচ, খৈলা ধূলাৰ মাধ্যমেৰে শিশুক শিক্ষা দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছে । সম্প্ৰতি বুজন পৰিমাণৰ শিশু সাহিত্যিক আৰু শিশু সাহিত্যও সৃষ্টি হৈছে। কিন্তু যি সময়ত অসমীয়া শিশু সাহিত্যৰ ভঁৰাল চালুকীয়া অৱস্থাত আছিল সেই সময়তে শিশুৰ মানসিক বিকাশৰ অৰ্থে ড’ হাজৰিকাদেৱে ভালেমান শিশুগীত ৰচে । তাৰ ভিতৰত এই গীতটোও অন্যতম । গীতটো এজন ৰঙ বেচোঁতাৰ (ফেৰীৱালাৰ) কথাৰে ভাওঁ দিও গাৱ পাৰি ।

শিশুৱে নানা বৰণীয়া ৰং ভাল পায়। সাতোবৰণীয়া ৰামধণু, ৰঙৰ উৎসৱ ফাকুৱা, পোহৰৰ উৎসৱ দেৱালী শিশুৰ প্ৰিয় । তাৰোপৰি শিশুৱে ৰঙ চঙীয়া ছবি চাই ভাল পায়। ছবি নথকা কিতাপ শিশুৱে পঢ়িবলৈ ভাল নেপায় । সেয়েহে শিশুৰ কিতাপবোৰ নানা বৰণীয়া ছবিৰে ভৰা । শিশুৱে ছবি আঁকিও ভাল পায়। পেণিল ডাল হাতত তুলি লব পৰা হোৱাৰে পৰা শিশুৱে ছবি আঁকে ঘৰৰ বেৰে-দুৱাৰে, য’তে ত’তে -- আঁক বাক ফৰি! এনে শিশুৰ বাবে কালাৰ পেন্সিল, কালাৰ বক্‌চ্‌ অত্যন্ত প্ৰয়োজন। কিন্তু তেৎ'ংললাকে নেজানে -- এই কালাৰ বঁকুচাদ ৰংবোৰ ক’ৰ পৰা অহা। কাৰণ, এইখিনি বয়সত প্রকৃতিৰ সতে শিশু মনৰ পৰিচয় নঘটে। তাৰোপৰি, আজিৰ শিশু বিশেষকৈ নগৰাঞ্চলৰ শিশু সকলক তিনি চাৰি যছৰৰ পৰহ স্কুলত ভৰ্তি কৰা (চৰকাৰী নিয়ম ছুবছৰ) এটা নিয়মত পৰিণত হোৱা বুলিবই পাৰি। এই শিশু সকলে (প্রতি্বশ্দিতাৰ দৌৰত) জীৱনৰ প্রথম খোজতেই, এফ প্রকাৰ মাকৰ কোলাৰ পৰাই এটা যান্ত্ৰিক জীৱনত সাঙোৰ খায়; তীঘ্ৰ মানসিক চাপত ভাৰাক্ৰান্ত হয়। শিশু এটিক ‘মানুহ’ ৰূপে গঢ় দিবলৈ হ'লে প্ৰকৃতিৰ সম্যক জ্ঞান অপৰিহাৰ্য্য। কাৰণ প্রকৃতি অবিহনে মানুহৰ জীৱন অসম্পূৰ্ণ। তেওঁলোকে ছ্ববিত লগোৱা ৰংবোৰ ক’ৰ পৰানো আহিল? আমাৰ চাৰিওফালৰ পৃথিৱীখনেই যে এই সমস্ত ৰঙৰ আকৰ; এই ৰংবোৰ যেপ্রকৃতি দেৱীয়েই আমাক উপহাৰ দিছে --- এই শিক্ষা শিশুই সহজে বুজি পোৱাকৈ গীতেৰে শিকোৱাৰ দিহা কৰি এসময়ৰ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক ড'‘ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটো ৰচে।

এজন ৰঙৰ বেপাৰীৰ (ফেৰীৱালা) বেশত মোনাৰ ভিতৰত ৰং ভৰাই লৈ গায়ক গীতিকাৰে দেশে দেশে ৰঙৰ বেহা কৰি ফুৰিছে। তেওঁৰ মোনাত থকা এই ৰং আনিছে প্রকৃতিৰ পৰা। যেনে ? হালধীয়া চৰাই আৰু সৰিয়হৰ ফুলৰ পৰা হালধীয়া, আকাশৰ নীলা, বগলীৰ বগা, পথাৰৰ সেউজীয়া,ৰামধেনু আৰু সকলো ৰঙৰ উত্স সূৰ্য্যৰ পৰা ৰং আনিছে । বেপাৰীয়ে পইচা নোহোৱাকৈ বন্ধু নিবিকে। কিন্তু এইজন বেপাৰীয়ে শিশু সকলক আশ্বস্ত কৰিছে যে -- পইচাৰ অভাৱত দুখীয়া শিশু সকলে ৰং নোলোৱাকৈ থাকিব নেলাগে। বিনা পইচাৰে সকলো শিশুকে তেওঁ ৰং দি যাব। সেয়েহে তেওঁ সকলো শিশুকে লৰি লৰি আহি ৰং লবলৈ কৈছে। তেওঁ বেছি সময় ৰৈ থাকিব নোৱাৰে। কাৰণ দেশে দেশে তেওঁৰ বেহা আছে;পৃথিৱীৰ সকলো অকণিৰ মাজতে তেওঁ ৰং বিলাই ফুৰে । তেওঁৰ মাথোঁ এটাই অনুৰোধ -- তেওঁৰ ৰং লৈ যেন সকলো শিশুই খিলখিলকৈ হাঁহি হাঁহি ধৰা বুলায়। বাস্তৱ জীৱনৰ কৰ্কশতাত আৱদ্ধ নহৈ শিশু সকলে যাতে ৰং-আনন্দ আৰু স্রূৰ্তিৰ মাজেৰে এটি সুন্দৰ জীৱন গঢ়ি সেই সুন্দৰতাৰ জ্যোতিৰে পৃথিৱীখনো সুন্দৰ কৰে সেই উদ্দেশ্যৰে তেওঁ এই গীতটো ৰচে আৰু গায় ।

ৰং কিনিবা কোনে ?

অ’ ৰং কিনিবা কোনে ?

মোনা ভৰাই ৰং আনিছোঁ

কিনা মোনে মোনে ।

বাও ধানৰ সোণ পথাৰৰ হালধীয়া চৰাই আৰু হালধীয়া সৰিয়হৰ ফুলৰ পাপৰিয়ে হালধীয়া ৰহণ মোক বেচে ঘনে ঘনে অ’ ৰং কিনিবা কোনে ?

সেউজীয়া থোৰ মেলা ধাননিতে

বৰ আকাশৰ নীলা মিলা সীমা খিনিতে উটি ফুৰা বগটি হেৰালে;

বগ পাখিৰ বগা বিচাৰি খালোঁ মই হাবাথুৰি

বগটি কেনিবা লুকালে ?

ডাঠ পাতল সেউজ বোলত লুকাই থকা বগটিয়ে হাঁহি মাৰি ক’লে--- মোৰ পাখিৰ বগা কিনা;-নাপাবা সঘনে ।

হেঙুলীয়া ৰহণ খেদি

সেন্দুৰী আলিৰে গলোঁ

সূৰুয ককাইক লগ ধৰাৰ মনে ।

সূৰুষে বোলে ঃ

সকলো ৰঙৰ বেহা কৰে --- ইন্দ্ৰধনুখনে সেই ধনুৱে অলপ বেচত মোনাখনিত ঢালি দিলে

সপোন সনা ৰহণবোৰ জুখি দোনে দোনে

অ’ ৰং কিনিবা কোনে ?

অকণি অ’ অকণি ! ৰং বেচৌতা মই

দৈশে দেশে বেহা আছে --- মই নাথাকো ৰৈ । লোঁৱা, লোঁৱা, ৰং লোঁৰা -- আনা সবাকে মাতি ৰঙৰ বাবে নালাগে মোক পইচা পাতি । মাথো তুমি ৰং লোৱা লৰি লৰি আহি

