Ik^
Fl^^v
I
i
i-
(1
f
li
PRINCETON. N. J.
T l'art of^ihe ■'
whiiL ,..,^ presentcd by i ■
Misssus. R, i. ,^.„ i.s^,.^^^
(.l:Ld^:^^'^l£^^_
'J^:
^\
I
C ^
*--r?
S Y N O D I
NATIONALIS.
In nomine Domini noflri '■ lESV. CtìRiSTI,
(ìAutorìtatc^ • ILL-VSTR. ET PR.£POTENTVM
DD. O RDINVM
GENERALIVM FOEDERATI
BELGII l'ROVINCIARVM,
DORDRECHTI
H A B I T ^.
AnnOCID 13 CXVIII ET CID ID CX IX.
<*Accedunt Plenifsma , de Qj4?7que Articullst Theologorum Judicìa,
LVGDVNI BATAVORVM,
Typis IsAAci Elzeviri,
AcademÌA Tjpogra^hi,
i-Secieratis Dou-DK-ICKTan* fumptibus, ,^ e Id. I o. ex X,
Cam trmlecno ìli. Orci. Ccnemlium,
Serenifsimis atque potentlfsimìs Chrifliani Orbis ''"^
M O N A R C H I S
AG
R E G I B V S,
lUuftripmìs Celfifimifque
PRINCIPIBVS, GOMITIBVS. CIVITATIBVS
A C MAGISTRATIBVS,
ORDINES FOEDERATARVM
BELGII PROVINCIARVM
GENERALES,
In Chrijìo lejk , omnium nofirùm Serbatore de
M.S alatore unico, pilutem f die itatem-
que perpetuami
Vndamentum Reipublicx huius noftrse eeleberrimae efle Vnio- nenijVnionis autem,verumDei cultum.tiemo ignoravit^quam- diu nobis res cum uno ac eodem hoftefuit.Simulacfublatusfuit metus,ne quid foris detrimenti publica res eaperet -, generis
f 2 huma-
■-. ^'<^■••
human! hoftis , qui in ftatione eàdem femper excubat , omnes machinas a moenibus ac mu- ris.in Ecclefiam convertit: qui cuniculi quo minus fentiuntur, (nihil enim homini natu- ra a^que adlubefcitacprofanitas) eomaius ma^ lum ac praefentius creare folent . Quia cum Ecclefia/quanidiu hic vivimus,vix feparari pof= fit àRepublicajqui difsidia illi'usaut illudunt^ quales femper plurimi fuerunt, aut ad ea non advertunt animum ut debent , ubi fimulta- tum morbi, qui ex ifta oriuntur, ad vitalia to- tius ffcatus pervenerunt,fuam quoque agi fem intelligunt. iEque enim omnes fentiunt rui- nam , etiam qui antea periculum non metue^ bant. Huius rei Foederatae hx Provinciae, il- luftre documentum òrbi vniverfo haótenm dederunt : qux cUm belli temporeiiÉdoncuf- (x atque immota, Dei òpe, femper fteterint^ ab adverfis animum,àdifcrimine afTumpferint virtutem: inducias, difcordia civili, Scnifire- fpexiflet idem Deus , proprio interitu exitio- que redemifle vldebantur. In horrenda hae calamitate oc vindióta , quae contemptum aut negleólum cultus Dei femper fequitui" in ter- ris , illud erat vel miferrimufn , quod reme- dium concordia^ iam fuftuliflent , qui difcor^ diam invexerant . Quod, tot votis omnium, bonorum & gemitibus , qui publicum GOia-. ventum tot iam annos fufpirabant , in quo
fons
fons calamitatis huius ferio expenderetur , Io- cus amplius non efTet. Quod.qui pacem toto pectore ardebant , armis eam denegan publi- ce viderent. quibus non ab hofte, fed a fuis , contra veritatcm , quam profefsifemper fue- rant , in patria obfidebantur . Nos , virtute eius freti, qui hic fedem fibi femel pofuit.qui imménfis olim benefìcijs probavit, non fé ita omni populo fecillè , fimul ac Rempublicàm labantem , cuiùs cura nobis coelitus commif^ la erat , fubduxiHe in tutum nobis videba- mur^ Dei vivi caufam ac negociuni;, a cuius Maieftate omnis quae in terris eft autoritas dimanat , magno animo , immenfis fumpti- bus,agendam putavimus . Ih Vrbe Hollan- dice primaria Dòrdrechto , Synodum indixi- mus . Ad eandem , praeter ProfefTores no- ftros ac Miniftros