সেই ৰঙেৰে ধৰা বোলোৱা

খিল খিলকৈহহাঁহ ।

আহা জনে জনে, অ’ ৰং কিনিবা কোনে 1

টটীনিকুটি, গুৱাহটী; ১৯৫৫

[};};}}}}}}}}}}}}} সগৰ অ’ জীৱন ডিঙা বাই থাকা

দেহ বিচাৰৰ গীত সমূহ অসমীয়া লোক সাহিত্যৰ অমূল্য সম্পদ । পুৰণি দেহ বিচাৰৰ গীত সমূহত নাও, নাওৰীয়া আৰু নদী যথাক্ৰমে জীৱন আৰু সংসাৰৰ প্রতীক ৰূপে ব্যৱহাত হৈছিল । সংস্কৃতিৰ গুৰি বঠা বোঁতা ড’ হাজৰিকাদেৱে মলঙিব ধৰা লোক-সংস্কৃতি এই অমূল্য সম্পদসমূহ পুনৰুদ্ধাৰ কৰি আনি সৃষ্টিৰ সোণাৰী শালত গঢ়ি পিতি নতুন সাচঁত ন ন ৰহণ্যদ দজাই পৰাই সোণত সুৱগা চৰালে । দেহ বিচাৰৰ গীতৰ আৰ্হিত সজোৱা এই গীতটোত ‘নৈ’ সংসাৰৰ আৰু ‘নাও’ মানুহৰ জঁৱনৰ প্রতীক হিচাবে ব্যৱহৃত হৈছে। সংসাৰ নদীত নাও মেলি আহোঁতে গুম্‌ গুম্‌ মেঘৰ গাজনিৰে সৈতে ধুমুহা আহে । অৰ্থাৎ জীৱন পথত বাট বুলি আহোঁতে আমি প্রতিটো পদক্ষেপতে অনেক বাধা বিঘিনিৰ সন্মুখীন হুওঁ । তাঞাপৰি নদীৰ গভীৰ পানীত কুম্ভীৰ, ঘঁৰিয়াল আদি অনেক ভয়ানক প্রাণী থকাৰ দৰে আমাৰ জীৱন পথতো পদে পদে অনেক বাধা বিঘিনি আৰু শত্ৰু আছে। সেইবোৰ যিমানেই ভয়ানক নহওক আমি পিছছঁছকি আহিব নেলাগে। আমি বুকুৰ সাহেৰে, দুবাছৰ শক্তিৰে সেইবোৰক পৰাস্ত কৰি আমাৰ জীৱন তিঙাখন বাই নিবঁই লাগিব অর্থত লক্ষ্যস্থান পাবই লাগিব। কাৰণ, জীৱনে কেতিয়াও হাৰ মানিব নেলাগে । কেতিয়াবা মাজনদীৰ চাকনৈয়াত পৰি ইকুলো হেৰনাই সিকূলো নেপাই জীৱন নৌকা ডুবু ডুবু কৰে; --- পাল চিৰে, বঠাও ভগে । সমুখত নিশাৰ এন্ধাৰ ৷ এনে ক্ষেত্ৰত অসীম ধৈৰ্য আৰু সাহসেৰে চাকনৈয়াক প্ৰতিহত কৰি লক্ষ্যত উপনীত হব লাগে । মানুহৰ জীৱনত ঢৌ ধুমুহা, সংঘাত, ঘাত-প্রতিঘাত থাকিবই । অসীম ধৈৰ্য্য আৰু সাহেৰে সেইবোৰ নেওচি সাফল্যৰ শিখৰত আৰোহণ কৰিব পৰাটোহে সাৰ্থক জীৱন। সেয়েহে , সাগৰ সঙ্গমত সাঁতুৰি সীতুৰিও ক্লান্ত মোহোৱা গায়ক গীতিকাৰ ড’ ভূঞেন হাজৰিকাদেৱে জীৱনৰ গভীৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা উপদেশ দি কয় যে মানুহে দুখৰ দিনতো দুখকে ধিয়াই কান্দি-কাটি অমূল্য সময় অথলে পাৰ নকৰি ধৈৰ্য, সাহস আৰু ফঠোৰ সাধনাৰে জীৱনটো সজাই পৰাই সুখ- শাস্তি কী'হিৰে সঙ্গীৱ কৰিব লাগে ।

অ’ জীৱন ডিঙা বাই থাকা, বান্ধ হে । গুম্‌ গুম্‌ গুম্‌ গুম্‌ মেঘে গৰজিলে হুম্‌ হুম্‌ হুম্‌ হুম্‌ ধুমুহা আহিলে । জীৱন ডিঙা বাই থাকা,

জীৱন ডিষ্ঠা বাই থাকা বান্ধ হে’ ।

গভীৰ নদীত কুম্ভীৰ আছে, -- আছে বন্ধু আছে

কুম্বীৰৰো মৰণ আছে, -- আছে বন্ধু আছে বাহুত তোমাৰ বল আছে হেজাৰ হাতীৰ সাহ আছে তয় সঙ্কোচ এৰা বান্ধ হে!

এ কলিজা কপোঁৱা চাকনৈয়া --তাতে কিনো হ'ল?

মাজ পানীত নাও ভাগে চোঁৱা --_ এম্‌ তাতে কিনো হ’ল ? এ বা দেখোঁ ভাগে -- হে হাত ক'লৈ গ'ল ? পাল দেখোঁ চিৰে --- হে বুকুকলৈ গ'ল ? কান্দোন এৰি হাঁহি থাক৷ বান্ধ হে।

বোলহ্‌ৰি £ এবাৰাটৰ মুৰ, ১৯৫৬

জনকপুৰৰ জানকীয়ে

অসম চাহৰ বাবে বিখ্যাত । পাহাৰে ভৈয়ামে বিস্তীৰ্ণ অঞ্চল চাহৰ বাগিচাৰে সেউজীয়া অসমক কোৱা

হয় সৌন্দৰ্য্যৰ লীলা ভূমি; ‘01661) 1,811’ বা ‘সেউজী দেশ’ । ইয়াতেই ৰঙীন হয় শ্ৰমজীৱী বনুৱাৰ জীৱন ৷ তথাকথিত সমাজখনৰ আঁৰত ইয়াতেই ৰচে তেওঁলোকে যৌৱনৰ মধুৰ সপোন; জীয়াই থকাৰ ৰঙীন স্বপ্ন। শোষিত, বঞ্চিত, অৱদমিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতি গায়ক, গীতিকাৰ হাজৰিকাদেৱ সদায়ে সহামুভুতিশীল । তেওঁ অৱহেলিত চাহ বনুৱাৰ সমাজ জীৱন আৰু বৰণীয়া সংস্কৃতিৰ প্রতি আকৰ্বিত হৈ কেবাখনো চিনেমা আৰু ভালে সংখ্যক গীতৰ সৃষ্টি কৰিছে । সেইবোৰ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ অমূল্য সম্পদ । এই গীতটিত বুধু আৰু জানকী চৰিত্ৰ দুটিৰ মাজেৰে চাহ জনজাতিৰ সাজ-পোছাক, আ-অলঙ্কাৰ, জীৱন নিৰ্বহ প্রণালী, সমাজ ব্যবস্থা, ৰুচি অভিৰুচি, কলা -সংস্কৃতি, প্ৰেম-পিৰিতি, আশা-অকাত্খা, হাঁহি - কান্দোন আদি সুন্দৰ ভাৱে পৰিস্ফুট হৈ উঠিছে । বাগিচাৰ মাজৰ লুঙলুষ্ঠীয়া বাটেৰে বুধু শনিবৰীয়া হাটলৈ যায় । হাটৰ পৰা জানকীলৈ কিবা আনে নে নাই তাইৰ জ্ৰাক্ষেপ নাই ! তাই মাথোঁ সপোন দেখে বুধুক মৰম দিয়াৰ, কাবতে পোৱাৰ, জুৰীয়া জীত্রনৰ । আজিৰ বস্তুবাদী সমাজ ব্যৱস্থাত অনেক ডেকা বা গাভৰুৱে ধন বা বস্তুৰ লোভহে শপ্ৰেমত পৰে বা বিবাহৰ প্রস্তাৱ দিয়ে। এই ক্ষেত্ৰত জানকীৰ প্ৰেম নিস্বাৰ্থ; হিয়াৰ মন্দিৰত ওপজা পৱিত্ৰ প্রেম । গীতটিত জানকীৰ চৰিত্ৰৰ মাজেৰে শ্ৰমজীৱি সমাজৰ সৰু সৰু মানুহৰ হৃদয়ৰ সৌন্দয্য, মহানতা সুন্দৰ ভাৱে প্রকট হৈ উঠিছে।

জনকপুৰৰ জানকীয়ে মিচিক মাচাক হাঁহে

ৰতনপুৰৰ বুধু আজি তাইৰ পিনে আহে ।

বুধুৰ গলত ৰঙা ৰুমাল বাহুত তামৰ তাবিজ

ক’লা চুলিত কত যে ভাঁজ দেহত ৰঙীণ কামিজ

কাজল সনা চকু দুটাই হাঁহে । ৰতনপুৰৰ বুধু :......

জানকীৰে লাহী কঁকাল বতাহতে হালে

হৰিণী যেন চকু দুটি মিচিক মাচাক হাঁহে

সাত সাগৰৰ ঢৌত যেন ভাঁহে । ৰতনপুৰৰ বুধু আজি.....

কাণত লৰে চৰে কৰে দুটি ৰূপৰ বুুমকা

খোজে পতি কিবা বাজে থুনুক থুনুক থুনকা

কিহৰ ভৰত খোপাটি তাইৰ খহে । ৰতনপুৰৰ বুধু......

কোমল ৰঙৰ ওঁঠ দুটি যেন চাহৰ কুঁহিপাত বুমুৰৰে সুৰ যেন ব’হাগী কুঙ্গিষে মাত শুনি বুধুৰ কলিজাটি দহে ।ৰঙনগুঞৰ বুধু.... চাহ গছৰ মাজে মাজে দূৰণিলৈ যোৱা বাট তাৰ মূৰত শনিবাৰে বহে এখন ধুনীয়া হাট তাৰে পৰা বুধু আজি আহে কিবা আনে কি নানে জানকীয়ে নেজানে চকুত মাথোঁ সপোনটি ভাহে । ৰতপুৰৰ বুধু ...... বোলছবি ; এৰাঘাটৰ সুৰ, ১৯৫৬,

জোনাকৰে বাতি অসমীৰে মাটি

১৯৫৬ চনত ড‘ ভূপেন হাজৰিঞাদেৱে তৈওঁৰ কাহিনী আৰু চিত্ৰনাট্যৰে প্ৰথমখন কথাছবি ‘এৰা বাটৰ সুৰ’ উলিয়ায় । ‘এৰা বাটৰ সুৰ'ৰ কাহিনী তেওঁৰেই বিগত জীৱনৰ কাহিনী বুলি ড’ হাজৰিকাদেৱে কয়।এই্‌ কথাছবিখনৰ বাবে তেওঁ ‘জোনাকৰে ৰাতি’, ৰ’দ পুৱাবৰ কাৰণে’, ‘জনক পুৰৰ জানকী’, ‘জীৱন ডিঙা বাই থাকা বান্ধৈ’, আদি গীত লিখে আৰু তেওঁৰ পূৰ্ব ৰচিত ‘সাগৰ সঙ্গমত’ গীতটিও দিয়ে । ‘জোনাকৰে বাতি’ গীতটি গাবলৈ তেওঁ অনুৰোধ কৰে কোকিল কণ্ঠী লতা মঙ্গেশকাৰক । তেওঁৰ কন্ঠতেই ধ্বনিত হয় চিৰ সেউজীয়া, অনন্ত যৌৱনা ‘জেনাকৰে ৰাতি’ গীতটি। ‘লোনাকৰে ৰাতি’ শুনি ভাল নোপোৱা মানুহ নাই । গীতটি লৈ হাজবৰিকাদেত্বও নথৈ সুখী । গানটো গাবলৈ লৈ লতাও সুখী । তেওঁ কয়-- ‘গঙ্গটোৰ কথা আৰু সুৰৰ পৰাই গম পাইছোঁ যে অসমখন বৰ সুন্দৰ । তেতিয়াৰ পৰ অসমক নেদেখাকৈয়ে লতাই অসমৰ প্ৰেমত পৰিল। গানটোৰ বিষয়ে ‘মই এটি যাধাবৰ’ত ভ’হাজবিকাদেৱে এনেদৰে লিখিছে --

লতাই যেতিয়া ‘জোনাকৰে ৰাতি---- গাই দিলে তেতিয়া মাথাঠি প্ৰেছ, গুজৰাটী প্ৰেছ গোটেই যোৰতে হুলস্থূল লাগি গ’ল । কিমান বোৰ যে হেড্‌লাইন ওলাইছিল ! লতায়ো ক’লে ‘মই এনেকুৱা কথা , সুৰ আগতে পোৱা নাই 1’ গানটো ‘091061}' উঠি গ'ল । কৃষ্ণ চৈতন্যই ‘[1{}}65 ০ [[1018’ত লিখিলে ‘১1018 [06018 101 [.৪!৪8 ৰেকৰ্ড খনৰ শ্ৰেষ্ঠ গান হ'ল ভূপেন হাজৰিকাৰ গানটো ‘জোনাকৰে ৰাতি---' [19/0'0)]1 01} ০৮০1৮ /১এএঞ0]' তাৰ পাছত বিমান বাৰেই বেষ্ট বেফ্চৰ্ড ওলায় তাত সেই গানটো থাকিবই ।”

‘জোনাকৰে ৰাতি’ লতাৰ শ্রেষ্ঠ গীতবোৰৰ ভিতৰত বৰ নম্বৰ গীত এয়া অসমবাসীৰে সৌভাগ্য।

উল্লেখযোগ্য যে, এবাৰ এলবাৰ্ট হলত প্ৰথম সংগীত কনচাৰ্ট প্ৰদৰ্শন কৰোঁতে প্রতি আঞ্চলিক ভাষাৰ গীত গাই যাওঁতে লতাই ‘জোনাকৰে বাতি’ও গাইছিল ।‘জোনাকৰে ৰাতি’ বড়ো ভাষালৈও অনুবাদ হৈছে। মুঞ্ৰী গিৰ ইন্মা দৈ্বাৰীয়ে ভৈনাকৰে ৰাতি’ বড়ো ভাষালৈ অনুবাদ কৰে ।

জোনাক দিশা পৃথিৱীখন হৈ পৰে মোহময়ী-- যি সৌন্দয্ৰি বৰ্ণনা ভাষাৰে বুজাৰ নোৱাৰি । মাথো অনুভৱহে কমিব পাৰি; ক্ষবি সাহিত্যিকৰ ৰচনাৰ সমল । মায়াময় জোনাফৰ ৰূপালী পখিলী উৰি আহি বিলাই দি যায় ৰূপালী ৰহণ । সেই ৰূপালী ৰহণ সানি ধৰাখনেই হৈ পৰে ৰূপালী । এনেহেন জোনালী নিশা ধ্ৰীকৃষ্ণই জিলমিলিয়া যমুনাৰ পাৰৰ কদম্বৰ ডালত বহি মুৰুলীত পঞ্চমত সুৰ তুলিছিল । সেই মুৰুলীৰ ধ্বনি শুনি উত্ৰাৱল হৈ গোকুলৰ যত গোপী যমুনাৰ বালিলৈ লৰ ধৰিছিল ।--- সেয়া ত্ৰেতা যুগৰ কথা। মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱৰ ‘ৰাসক্রীড়া’ৰ সেই বৰ্ণনাই প্ৰত্যেক পাঠবা শ্ৰোতাৰ হিয়া মন পুলকিত কৰে। ড' ভূপেন হাজৰিকাইও তেওঁৰ ‘এৰাবাটৰ সূৰ’ নামৰ ফলাত্মক কথাছবিখনৰ বাবে লিখিলে আমাৰ আলোচ্য ‘জোনাকৰে ৰাতি অসমীৰে মাটি জিলিকি জিলিকি পৰে’ ।

জোনাক নিশা অসমৰ মাটি জিলিকি পৰে । গছে- বনে সেউজীয়া অসমৰ প্রাকৃতিক শোভা বিনদ্দীয়পি জোনালী নিশা জোনৰ জোনালীৰে ৰূপোৱালী হৈ পৰে বিনন্দীয়া প্রকৃতি। দূৰ দূৰণিলৈ যেনি চোৱা যায় তেনিয়ে মাথোঁ ফৰিং ফুটা জোনাক, ---- ঘৰৰ ছাল, গছ - পাত ৰূপালী, পাহাৰ নৈ নলা হাবি কম সকলো ৰূপালী--- যেন সপোন পুৰী! বিব বিৰ মলয়াৰ পৰণত মালতী সযে। শ্াবদী জোনালী নিশা শেৱালী জুপি ৰাপালী বসদ আৰু ৰূপালী মুকুট পিন্ধি সৰগী পৰীজনী বেন হৈ পৰে । গালে মুখে নিয়ৰ সানি টুপ টুপকৈ সৰি পৰা ওছ বগা শেৱালি পাহি ফেন সেই পৰীজ্মনীৰে খোপাৰ পৰা সৰি সখি পৰা ফুল! গাঁৱৰ কাৰেৰে জিবি জিবি বৈ যায় সৰু দুৰি। জুৰিব পানীত নিশা ভৰাই নাচি বাগি ধেমালি কৰে --- কি চমৎকাৰ সেই দৃশ্য! অসমৰ নম- নদী-সুঁতি, পাহাৰ-পৰ্বত, গছ ৰন, আকাশ, জোন-তৰা, ফুল -পখিলা আদি প্রাকৃতিক সৌন্দধয্যুৰে অসম সৌছধখাশালী । অতি নিমজ, প্ৰাজাল কাখ্যিক ভাষাৰে বচা এই গীতটিয়ে ড' হাজৰিকাদেৱে সাহিত্যিক গৰতিয়া

আৰু প্ৰকৃতি প্ৰীতিৰ পৰিচয় দাঙি ধৰিছে।

গীতটিত প্রস্ফুটিত হৈছে অসমৰ গাঁৱৰ সহজ সৰল সাধাৰণ লোকৰ জীৱন আৰু তেওঁলোকৰ হৃদয়ত উকমুকাই থকা কামনা বাসনা, উচ্চাকাঙক্ষাবোৰ আৰু সেই আশাবোৰ বাত্নৱত পৰিণত কৰাৰ সাধনা । সেই সাধনাত সফল হোৱাত গাঁৱৰ মানুহৰ দুখ- অশান্তিৰ এন্ধাৰবোৰে পলাই ফাট মাৰে । গীতটিৰ মাজেৰে গীতিকাৰৰ সমাজ সচেতনতা আৰু মানৱ প্ৰীতি উজলি উঠিছে । বোৱতী সুঁতিক কোনোৱে বাধা দি ৰাখিব নোৱাৰে। বাধা ভাঙি বয়। তেনেদৰে আমাৰ অসমেও প্রগতিৰ পথেৰে আগুৱাই গৈ থাকিব; শতৰু বা পৰশ্ৰীকাতৰে যড়যন্ত্ৰ কৰি ইয়াক বাধা দি ৰাখিব নোৱাৰে। গাঁৱৰ সাধাৰণ মানুহৰ কোলাতে লালিত পালিত হৈ উমলি-জামলি আছে অসমৰ সংস্কৃতিৰ মণি মুকুতাবোৰ! সংস্কৃতিৰ এই অমূল্য সম্পদবোৰে অসমীক বিশ্বৰ দৰবাৰত এক সুকীয়া মৰ্য্যদা প্ৰদান কৰিছে। গীতটিৰ মাজেৰে প্রকটিত হৈছে গীতিকাৰৰ গভীৰ দেশপ্ৰেম । ‘তোমাৰ ই ধূলি- বালি তোমাৰ আকাশ বায়ু আই মোৰ সৰগৰ বাস, তুমি মোৰ মৰতৰ পুণ্য মুকুতিৰ ভূমি তুমি মোৰ তীৰ্থৰ প্রভাস’ বুলি নলিনী বালা দেবীয়ে কোৱাৰ দৰে গায়ক, গীতিকাৰ ড’ হাজৰিকাদেৱে জোনাক সৰা ৰূপালী অসমৰ মাটি, মলয়াৰ পৰশত সৰা মালতী, জিৰি জিৰি বৈ যোৱা জুৰি, জুৰিৰ পনীত তিৰ্বিৰ্‌ তৰাৰ নাচোন, বতাহত লৰা আগলি কলাপাত, বাঁহীৰ সুৰ-- কলা-সংস্কৃতি আদিয়ে তেওঁক এনেভাৱে মোহিত কৰে -- এইবোৰৰ মাজতেই সাঁতুৰি-নাদুৰি তেওঁ আপোন পাহৰা হয়; সৰগী সুখ লভে ।

হুঁহুঁহঁহৃঁহঁহঁহঁত্‌ ....হইহুঁহঁতৃহুঁহঁত হুঁ তুঁহ, কুঁদৃহঁ, হু

জোনাকৰে ৰাতি অসমীৰে মাটি জিলিকি জিলিকি পৰে মলয়াৰে ছাতি দুহাতে সাৱটি ধুনীয়া মালতী সৰে । এইখন দেশ মোৰ তেনেই আপোন নিতে নিতে আনে নতুন সপোন আমাৰ গাঁৱৰে সৰু জুৰিটিত তৰাই ধেমালি কৰে । আশাৰ চাকি জ্বলে দুৰ্খীয়াৰে ঘৰে ঘৰে তাকে দেখি এন্ধাৰবোৰে আমাৰ গাওঁ এৰে । আমাৰে দেশৰ বৌঁৱতী সুঁতিক বাধা দিব কোনে পাৰে ? আগলতি কলাপাত লৰে চৰে মনৰে পথিটি মোৰ উৰে উঁৰে কোন চিফুঙৰ সুৰে সুৰে। অ’ অ’ অ’ অ’-=অ’অ’অ’অ’ বোলছবি ; এৰাবটিৰ সুৰ, ১৯৫৬