Seniorefque, exquifitse eru- ditiónis viros, ex vicinis Regnis , Ditionibus ac Rebufpublicis , quse Religionem profi- tentur Reformatam , fuafu , inprimis Maxi- mi ac Serenifsimi lacobi I. Dei Gratia Ma- gnai Britanniae Regis , & Arauficano Prin- cipe in confiliurri' adhibito ^ celeberrimos Théologos vocavimus . Qui non , quod in rebus cxteris nórinumquam folet ^ temere aut aliud agendo, fed iurati prius coeli Domi- num ac terrx, fé non nifi preeeunte eius ver- bo & diótantc confcientia , in hoc tam vene-
•\l rabili
l
rabili conventu de tam arduis myfterijs fen- tentìam dióluros ; admirando ac prope incre- dibili confenfu (prout ex Pr2eclans,Nobilifsi- mifque viris, Delegatis noftris ^ quos prxelle urìiverfcE actioni, ac de omnibus ad nòs refer- re lufsimus, nobis indicatum eft atque ipfi de- prehendimus)tot annorum litem deciderunt; Quam nonnulli j qui damnata pridéìll inno- vabant , non de terminis agrorum , flillicidijs; aut aquaedudibus , quac res infra cogitationes noftras eflTe folent, fed de finibus humanae vo- luntatis & Divinai gratÌ2e,fub nomine Prséde- ftinationis, quam exofam populo reddebant^ Deo intentare ac Collegis coeperant , Vicic vero Dei caufa omnium fuflFragijs , fecundum quem pronunciata eft hxc controvcrfia. Vt in pofterum reijciatur omnis homo, qui cum Creatore fuo in certamen venit . Hunc con-^ fenfum Canones lam pridem editi , in quds? ad unum omnes convenérunt, cum fubfcrii^ pcione fmgulorum , coram toto orbe Tenipe? teftabuntur : totidem Ecclefiarum fcilicet Chirographa. C^eterum eàdem cura, ne quid ad EcclefisE tranquillitatem in hac Ditioiiò noftra confirmandam, amplius defideran po£. fet, ipfas quoque Vnionis noftrac Formulas; Confefsionem nempe,& Catechefin haóte^ nus bic ufitatanv, ad Divini verbi normam, ab ijfdem recognofci fedulo curavimus; Qui^
rem
rem totam ubi diligenter & in Domini ti- more , cum ardentibus ad Deum precibuS;, in eodem venerabili convento expendiilent, cum prope ineffabili multorum gaudio , qui bonitatem Deilfraelis in tam fuavi tam ami- co omnium confenfu, animo guftabant > iu- dicarunt: hanc Do6lrinam,ita uti in utraque exponeretur , cum Divino Verbo convenire, ideoque ad pofteritatem omnem , fine ulla immutatione,efle tranfinittendam. Quodiu- dicium , 6c Nos,ratum elle volumus. Porro omnibus ut confhet, quantum vobis
R E G E S. PRINCIPE S, C O M I T E S. C I V I T A T E S> MAGISTRATVS,
qui in hac tam pia, tam fublimi caufa, promp- . te ac benigne nobis adfuiftis, quantum iteni^ eruditioni, pietati, fidei, finceritati.maximo* rum,quià vobis mifsi fijnt,Theologorum,de- feramus, fed prxfertim.ne quis de confenfu noftro in Religione dubitare pofsit , eorum, qui in venerabili hac Synodo comparuerunt, A6la , prout lefta ibi funt atque approba- ta, pofleaque iuffu noftro ac mandato accu- rate
0^<
rate feGenflta/fub autoritate nofl:ra,maximor rum Princfpum exemplo , divulgamus , Ob^ teftamur autem caeteros , inprimis vero eas; qui eódem foedere nobifcum funt coniundt^ ut de hoc confenfu noftro fxpe cogitent,eanl dém fidem , quas certifsima efb animarum fc tep'àinpledantur. Sed praEfertim^ut.exeni-^ plo'noftro , regnum Dei propagare in hac vi^ ta pergant: cuius Ditionis magnitudo, in fu- tura apparebit .
HcKTA ComitM-, (tAnno co. io. cxx, XX VII. Martij.