নতুন নতুন সাহ

ড” ভূপেন হাজৰিকাদেৱে কয়--‘ ৰাঙলী ৰাঙলী চোতালত সুৰুযৰ ধেমালি দেখিলে আগুৱাই যাবৰ মন যায়।’ --- পুৰণি সমাজখন সলাই এখন আধুনিক চিন্তা-চৰ্চাৰ সবঙ্গীন সুন্দৰ সমাজ গঢ়িবলৈ অহৰহ প্রচেষ্টা চলাই আহিছে ড’ হাজৰিকাদেৱে। নতুন ধ্যান-ধাৰণাৰ এখন সুন্দৰ সমাজ গঢ়িবলৈ হ’লে শিক্ষাৰ প্ৰয়োরসন। নাৰী পুৰুষ নিৰ্বিশেষে সমাজৰ প্ৰতিজন লোক শিক্ষিত নহলে ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰাৰ নামত চলা অন্ধবিষ্বাস- অপপংস্কৃতিব ক’লীয়া এলাঙ্ধু, মামৰ আঁতৰোৱা টান । ‘ডাইনী হত্যা'ৰ দৰে বৰ্বৰ অমানৱীয় কাৰ্য আজিও আমাৰ সমাজত অব্যাহত আছে। সমাজৰ প্রতিজন মানুহেই যদি জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ জ্যোতিৰে আলোকিত হয় তেতিয়া বিশ্বৰ অইঞ্চ উন্নত দেশৰ দৰে আমাৰ দেশও আগবাঢ়ি যাব আৰু আজিৰ গাঁৱৰ হাবিয়ে জঙঘলে খৰি লুৰি ফুৰা লেৰেলা-খেদেলীও এদিন কল্পনা চাওল, সুনীতাৰ দৰে মহাকাশত ভ্ৰমাৰ, চন্দ্ৰলোক, মঙল প্ৰহত নমাৰ সপোন দেখিব। নিজৰ সমাজখন, নিজৰ দেশখনৰ উন্নতি সাধন কৰিবলৈ হ’লে --- প্ৰথমতে আমাক লাগিব এটা উঠনমুখী মন আৰু কৰ্ম সংস্কৃতি। দেশখন সুন্দৰ কৰিব লাগে বুলি বক্তৃতাৰ ফুলজাৰি মাৰি, আন্দোলন কৰি সময় নষ্ট কৰি, হাতত মৰণাস্ত্ৰলৈ বলিয়া শিয়াল কুকুৰ মৰাদি মানুহ হত্যা কৰি হাবিয়ে জঙঘলে ঘুৰি ফুৰিলেই চিলনীৰ জীয়েকে হাততে ‘পাটৰ বস্তু’ পোৱাদি এখন স্বৰ্ণময়ী দেশ আমাৰ সন্মুখত আবিৰ্ভাব হ’ব জানো ? ইয়াৰ বাবে লাগিব একোটা সতৎ সাহসী মন আগুৱাই যোৱাৰ; ডিঙিলৈকে পোত খাই থকা পৰ্বতসম দুনীতি উৎখাত কৰিব লাগিব। কৰ্ম-সংস্কৃতিৰ পূজা কৰি বিচ্ছিন্নতাবাদক থুৱাই এঁক্য সংহতিৰে হাতত হাতে ধৰা ধৰিকৈ আগবাঢ়িলে আমাৰ দুখীয়া দেশখনেই হবগৈ এদিন বিশ্বৰ সৰ্বেৎকৃষ্ট উন্নত দেশ।

গীতটিত সমাজত শিক্ষাৰ প্রসাবৰ বাবে গুৰুত্ব দিয়া হৈছে ।

নতুন নতুন সাহ ম্লতিল নতুন সাহ আমাৰ বহল বুকুতে বগলীৰে বগা পাখি

জিলিকে আকাশতে জা-জাবৰ চিকুণাওঁ

আমাৰ আপোন হাতে ।

মৰা সুঁতিৰ ধল আনো

শুকান শুকান মাটিতে সমাজ্সৰে পিতনিতে মাটি ঢালো ৰঙতে পঢ়া-শুনাৰ চাকিটিক স্বলালো উলাহতে সেউজীয়া সপোন আঁকো

জিলমিল জেউতিতে ।

হেজাৰ যুগৰ আন্ধাৰকে আঁতৰাম নিজ হাতে একতাৰে আগবাঢ়ো জেউতিৰে বাটে বাটে সুৰুষৰে ধেমালিত ৰাঙলী চোতালতে পুৰণিৰে গাত নাচে নতুন উলাহতে ৰচনা; ১৯৫৬, বোলছবি ? কেঁচ:গসোগ, ১৯৫৯

ৰ'দ পুৱাবৰ কাৰণে

‘ৰ’দ পুৱোঁৱা’ কথাটো নিভাজ অসমীয়া কথা । জাৰকালিৰ ৰাতিপুৱাৰ কোমল মিঠা ৰ'দজাকৰ আমেজেই মজা। কীচিয়লি ৰ’দ জাকৰ উত্তাপে শৰীৰত যি শক্তি যোগায় তাক পৃথিৱীৰ আন কোনো বন্তুৱে নোৱাৰে। তাতে যদি মনে মিলা সঙ্গী কেইজনমান গোট খায় তেনেহ’লেতো কথাই নাই ! সেয়েহে ইজন দেখি সিজনকৈ আহি কেবাজনো লগ হয়হি ৰ'দ কীচলিত। তাত নানা গল্প-গুজৱ, গধুৰ আলোচনা বা মিঠা আঙ্ডাও বহে। সেয়েহে এই পৰিবেশটোক সমন্বয়ৰ প্রতীক ৰূপে সুন্দৰ ভাবে সজাইছে গায়ক গীতিকাৰজনে এই গীতটিৰে।

অসমৰ জীয়ৰী-বোৱাৰী বোৱা-কটাত সুনিপুণা। তাঁতত কাপোৰ লগালে সৃতা লোৱাৰে পৰা বাতি কঢ়া, ব তোলা আদি নানা কাম গাওঁখনৰ বা চুবুৰীটোৰ লগ সমনীয়া নানা জনীয়ে আহি লাগি ভাগি কৰি দি যায়হি। সেয়েহে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ তাত শালখন সমন্বয়ৰ প্ৰতীকৰ আন এক সুন্দৰ উদাহৰণ। এই দুয়োটা কথাৰে সমন্বয় সাধন কৰি গীতিকাৰে কৈছে যে ৰ’দ পুৱাবলৈ বুলি মাতোঁতেই লগে লগে লবি আহিল উভ্তৰ- পূৱৰ নানা জনী। তেওঁলোকে অসমীৰ (পূৰ্বৰ) চোতালত ৰ'দ কীচলিত বহি ব তোলাই ব তুলি, বাতি কঢ়াই কাঢ়ি সম্জ্ৰীতিৰ চেলেং চাদৰ লগায় দেশৰ জনতাক সজাবলৈ । বহু সূতাৰ সমষ্টিয়েই হ’ল ‘মছৰা’। একতাৰ সূতাৰে মেৰ খাই তেওঁলোক যেন এটা মহুৰাত পৰিণত হৈছে । শান্তি সম্প্ৰীতিৰ এনে ৰূপ দেখি জ্াইতা স্বৰূপ বুঢ়া-মেথা বা অভিভাৱক সকলৰো মনতো যেন প্রশান্তি আৰু ৰঙৰ বন্যা বৈছে । ইয়াকে ‘চেৰেকীতকৈ চৰিছে যে আইতাৰহে পাক’‘এনেই আইতা নাচনী তাতে নাতিনীৰ বিয়া’ আদি প্রৱচনেৰে সুন্দৰকৈ বুজাই দিছে আৰু বিভেদ, খাম-খেয়ালি, অশান্তিৰ ক’লা ডাৱৰ আঁতৰি অসমৰ আকাশ যাতে এঁক্য-শান্তি-সম্প্ৰীতিৰ জ্যোতিৰে জ্যোতিস্মান হয় এই কামনাৰে অসমবাসীক মঙ্গল উৰুলি দিবলৈ আহ্লান জনাইছে গায়ক গীতিকাৰে।

অতীজতে অসমীয়া ৰমণীয়ে ৰাতিতে কপাহ নেওঠি, সূতাকাটি বোৱা ‘কবচ’ কাপোৰ গাতলৈ স্বামীয়ে ৰণ জিকি আহিছিল। এজনী নাৰীয়ে বৈ-কাটি, ৰান্ধি-বাঢ়ি গৃহস্থলীখন আটোম-টোকাৰিকৈ ৰখাৰ দৰে এখন সমাজ, এখন দেশও বিভেদ হীন, সংহত ভাবে সজাব পাৰে। আনকি গঢ় দিব জানিলে সংসাৰৰ কঠিন শিলত মুখ থেকেচা খোৱা তেজীমলা স্বৰূপা অৱহেলিতা ছোৱালীবোৰো একো একোটা সোণ চেকুৰা ৷ আজিৰ গাভৰুৰ হাতত হেংদানৰ প্রয়োজন নাই । তেওঁলোকে শিক্ষা-জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ জ্যোতিৰে আলোকিতহৈ আত্মবিশ্বাস আৰু সাহসেৰে সমাজ শালত মৰম-চেনেহ, একতা-সম্জ্ৰীতিৰ চেলেং চাদৰ বোৱক। গীতিকাৰৰ আশা, শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বলত এদিন পৰিবৰ্তনৰ বা বলিব। সেই বতাহে পুৰণি ক’লীয়া এলাঙ্ধু, মকৰাৰ জাল স্বৰূপ অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ, জাত-পাতৰ ভেদাভেদবোৰ সাৰি-পুছিনিব । তেতিয়া সমাজখন সুন্দৰ হ'ব আৰু সমাজ আকাশত জাক জাক শাস্তিৰ কপৌ উৰিব ।

পৰস্পৰৰ প্রতি মৰম-সেহ, সদ্ভাৱ, আনৰ সুখত সুখী, এজনৰ দুখত সহভ্ৰজন দুখী -- এনে এখন সমাজ শাস্তিকামী প্রত্যেক জনগণৰে কাম্য । দুখৰ বিষয়, ড" হাজৰিকাদেৱৰ সপোনৰ সেইখন অসম ভাগি ছিঙি খণ্ড বিখণ্ড হৈ গ’ল। বিচ্ছিন্নতাবাদৰ কবলত পৰি অৱশিষ্ট আজিৰ অসমও জুৰুলি জুপুৰি। এনে সময়ত সম্প্ৰীতিৰ সাঁকো গঢ়া এনে গীত অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ । মাতৃয়ে বিপথগামী সন্তানকো সৎপথলৈ ঘূৰাই আনিব পাৰে। তেনেদৰে দেশৰ অখণ্ডতা, শান্তি-সম্জীতি অষ্টুট ৰখাত নাৰীৰ অৱদান কোনোগুণে কম নহয়। পুৰুষ- নাৰী দুয়ো মিলিহে দেশৰ জনতা। জনতাৰ একফৰিত শক্তিৰ বলতহে দেশত শান্তি-সম্জ্ৰীতি-প্রগতি সন্ভৱ। সেয়েহে সমস্বয়ৰ প্ৰতীক ‘ৰ’দ পুৱোৱা’ ‘তাঁতশাল’, ‘মহৰা’ আদি খাটি ঘৰুৱা শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি ঘৰুৱা কথাৰে অসমৰ (উঃ পূঃৰ) একতা আৰু শান্তি-সম্প্ৰীতি কামনা কৰি ড’ হাজৰিকাদেৱে এই গীতটি ৰঢ়ে।

উল্লেখযোগ্য যে, ১৯৫৪ চনত ড’ হাজৰিকাদেৱে হেমাঙ্গ বিস্বাসৰ সহযোগত গুৱাহাটীত গ্রথ্জজগণনাট্য সংঘৰ অধিবেশন পাতে। তেতিয়া ‘নতুন অসমীয়া'ই ‘ভূপেন হাজৰিকাৰ সৃষ্টিত এক ড্নুবাছিত স্থাণ পোৱা

গৈছে’ বুলি তেওঁক আক্ৰমণ কৰিনে। সেই আক্রেপতে তেওঁ এই গীতটি বচি ছোৱালী কেইজনীমানক মাতি আনি সেইবাৰ বিহুত কোৰাছ হিচাবে গোৱায় । পিছত, ১৯৫৬ চনত ‘এৰাবাটৰ সুৰ’ যোলত্বব্ত এই কোচাছিটাও

সন্নিবিষ্ট কৰে ।

ৰ’দ পুৱাবৰ কাৰণে মাতিবানো কাক ওলাই দেখোন আহিলে ৰহদৈৰে জাক লগৈ লগে ল'ৰি আহিল সেউতীহঁতৰ মাক পাহাৰ বগাই নামি আহিল ডালিমীৰে জাক শুৱনিকৈ অসমীয় ্কিতাৰে সুতাবোৰে মহুৰাতে ল’লেহি পাক ----। অ’আইতা আইতা অ’

এনেই আইতা নাচনী তাতে নতিনীৰে বিয়া অসম আকাশ পোহৰ হ’ব উৰুলিটি দিয়া ।

এই তেজিমলা কোন ? সোৱণশিৰীৰ সোণ । সোণ চেকুৰা মাটিতে সিঁচি দোকমোকালিতে চোতাল মচি

আজি হেনো দেখিছে গাৱঁৰে কঠিয়াতলী পোহৰ শিশুৰ কোমল হাঁহি

নতুন দিনৰ ধুনীয়া সপোন চেৰেকীতকৈ চৰিছে যে আইতাৰ হে পাক । ্বম্ডিখ মূলা গাভৰুৱে দপ্দপাই ওলালে হেংদানে মাঞ্ো দেখি ক’ৰবাতে লুফালে মূলাই আজি সমাজ শালত চেনেহ চেলেং লগালে সজাবলৈ পিন্ধাবলৈ কাক?

ধিয়াই মাথোঁ ৰঙা বেলিৰ জীৱন যচা তাপ । বৰচন| $ ১৯৫৪, বোলঘা্‌ৰি ; এবাৰাটিৰ সুদ

কাকনো সুঁৱৰি কিনো বিচাৰি

মানুহৰ জীৱনত সুখতকৈ দুখৰ ভাগ বছুবেছি। কোনো কোনো দুৰ্ভগীয়াই আকৌ সুখ কি বস্তু চিনিকে নেপায়। দুখকে সাৱটি দুৰ্লভ মানৱী জীৱনটো পাত কৰে আৰু অৱশেষত জীৱন নাটৰ আঁৰ কাপোৰ পৰে। তেওঁলোকেও হেঁপাহৰ কাৰেং সাজি সেন্দুৰীয়া আলিৰে বাট বুলাৰ সপোন ৰচে যদিও সময়ত সেয়া বালিঘৰহৈ খহি পৰে! সংসাৰৰ বাটত মুখ থেকেচা খাই এথানি এবানি হয়। ধুমুহা আহে --- উৰুৱাই লৈ যায় জীৱনজোৰা সাধনাৰ হেঁপাহৰ ঘৰ; সুখৰ ঘৰ । বুকু জ্বলি ছাৰ খাৰ হয় ।

আশা কৰিলেও মানুহে বিচৰাটো নেপায়, নিবিচৰাটোহে পায়। অৱশেষত, ‘ভাগ্যত ইয়াকে আছে’ বুলি কপালক ধিয়াই তাকেই হাত পাতি লয়। নিজৰ ভিতৰতে কম্প্ৰমাইজ কৰি পোৱা খিনিকে সাৱটিলৈ মানুহ গৈ থাকে সংসাৰ ৰাজ-পথেৰে । তাতো উজুটি খায়। কিন্তু বুকুৰ কলিজাটি -- যি পদ সম্পদ হেৰুৱালে তাক জানো ঘূৰাই পায়? অসহায় দুৰ্ভগীয়াৰ চকুলো মচি দুহাত সাৱটিবহি থকাত বাহিৰে কৰণীয় একো নেথাকে। ওপৰৱালাৰ ইচ্ছাত বাধা দিবলৈ এনে শকতি আছে কাৰ ? ভগৱানৰ নাম লৈ, অতীত সুঁৱৰি, হা-হুমুনিযাহ কাঢি অৱশিষ্ট বাকী ৰোৱা পথছোৱা চুচৰি চূচৰি যায়। পুনৰ জীৱন সজাবলে’ কাষত একোৱেই নাই --- ইফালে সময়ৰো অনুমতি নাই ৷ স্মৃতিয়ে উকিয়ায়; -- হা-হুমুনিয়াহ বাঢ়ি যায়। অনুতাপত দগ্ধ হয়;--কি পাপৰ ফলত হায় এনে দশা হয়? বহুতে কয় -- এয়া কৰ্মফল । কিন্তু, সাধুজনৰ ক্ষেত্ৰত যেতিয়া এনে হয় ? --- তেতিয়া?

---- গীতটিত সঁচা সংসাৰখনৰ সঁচা জীৱনৰ সঁচা ৰূপ সুন্দৰকৈ প্রতিফলিত হৈছে।

কাকনো সুঁৱৰি কিনো বিচাৰি খাৱ তই হাবাথুৰি

ৰৈ ৰৈ হেৰ’ হুমুনিয়াহ কাঢ় বুকু উঠে গুজৰি গুমৰি

কাৰ অভিশাপে কি অনুতাপে

মন উঠে শোকেৰে ভৰি

কাক নিচিনিলি, অ’ তই কাক দলিয়ালি কোন যে গ’লগৈ আঁতৰি

কোন ধুমুহাই কি উৰাই

কিবা তোৰ নিলে কাঢ়ি নোপোৱাটো পালি, পাইও হেৰুৱালি ক’ত পাবি এতিয়া বিচাৰি ।

বোলছবি ; ধুমুহা, ১৯৫৭

[| চা দুটি জীৱনৰ কথা

কবি ৰত্ন কান্ত বৰকাকতীৰ ‘দুটি মানুহ’ কবিতাৰ ‘এটি ঘৰত দুটি মানুহ দুটি মানুহ ধৰে, এটি৷ খেলে লুকাই সপোন এটি জ্বলি মৰে'ৰ নিচিনা এই গীতটিও এটি আধ্যাত্মিক ভাবৰ গীত । মৃত্যুৰ পিছত ম/নুহৰ আত্মাই পৰম সুখত সৰ্গত বাস কৰে নাঁইবা ভগৱানৰ স’তে বিলীন হৈ ষায়। এয়া হিন্দু ধৰ্মৰ বিস্বাস । আন শরতে মাটিৰ জীৱন দুখৰ । বিষয় বাসনাৰ লালসা, বেদনা, হডাশা, জড়তা আদিয়ে জীৱন অতিষ্ঠ কৰি তোলে। পাৰাপাৰ হীন দুখৰ সাগৰত কক্বকাই জীৱনৰ ক্লীষত দুখীজনে ‘প্রভূ,কেডিয়ামো কৰিবা পাব’ বুলি ভগৱানৰ চৰণত কাতৰি কৰে । তথাপি মানৱী জীৱনৰ দুখ নিকাৰ অন্ত হোৱাৰ কোনো আশা নাথাকে । মায়াময় এই সংসাৰ । মানুহ কেৱল মায়াৰ জৰীৰে বান্ধ খাইহে বৰ্তি থাকে জীৱন কাল। মায়াৰ বান্ধোন ছিগি গ'লেই মানুহ পুনৰ গুচি যায়গৈ আপোন ঘৰলৈ পৰম্পদ লাওৰ আশাত ! কাৰণ এই পৃথিৱীৰ আমি দুদিনীয়া আলহী। সৃষ্টিৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি ‘ৰান্ধি দিয়া সময়’ উকলি গ’লেই পুনৰ উভতি যাবগৈ লাগে স্বপৃহলৈ !-- এয়াই সংসাৰ ।