P Tv i5. F A-'
$
P R ^ F A T I O,
Ad Reformatas
GHRISTI ECCLESIAS,
Jn cjua Contro'verparum Belgicarum , ad quns tollendas lue
Synodm poti(^tmum con'vocata faity ortus ^ prog^rejfm
brevi ter fideliterque narrantur.
Roxime elapfa sedate, divulgata fuit Veneranda? Synodi , Dor^ drechti nupcr habitae, dequibufdamdodrioxCapitibus, quae in Ecclefijs Bclgicis, maxima ciim parundcm perturbatione, hadenus difcepcaca funt, Sententia, certisquibufdam Canoni» bus comprehenfa. Et cum ad tollendas potilFimum cxortas in Religione contfoverlias 5 ab Illuftr. & Pra:pctentib. Ordinibus GencralibuSjfupremo Fcsderatarum Provinciarum Magiftratti, convocata hxc celeberrima Synodusfuiirer, fatis fore plerique judicabant, lì tantum Synodi de iifdem cohtroverlìis ludiciumpublicaretur. Sed cum poftca conftaret, efle plurimos, qui defiderarent infirpcr, ex ipfis Adis Syno» dalibus, cognofcere, quidnam prxter ifta , ac qua ratione cum Paftoribus inprimis Remonftrantibus ,inSynodo fitadum; cumquenon fit dubium,quin ipfi ad ve- landam pervicaciam, fide nonoptima, dehifcc rebusquaedam fint divulgaturij placuitllluftr. ac Priepotent.Ordd. Gcneralibus ,ut Synodi eiufdem quoqjAdta, in grariam atque ufum Ecclefiarum, ex publicis tabulis fideliter defcripta, typis vulgarentur. In quibuscum occurrant paffim plurima, quseadrerum in Belgicis Ecclefiisgeftarumhiftoriam pcrtin.pnt ,quaeque à Ledotibus rerum harum igna- iris,minus comrnode inrelligiaurdijudicaripoflìnt, qua de canfaetiam Synodus Nationalis / uti in diverfis SefTionibus videre eft ) Ecclefiarum inprimis Suyd-Hol- landicarum Deputatis aliquoties injunxit, ut brevem rerum cum Remonftranris busgeftarum narrarionem conicriberent; vifiimfuitexea quacdam, qua»publicc ^efta llinr,Prajfationis'locopra:mittere, utEcclefiaejprxferrim ex terse, fcmel bona fide intelligerentjquifnam harum Controverfiarum ortus ac progreflus fuerit: &j quaoccafionejquibufque decalifis, Illuftr. ac Prxpotentes Ordd, Generales, ce- lebcrrimam hanc Synodum fumptibus immenfis convocarint. Prxfertim cum inulta a Remonftrantibus in cxhibitis atque hic infertis fcriptis narrentur, quic cum rerum geftarum v^ritate rninus confentiant.
„ InReformatis Fcederati Beigi] Ecclciìis, quanta fiiperioìri feculo,in òmnibus Drthòdoxse doftrinae cflpitibus,inter Ecclefiarum Belgicarum Pafl:ores,Do61:ores- que vigueritconfcnfio;quantaqueinfijperin earundem rcgimme, fervata femper fuerit éjia^iCL atque .sC'^jjjitoo-tu;!} , univerfo orbi Chriftiano notiuseft , quam utne- cefie fit multis explicari . Ainabilem hanc Deoque &: piis omnibus gratiflimam Ecclefiarum Belgicarum pacem atque harmoniam , perturbare conati fimt olim ronnulli, qui defeirto Papifino , fed fermento eius nondum ptene expurgato , ad Ecclefias noftras tranfierant, carundemque Minificrio, in prima illa Miniflrorum inopia, admoti fucr.?nt; Cafparus Coolhafius Leydse : Hermannus Herbertus Dordreclìti&Goudx: ac Cornelius Wiggerus Hornsei effreni quidem audacia, icà haud magno fiicccflu. Quippe cum iifdem in locis quofdam Reformatas: Religioni minus faventes nadi efient, quorum patrocinio nitcbantur, improba tamen hxc eorum audacia, rum Supremi Mngifliratus autoritate, tum vigilanti Paftórum prudentiajjuftifque Ecclefiarum cenfuris, mature rcprefl^a fuit:Coolliafij in Synodo Nationali Middelburgenfi :Herbcrti in Synodis Hollandia: Auftralis:
tt W'ggeri
P R ^ F A T I O
"Wiggcri in Synodis Hollandix BorcaJis. Poftea id ipfum rringno fìnfn ne molimino aggrcdiis cfl lacobus Arminius, celeberrima; Ecclefìa: Arriftelodanienlìs Paftor; vir ingcnij qiiidcm cxciratioris.veriim cui nihil arridercr.nifì qiiod aliqua novita- tisTpccie fc commendarcr. Adeo ut plernquein Rcforìmatis Ecclefiisrccepta do- gmata,vc! hoc ipfo nomine, qiiod cfTcnt reccptajfiiftidirevidcrcrur.Isprimiim qiii- dcm ad hancrcm,viani fihi ftmvirTamam aiitoriraremq;pr(^(l.-.ntifThTiornm Eccle- flrc Reti) r mata: DoiSfonim, Calvitii.Zanchij, Bezar, Marryns , &: aliorum ,pLib]ice ^rivarimq; cxtenuando arq; fugillando, uc per nominis eoru'm riiinam gradbm libi ad gloriam ftriieret. Poftea aperre varias opjnioncs beterodnxas, vetcrum Pelagià- noriim erroribiis aiììnes, maxime in cxplicarioncEpiftoIse ad Romanos, proponére ac diflcminarc cccpir. Ca^terum venerandi Ecclefia? illius Prefbyrerij vigilanti^ atque autórirate conatibiis eius mature obviam fuit itiim , ne turbas , qiias moliti videbatnr , dare in Ecclcfia poflcr. Non dcfinebar ramen titm apud fiios , tum & apiid alianim Ecclefiarum Paftoresjoanncm Vrenbogardum.Adrianiim Borrium, aliofquc quorum amicitiam communia olim fludia ipficonciliaverant ,quibus po- teratmodis.opinionesfnas propagare, ipfumq; Francifcum hinium.ccleberrimum S.Thcol.in AcademiaLeydenfiProfeirorem.ad collatiohcfuperiifdem provocare. CI3 Tocii. Cumquc^mnohuiusfeculilecundo, Clarifs. Vir D. luniiis, maxime cum Eccle- xxvin Aug. fiarum Bclgicanim luftu, Academia: LeyHenfi eiTet ercpru»;, Vtenbogardus , qui fentenriè Arminij jam rum fnvebat, magno eum fludio, Nobilifs. atque Amplris, AcademiarLeydenfis Curatoribuscommendabat,nt videlicetD.Iunio in S.Theo- logia: profefilone rutrogaretur.Quod cum intelligerent Ecclefiarum Deputati, va- riti ne viri de heterodoxia tanroperc fuipefti vocatio , cotitentionum & fchifina- tum in Eccefiis caufam aliquandoprxberet, rogarunr Nobilifs. DD.Curatores, ne temere Ecclefias iftiscxponerent periculis, fed de afcifcendo porius viro alio ido- neo,qui ab hac furpicionc immunis eflet, cogitarent. Vtenbogar dum quoque mo- nuerunt, ut àcommendatione hac defifteret. Qui contetnptis bis monitionibus, non deftitit vocationem eo ufque urgere, doneceàtn tandem obdnuiflct.Inftituta vocatione,Prefbyterium Amftelodamcnfe; in dimifTionem eiliL conlentire rccufa- bat; hanc potiifìmum ob cauf.ìm, quod cxiftimarCnt prudentiores ,ingcnium tan- topere luxurinns ac novaturiens, evidentiori cum petfculo in Academia,in qua Ju- ventus Minifterio Ecclefiarum cònrecratainfl:ituitur,maiorque docchdi Iibertas uru'rparifolet,i:^iam in Ecclefia aliqua particulari,in qua Prel bytcrij vigilanti» at- que autoritate intra limitcs coercèri poffet, effe verfaturum; Dimiffio ramen ci'us crebris DD.Curatorum,Vtenbogardi,atqueipfius etiam Arminij petitionibus tan- dem impetrata fuit. Hac conditone tamen , utinftitutaprius cum D.Francifco Gomarodc prxcipuis dodrinx capitibus collatione , òrninem hcterKdoxias fìi- . fpicionem rotunda fen tentile fuse declara rione àfeamoliretur: cum priùsobtefta- tione foleanipromififfetife opiniones,(ì quas forte haberet fingul;)res, numquam cin iTtcì li ^c'Ce difleminnturum. Inftituta fuit, corani DD. Curatoribus, praefentibus quoque (J.