সোণৰ কাঠিৰ পৰশ পোৱা আলফুলীয়া হাতেৰে

কোনেনো ধূলিক সাৱটি লয়! একেটি ঘৰৰ দুটি মানুহ

দুটি জীৱনৰ কথা শুনা --- এজুপি লতাৰ দুটি কলি

এটিয়ে নিয়ৰত হাঁহে উমলি আনচটিয়ে নিয়ৰৰ টোপাল নাপাই মাথে কৰে ভবা গুণা ।

এটি জীৱনত নিতৌ হৰষ কোনোবাই সানি দিয়ে সোণৰ পৰশ 'আনটিৰ জীৱনৰ আজিৰ সমল মাথোঁ দুখৰে দিন গণা ।

এটি জীৱনৰ চকৰি ঘুৰে

(তাত) চিক্‌মিক জেউতিৰ ৰহণ চৰে আনটিৰ আশা ধূলিত বাগৰে

নাই তাত পোহৰৰ এটিও কণা ।

এটিয়ে সৰগক হাততে পায় সৰগৰ সোৱাদে নিতে আমুৱায় আমনি দিব ওতোটাই কোনে বা আজি আননটিৰ জীৱনে হেৰুৱা হাঁহি --- কোনোবা সৰগৰ মধুৰ কণা । বোলছবি 2 ধুমুহা, ১৯৫৭

ধুনীয়া ৰঙৰ নতুন

সাহিত্যৰ মুল ৰস হ’ল আদি ৰস বা প্ৰেম ৰস । যিহৰ অবিহনে সাহিত্য সুখপাঠ্য নহয়। গীততো এই ৰস ব্যৱহাৰ কৰা হয় । এই গীতটি এটা ইতিবাচক গীত । ড০ হাজৰিকাৰ ভাষাত -- মই প্ৰেমৰ গীত লিখিছো, কিন্তু প্ৰায় বিলাক প্ৰেমৰ গীত লিখিছোঁ নাটকৰ কাৰণে, ফিল্মৰ কাৰণে । মই সেই বিলাক এটা দৃষ্টি কোণেৰে লিখিছোঁ ।” যৌবনে কৃষ্ণচূড়াৰ ফুলৰ দৰে মৈলি দিয়ে ৰূপৰ, ৰঙৰ পোহাৰ । কমোৱা তুলা হৈ ডেকাৰ মন উৰি যায় --কাৰোবাৰ মৰম বিচাৰি; কাৰোবাক মৰম দিবলৈ । নিশাৰ এন্ধাৰৰ সমাধি সাজি পুৱাৰ নতুন সূৰুযৰ অপেক্ষাত তপস্যাত ব্ৰতী হয় সুৰুযমুখী গাভৰুৱে । দিগন্তৰ সীমনা চেৰায় কল্পনাৰ ৰঙীন ৰেখাই। মনে বিচৰা গাভৰু জনীক ডেকাই, বিপৰীতে গাভৰু জনীয়ে ডেকাক কি নামেৰে মাতিব, কি ভাষাৰে কথা কব-চকুৰ পতাত কল্পনাৰ সাতো বৰণীয়া আয্পনা ।অৱশেষত, দুয়োৰে প্ৰেমে পূৰ্ণতা পায় । দুয়ো একহৈ মৰমৰ ফুলনিত শেৱালী ফুলোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হয় । ডেকা ঃ ধুনীয়া ৰঙৰ নতুন পাহিৰ তুমি মোৰ পদূলিৰ কেতেকী ফুল তাকেই দেখি মই ভোল যাওঁ । গাভৰু ঃ কৈতেকী নহওঁ মই সূৰ্য্মুখী পুৱাৰ সূৰুয তুমি কত ৰহণৰ তাৰেই আশাত মই নিশা কটাওঁ । ডেকা ঃ তোমাৰ চকুৰ বন্তি দেখি মোৰ মনৰ চগা উৰে গাভৰু ঃ তোমাৰ চগাটি বুকুৰ উমেৰে সাৱটিবলৈ মই শলিতা জ্বলাওঁ ।

' বোলছবি ধুমুহা, ১৯৫৭

যাবই লাগিব তই

সংসাৰ নাটত আমি ভাওৰীয়াহে মাথোঁন । এই পৃথিৱীলৈ মানুহ আহে বহু আশালৈ । সংসাৰ হট বেহাওঁতে মানুহে আচল মানুহ চিনিব নোৱাৰি প্রৱঞ্চকৰ পালত পৰি লাভৰ মুখতো নেদেখেই মূলো হেৰুৱায়। সুখ বিচাৰি মানুহে ওৰে জীৱন ধপলিয়ায় ।ইটোৰ পিছত সিটো বস্তু ত্ৰন্ম কৰে --সুখৰ আশাত। এইদৰে ক্ৰয় কৰি যাওঁতে যাওঁতে বস্তুৰ তালিকা দীঘল হৈ যায় । অৱশেষত, সেই বস্তুৰ প্ৰতিও মোহডঙ্গ হয় । পাৰ্থিব বস্তুৱে মানুহক সুখী কৰিব নোৱাৰে । মিছা মায়াৰ জালত বন্দীহৈ সংসাৰ সাগৰত মানুহে হাবু ডুবু খায় । এই দুখ-কষ্টৰ পৰা পগবত্ৰাণ পাব পাৰি আধ্যাত্মিক শক্তিৰ বলতহে । সেয়েহে, মানুহ আধ্যাত্মিক বলত বলীয়ান হোৱা উচিত । কাৰণ, এই সংসাৰৰ আমি দুদিনীয়৷ আলহীহে মাথোঁন । সময়ৰ ঘণ্টা বাজিলেই মায়া মোহ সামৰি টালি-টোপোলা বান্ধি চকুলে’ মচি মচি যাবগৈ লাগিব আপোন ঘৰলৈ ।

ষাবই লাগিব তই

চকুলো মচি লৈ

সবাৰে ভৰষা এৰি হে নৰ মনিষ !

সোণৰ জঁটা খাৰু মামৰে ধৰিলে

মামৰৰ বেচতো কেৱেচোন নল'’লৈ

ফুৰিলে কি হ'ব ঘুৰি হৈ নৰ মনিষ ?

দোকানী চিনিবি পোহাৰী চিনিবি

চিনিবি চেনেহ লগৰী

জৰ খশ্বিজন কিনোতাই

মানুহক চিনিব

সংসাৰৰ হাট যাই সাৰি হৈ ,নৰ মনিষ ।

হাবিয়াসনো কৰিতই

মজিয়ানো মচিলি এঁ

চিকণকৈ বাটিতে এঁ

অমৃত নো সজালি এঁ

আনন্দৰে পীৰাখন পাৰি ।

বৰে ঘৰে মজিয়াতে নিগনিনো বগালে এঁ

অমৃতৰ বাটিতে এঁ

বিহেনো উপচিলে এ

পীৰাখন যে নিলে হৰি

মিছা সাগৰত তই বুৰ মাৰিলি

সাঁতুৰি নাদুৰি ভাগৰেই লগালি

মুকুতাৰ আশাকে কৰি।

সাগৰত মুকুতাৰ চিনও নাই চাবও নাই

ভাগৰত পিবলৈ পানী নাই দুনি নাই

আছে মায়াজালৰ জৰী হে নৰ মনিষ । বোলছাৰি ; ধুমুহা, ১৯৫৭

তুমিয়ে মোৰ কল্পনাৰে

প্ৰেয়সীৰ ৰূপ লাৱণ্যৰ বৰ্ণনা দিবলৈ প্ৰেমিকে ভাষা বিচাৰি নেপায়। প্ৰেয়সীক লৈ প্ৰেমিকৰ কত যে

জয্পনা কল্পনা !সেই কল্পনাৰ জোৱাৰতৈ কবিয়ে ৰচে কবিতা, গীতিকাৰে ৰচে গীত, সুৰকাৰে তোলে সুৰৰ মুৰ্চনা । প্রেয়নী কাষত থাকিলে প্ৰেমিকক অইন একোৱেই নেলাগে ! এজনী প্ৰেয়সীয়ে মাতৃ, ভগ্নী, বান্ধবী, শুভাকাঙ্ক্ষী আদি নানা ৰূপে, নানা প্ৰকাৰে সহায় সহযোগিতা আগবঢ়ায়, অনুপ্ৰেৰণা দিয়ে; সুখত হাঁহে, দুখত সমবেদনা জনাই পুনৰ উৎসাহিত কৰে জীৱন ৰণাঙ্গনত যুঁজিবলৈ ! পাৰ্থিব সকলো প্ৰয়োজন, সকলো হেঁপাহ, সুখ-শান্তি কেৱল প্ৰেয়সীয়েহে পূৰাব পাৰে। কিবা এক অদৃশ্য হাতেৰে ধৰি, মায়াৰ ডোলেৰে বান্ধি সাবটি ৰাখে প্ৰেমিকাই প্ৰেমিকক । সৈই মায়াৰ ডোলত মেৰ খাইয়ে ১৯৪৯ চনত যেতিয়া ড০ হাজৰিকাদেৱে ৰিচাৰ্চ কৰাৰ উদ্দেশ্যে আমেৰিকাৰ কলম্বিয়া ইউনিভাৰ্চিটি লৈ যাত্ৰা কৰিছিল, বাটত শুনিলে যে ‘গ্ৰেট মাৰ্চ অব মাও চে টুং হ্যড চাক্‌চিড’ । ‘চীন মুক্ত হ’ল।’ তেওঁ গভীৰ ভাবে উপলব্ধি কৰিলে -- ‘মইনো কেতিয়া মুক্ত হৈ চৈনেহী অসমীৰ বুকুৰ উম লমগৈ।’ কাৰণ, সেঁই সময়ত ব্ৰেইন দ্ৰেইন আৰম্ভ হৈছিল । ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ প্ৰজ্ঞাশীল ডেকা ডৈকেৰীবোৰ আমেৰিকালৈ ৰাওনা হৈছিল উচ্চাকাঙ্ক্ষালৈ আৰু আমেৰিকাৰ মোহত আবদ্ধহৈ তাতেই ৰৈ গৈছিল । আনকি অনেকে নিজ মাতৃভাষাটোও পাহৰিছিল । উদাহৰণ স্বৰূপে মুখাৰ্জীবোৰ ‘মুকৰ্জী’, বেনাৰ্জীবোৰ ‘বনজ্জী’ হৈ পৰিল । হাজৰিকাদেৱেওঁ অসম চৰকাৰৰ ফেলোশ্বিপ লৈ })}), [) কৰিবলৈ গৈছে; উভতি আহি দেশক (অসমক) কিবা এটা দিব লাগিব । তেনে ভাবতে ৰাষ্ট্ৰসংঘত পোৱা উচ্চ পদবী পদ প্ৰত্যাখ্যান কৰিও তেওঁ উভতিল দুখীয়া অসমলৈ । আনকি কৰ্মৰ তাড়নাত কলিকতা, বোম্বাই আদিত থাকিলেও প্ৰতি পল-অনুপল তেওঁৰ ধমনিৰ স্পন্দনত অনুৰণিত হয় অসমীৰ মৌ-সৰা হাঁহিৰ সুৰ । গীতটিৰ স্থায়ী ভাগৰ কথাখিনি কোনো প্ৰেমিকে প্ৰেমিকাৰ উদ্দেশ্যে কোৱা যেন লাগে যদিও এই ‘তুমি’ হ’ল চেনেই৷ অসমী (উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল) । তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে,- তেওঁৰ জীৱন বনৰ গভীৰতাৰ সেউজৰ উৎস হ’ল অসমী আৰু সেই সেউজৰ সুন্দৰতা হ'ল প্ৰেয়সী অসমীৰ হাঁহি । ‘অসম’ (উঃ পূঃ) য’ত ভাৰতৰ প্ৰথম সূযেদিয় হয় সেই ৰাজ্যখনৰ উন্নতি অবিহনে তেওঁৰ জীৱনৰ সকলো পৰিকল্পনাই যেন বৃথা । গীতটো গায়ক গীতিকাৰৰ স্বদেশ প্ৰেমৰ স্বৃলস্ত নিদৰ্শন । তেওঁ কয়--“কেতিয়াৰা কেতিয়াবা প্ৰেয়সী যেন লাগে... মোৰ জনমভূমি অসমীক......-"

তুমিয়ে মোৰ কল্পনাৰে হৰিণী নয়না

তুমিয়ে মোৰ জীৱনৰে মধুৰ আল্লনা

তোমাৰ বাবেই মোৰেই সুৰৰ কতনা মূৰ্চ্চনা

তুমি জানা নৈ নাজানা ?

জীৱন ৰণাল্লনত তুমি সাহসৰেতীৰ্থভূমি

পৰাজয়ৰ নিৰাশাতো তুমিয়ে সান্ত্বনা

তুমি জানা নৈ নাজানা ?

জীৱন বনৰ গভীৰতাত উৎস তুমি সেউজৰে

সেই সেউজত সুন্দৰতাও তোমাৰে হাঁহিৰে

ভাৰতৰে পূষ আকাশৰ জেউতি তুমি ন সুৰুষৰ

তোমাৰ পোহৰ অবিহনে ৰৃথা পৰিকল্পনা

তুমি জানা নৈ নাজানা ?

বচনা $ কলিকতা, ২৯৫৮

যাঃ যাগৈ জীৱনৰ যোৱা দিনবোৰ

মন উৰণীয়া । পাখি লগা মনে ডেউকা মেলি উৰি যায় সুদূৰ অতীতলৈ-- হেৰোৱা ফুলৰ মিঠা মিঠা সুবাস বিচাৰি । স্মৃতিৰ পাপৰিবোৰে বাৰে বাৰে আমনি ৰুৰে। --কি যে নিদাঘৰ দহন ! অসহনীয় । সেয়েহে নৈকি কবি যতীন দুৱৰাই লিখিছিল --অতীত মৰিল গ’ল, তাৰ কথা অন্ত হ'ল, মনৰ পৰাই তাক কৰা বিসৰ্জজন।' সঁচা, যি স্মৃতিয়ে জীয়াতে জ্বলায় তেনে স্মৃতি ৰোমন্থন কৰাৰ কি প্ৰয়োজন ? সময়ৰ নিষ্ঠুৰ হাতে মচি দিয়ে বুকুৰ মাজত অঁকা মুখনি !---ভাবি ডাবিও মনত নপৰে ! সময় বলুকাত চিন চাৰ মচ খায় । চকুৰ আঁতৰ হ’লে মনো আঁতৰ । কিমান দিনলৈ হিয়াৰ মাজত থাকিব, মচ নোখোৱাকৈ উজলি ৰ'ব ! সময়ৰ বতাহে ধূলি উৰুৱাই মচি থৈ যায় । কিন্তু এৰা বাটৰ দুৱৰি গছকি কিবা লাভ হয় ? মিছাকৈয়ে মনৰ ৰঙীন আকাশ ক’লা মৈঘে ঢাকি এন্ধাৰ ইয় । বহু হেৰুৱাইও নতুন কিবা এটা পোৱাৰ আশাত মানুহে লৱৰ দিয়ে । কাৰণ আশাই জীৱন । আশাহীন জীৱন অসাৰ । এটা আশাৰ ফুল মৰহি যোৱাৰ পাছত আন এটা আশাৰ কলি ঠন ধৰি পাহি মেলে । আশাহীন উকা উজাগৰী নিশা কি যে ৰুদৰ্যমিয় --- নেষায্ন-নুপুৱায় ! সেয়েহে হেৰোৱা দিনৰ সুৰ বিচাৰি অবাবত অমূল্য সময়, শক্তি, বিবেফকৰ উৎকৰ্ষ অপচয় নকৰি নতুন দিনৰ ন আঁচনি গ্ৰহণ কৰি হাঁহিৰ ফুল ফুলাই জীৱনটোক সাৰ্থক কৰিব লাগে ।---- গীতটো গায়ক গীতিকাৰ ড০ ভূপেন হাজৰিকাদেৱৰ মনৰ কথা । ষাঃ যাগৈ জীৱনৰ যোৱা দিনবোৰ যাঃ আমনি নকৰিবি ! যাঃ যাগৈ জীত্বুননৰ পুৰণি গোৱা গীতবোৰ যাঃ অগনি নস্বলাবি !!

মিঠা মিঠা কিবা সোঁৱৰণী পাহৰা গীতৰ কথাখিনি চিনাকি চিনাকি মুখ এখনি সুঁৱৰিও দেখো নাপাও চিনি !

এৰি অহা দুৱৰি কিয় বাৰু গছকো ?

আশাৰে ৰঙা ৰং মেঘেৰে নাঢাকোঁ

নাই আৰু নাভাবোঁ মনতো নাৰাখোঁ নাই নাৰাখো ।!!

উকা নিশাৰে সময় খিনি নেযায় নুপুৰায় কি যে বিথিনি পাহৰি এই সুৰ পুৰণি সাৱটো নতুনৰে আঁচনি । ৰচনা £ গুৱাহাটী, ১৯৫৮

ৰ ৰ্প্ৰ নুরাপত % তালিল 9৩% ৩ দানিহাল ডঢত্য পৰিনত ৭৪

“মোৰ ভালপোৱা, মোৰ প্ৰেম মোৰ ব্যক্তিগত কথা ---তাক ৰাজহুৱা কৰো কেনেকৈ ?নহলেইবা সি বেদৰ মন্ত্ৰেৰে স্বীকৃত !” শ্ৰোতা জনতাৰ (?) কৌতূহলী প্ৰশ্নৰ উত্তৰত গীতেৰে এনেদৰে কয় গায়ক গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে। প্ৰেম, বিবাহ -এইবোৰ মানুহৰ ব্যক্তিগত কথা । যৌৱন কালত প্ৰেয়সী নাথাকিলে জীৱন সোণালী নহয়। প্ৰেমিকাৰ নাম উচ্চাৰি বন্ধুমহলত নানা চিন্তা-চৰ্চা, ৰস-ৰগৰৰ সৃষ্টি হয়; বিশেষকৈ আড্ডাব্লোৰত। তাত্তে ডৈকাজন যদি কোনো তাৰকা, অভিনেতা বা সৰ্বজন প্ৰিয়ভাজন নেতা হয় তেনেহলেতো কথাই নাই । ড০ ভূপেন হাজৰিকাও সোণালী কণ্ঠেৰে আবাল-বৃদ্ধ-বনিতা নিৰ্বিশেষে সৰ্ব জনকে মোহিত কৰা এজন ডেকা । শ্ৰীকৃষ্ণৰ বীহীৰ সুৰত ষোল্ল হাজাৰ গোপিনী মতলীয়া হৈ ল’ৰি অহাৰ দৰে হাজৰিকাদেৱৰ সুৰত মতলীয়াহৈ দেশ বিদেশৰ হাজাৰ হাজাৰ গাভৰু বলিয়া হৈছিল । সৈয়ে,জনতাৰ কৌতূহলৰ অন্ত নাই -_'ড০ হাজৰিকাৰ প্ৰেয়সী কোন ?কি নাম--মালবিকা নে লিপিকা, নে মল্লিকা ? --ইত্যাদি ইত্যাদি বিভিন্ন গল্প, গুজব । চেলেপু চৰিত্ৰৰ লোক হোৱা হ’লৈ তেওঁ নানা ধৰণে সুবিধা লুটিলেহেতেন । কিন্তু বিশাল আকাশ বিচৰা মহান ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰী হাজৰিকাদেৱে বিনম্ৰভাবে মিচিকি হাঁহিৰে ম৷থোঁ কয়,---পৃথিবীৰ গৰ্ভতো লুকাই আছে অজস্ৰ জলন্ত অগ্নিশিখা -- দেখুৱাইছে জানো কাৰোবাক হৃদয় নিগৰাই নিজৰ দহনৰ পোৰণিৰ কথা।’ বেদৰ মন্ত্ৰৰে স্বীকৃত নহলেও বুকুৰ মাজত সজীৱ হৈ থকাজনীক আনৰ আগত উলিয়াই হুলিয়াজাৰী কৰাৰ কি প্ৰয়োজন ? সমিধানত তেওঁ মাথো কয়, ‘নাম বিহীনা তাই --‘'অনামিকা ’। নাৰীৰ শালীনতা,আবুৰ ৰক্ষা কৰাত তেওঁ কিমান সচেতন আৰু নাৰী শক্তিৰ প্রতি তেওঁ যে শ্ৰদ্ধাশীল আৰু মৰমিয়াল এই গীতটিয়ে তাৰ ষ্পষ্ট প্ৰমাণ ।

সহস্ৰজনে মোক প্ৰশ্ন কৰে মোৰপ্ৰেয়সীৰ নাম মালৱিকা নে লিপিকা নে মল্লিকা ! অৰ্থ পূৰ্ণ ভাবে টষৎ হাঁহিৰে কওঁ নহয় মালৱিকা, লিপিকা বা হৈমন্তী বা মল্লিকা’ ।

পান কৰো আমি তথাপিও । সহস্ৰজনে মোক প্রশ্ন কৰে মোৰ মৌন পৰত অনুপ্ৰেন্ণাৰে জ্যোতি যাচে জানো নাম তাইৰ জানো মধুচন্দ্ৰিকা ? সমিধানত কওঁ, ‘বুকুৰ ৰক্তেৰে গুপুতে জীয়াই ৰখা, নাম বিহীনা তাই অনামিকা !’

ৰচনা $ ১৯৫৮; বোলঃ লটিঘটি

কঁহুৱা বন মোৰ অশান্ত মন

সময় অমূল্য ধন । সময়ৰ উচিত ব্যৱহাৰ নহলে আকাশৰ পৰা পপিয়া তৰা খহাদি কোন মৃূ্তত ভূলুষ্ঠিত হব লগীয়া হয় ঠিক্‌না নাই । সম্প্ৰতি ধৰ্ণ|, হৰতাল, বন্ধৰ যুগ । বঞ্চিতৰ অধিকাৰ প্ৰাপ্যৰ দাবীত, হেৰোৱা অধিকাৰ সাব্স্তৰ দাৰীত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ, ৰাজ্য চৰকাৰ, আমোলা-বিষয়া, ডা-ডাঙৰীয়ান মনোযোগ জাঁৰ্চ্চষণৰ বাবে এই কাষ্সৃচী সমূহ পালন কৰা হয়। বিভিন্ন কাৰ্য্যসূচী, স্মাৰক পত্ৰ আদি প্ৰদান কৰাৰ পাছত কডত্ৃপক্ষৰ যেতিয়া গাই নলৰে বা কৰ্ণপাত নহয় ৬৪তিয়া সৈই মানুহৰ (বা সংগঠনৰ) মনত প্ৰচলিত সমাজ ব্যৱস্থা, আইন-কাৱন, শাসন ব্যৱস্থাৰ (বা মানুহৰ ?) প্রতি বিৰাগ ওপজে । বিবেকৰ দংশন সহিব নোৱাৰি অৱশেষত প্ৰকৃতিয়েই ভাল বিবেচিত কৰি প্ৰকৃতিকেই আজ্রয় স্থলী ৰূপে বাচি লয়। প্ৰকৃতিয়ে নিজৰ কোলাত লৈ আলফুল হাতেৰে মানুহৰ দুখ বেজাৰৰোৰ মচি দিয়ে । এই গীতটিতো গীতিকাৰ ড০ হাজৰিকাদেৱে তেওঁৰ অশান্ত মনটি শীতলাবলৈ কহুঁৱা ধনৰ মৰমী শীতল কোলাত আশ্ৰয় লৈ, কহুঁৱাৰ শীতল বাৰে দেহ-মন শীতলোৱাৰ হাবিযাস কৰিছে। গীতটিত কঁহুৱা বনক প্ৰকৃতিৰ প্ৰতীক হিচাবে লোৱা হৈছে।

সময় গতিশীল, পাখিলগা কাড়ৰ দৰে উৰি যোৱা সময়ৰ পাছলৈ উভতি চোৱাৰ আহৰি নাই । আত্কসিৰ যিখিনি ঘাটি অপূৰ্ণ হৈ ৰ সেয়া পূৰাবলৈ সময় ঘূৰি নাহে বা সময়ক ধৰি-বান্ধিও ৰাখিব নোৱাৰি । সেয়ে সময়ৰ সত ব্যৱহাৰ নকৰাৰ ফলত জীৱন জোৰা সাধনাৰ ফচল মানুহে ভোগ কৰিবলৈ নেপায় । অসমীয়াত এষাৰ কথা আছে ---সময়ৰ শৰ সময়ত মাৰিলেহে শৰ পহুৰ মাংস খাব পাৰি ।’ এই কথাষ৷এখ ৭৬ডনান সময়ত অতি প্ৰযোজ্য । কিন্তু হেজাৰ জনৰ হেজাৰ চিঞৰত সময়ৰ ঘুমতি ভাঙে । নতুন সূৰুযৰ ৰাঙলী পোহৰত সমাজে বৰণ সলায় । ৰূপান্তৰে আকে ন সমাত্মৰ ছবি, --আশ্যৰ, ন-পৰিবল্পনাৰ, হাঁহিৰ । ন- সমাজৰ ন-সূৰুযৰ সোণালী আভাই প্ৰতিজনৰে মুখত হাঁহি বিৰিঙায় । সেয়েহে প্ৰতিটো ক্ষণেই যেন একোটা পণ, একোটা প্ৰত্যাহ্বান হোবা উচিত ।

কঁ হুৱা বন মোৰ অশান্ত মন আলফুল হাতেৰে লোৱা সাৱটি

অ’ এটি এটি ক্ষণ যেন মুকুতাৰে ধন এনেয়ে হেৰুৱালে নাহে উভতি । নীলা আকাশৰ একোটি তৰা হঠাতে খহি সাৱটে ধৰা

ঘিট্‌ মিট্‌ এন্ধাৰৰ নিমাত ৰাতি

অ’ এটি এটি ক্ষণ যেন এটি এটি পণ এনেয়ে হেৰুৱালে নাহে উভতি ।

পুৱতি নিশাৰ সপোন এটি দেখিও নেদেখিলোঁ সেই ক্ষণটি অনন্ত সময়ৰ সাগৰথখনিৰ চঞ্চল কোলাহলে ভাঙে ঘুমতি ৷ অ’ বলিয়া মন কিয় উচাতন ? কালিৰ সূৰুষে আনি দিব পুৱাটি । পূৰতি নিশাৰ সপোন, ১৯৫৯

সোঁৱৰণী মোৰ ৰাঙলী জীৱনৰ

সাগৰ সঙ্গমত সাঁতুৰি সীতুৰিও ক্লান্ত নোহোৱা ড০ ভূপেন হাজৰিকা এজন ৰোমান্তিক, আশাবাদী গায়ক । তেওঁৰ গীতত নিৰাশাৰ সুৰ নাই । এই গীতটি ‘পুৱতি নিশাৰ সপোন’ নামৰ * ফণী শৰ্মাদেৱৰ মনভ্তাত্বিকধৰ্মী চিনেমাখনৰ চৰিত্ৰ এটিৰ বাবে লিখা । তেওঁ কয়--- ‘ভাষাৰে পখিলী কেনি উৰুৱালোঁ’ একেবাৰে নিৰাশ কিবা এটা । সেইটো মই লিখিছোঁ তচন্দুক ইউচুফৰ চৰিত্ৰৰ বাবে । পুৱতি নিশাৰ সপোনত বলিয়াহৈ ওলাইছে বেচেৰা ! শিলঘাটেৰে পাৰ হৈছে, তেতিয়া সই জাহাজত ফণী শৰ্মাদেৱে লিখোৱাইছিল, যে সি তাৰ সকলো পাহৰি গ’ল ।’ --মই এটি যাযাবৰ । “এই গীত মোৰ মনৰ নিৰাশাৰ কথা নহয়। পুঁৱতি নিশাৰ সপোন’ নামৰ 'ফণীশমাদেৱৰ এখনি বোলছবিৰ এটি মানসিক বিকাৰগ্ৰস্থ চৰিত্ৰৰ (তেজপুৰৰ পৰা ওলোৱা) মনৰ কথা প্রকাশ কৰা গীতহে । তথাপি গীতটি এনেকৈ লিখিছিলোঁ যাতে মধুৰ অতীতক ৰোমসথন কৰি কোনো গায়কে কাব্যিক ভাবে গাব পাৰে--__।”"--গীতাৱলী । ড০ হাজৰিকাদেৱৰ অধিকাংশ গীতেই চিনেমাৰ চৰিত্ৰৰ বাৰে লিখা । চিনেমাৰ চৰিত্ৰৰ স’তে খাপ খোৱাকৈ ব’ত ষেনে দৰে খাপ খায় তেনেদৰেহে বহু গীত ৰচিছিল । এই গীতটিও তেনে ধৰণেই ৰচা ।

সোঁৱৰণী মোৰ ৰাঙলী জীৱনৰ ৰংবোৰ কেনিবা গ’ল

পাহৰণি এন্ধাৰত ধুনীয়া অতীতৰ জীৱন্ত সমাধি হ’ল।

মনৰে আঁতবোৰ কেনি হেৰুৱালোঁ

ভাষাৰে পখিলী কেনি উৰুৱালোঁ বহু দূৰ আঁতৰি গ'ল উভতি নোচোৱা হ’ল ।

হাতীপটি ভাগি পৰিল

পুৱতি নিশাৰ সপোন, ১৯৫৯

ঘৰতো নবহে মন

১৯৬০ চনত অসমত ভাষা আন্দোলনৰ জুই জ্বলিল । কটন কলেজৰ ছাত্ৰ ৰণজিৎ বৰপৃজ্জাৰী, সূৰ্য বৰাকে ধৰি তিনিজন নিহত হ’ল ।