&y.Maij. «;y,^(,|^j Dcputatish^c collatio.In qua cnm proifiitcretur,re pr^cipuaPelagianorum dogmata De Grafia naturali, DeviribuS Liberi Arbitrij, De Peccato Originali, De Perfezione hominis ih hac vita. De Pr^deftinarione,aIiaque difertèdamnaré, omniaquequa; Auguftinusalijq; Pàtres adverfus Pelagianos (cnpfiffent, approba- rc, quin &: ludicarefe Pelagianos errores re^le à Patnhus fuifle refuraroSacdam- natos.fimulque promitteret ,nihil quod à reccpta Ecclefiarum do(f>riha dilcrepa- ret fé dofturum ; ad ProfefTìonem Theologicam admifluseft. Cuins inirio, modis conabaturomnibusquamlibetheterodoxias à fé amoliri fuipicioncm ,adeo ut dp- drinam Ecclefiarum Reformatarum,De Satisfiélione Chrifti, De Fide iuftifican- iS.Ottob. ^^ j-^g lufUficatione per fidem,De Perfcverantia vere fidc]ium,De Ccrtitudinefà- lutis, De Impcrfeftione hominis in hac vita , alijfquedoftrmx capitibus, quibus poftea contradixit, quafquehodic àDifcipulisipfiusoppugnantur, centra fertteii- tiam fuam (uti ingenue Ioannes Arnoldi Corvinus in fcripto quodam Belgico fa- tetur) prxfidio ae patrocinio fuo in difputarionibus publicis dcfenderet. Ca?te- rum cum iam per annum unum atque alterum in profeflìone hac vcrfatus effet,de- prehenfumeft, plefaque cumin Reformatis Ecclefijs recepta dogmata publice, pnvatimquefugillare, indubium vocare,&:difcipulisfufpcftarcddere.- argumenta
praeci-»
AD ECCLESIAS.
pr«cipua,quibusilla ex Dei Verbo adftrui folét, ijfdem enervare exceptionibus, qui- busIefbira;,Sociniani,alijqueReformatSEEcclcfia2 hoftcs.urifolcnt: adverfariorum aurcargumentaextollere.Tradtatus quofdam fuos manufcripros,quibusfcncentiam fuamcomplexusfuerac, difcipulis privatim defcribendos dare. CaftalioniSjCornlicr- tijjSuarczijjfìmiliiimq; Icripta difcipulis fiiis inprimis comendare : de Calvini,Bezx, Martyris,Zanchij,Vi{iniaIiorumq;pra:fl;antium Ecclefìarum Reformatariim dodo, rumfcriptis ,conrcmptim loqui. Quinetiam aperte profìcebatur,pliiriinasrehahcre adverfusreccptam dodrinaconfiderationes feu animadvcrfioncs , quas fuo tempore eiretpatefa(9:iiriis. Paftores nonnulIi,quiipfofamiliariterutebanriir, fenova prorfus gì o ria b a n tur habereTheologiam.Dircipuli eiusdomum ex Acadcmia rcverfijaut ad. alias AcademiasdiIapfi,dirputando,concradicendo,&: doftrinam vcllicado.prorervc Ecclcfìjs Reformatis infìiltabanc. Hxcaliaq; cum Hollandicasanimadverterent Ec, clefis,(blicitcrn'ìcrito,nelabefa£tara doftrinae Reformara: (inceritarc , imbutaq; pra- vis opinionibus iuvenriire,qusein Eccleflaruin fpem in hoc feniinario educabarur,res Iiacc randcm in magnam Ecclcfiariim pcrnitiem ac pertiirbarioncm erumperet, per DepiitatosfiioSjqmbuscommiinis Ecclefiar'um cura commitci folet, derotoncgotio penitiusinquirendriduxerunt,quoinproximis Synodis mature dirpicipofl'et, ne quid Ecclefia detrimenti pateretur.HacdecaufàEcclcfiarumjCumAuftralis, tumBorealis Hollandia: Depurati Arminium acccdunr, eiq; rumorcs exponur^qui de ipfo ipfiufq; dodrina paffim fpargerentur , quantaq; omnes Ecclcfias folicitudo tcneret, rogantq; amice,ut(i quid torte in recepta defideraretdodrina,id/ìncereFratrJbusexponeret: quoautipfiperamicam collationemfatisfieri,autres tota ad Synodu legitime defer- ri poffer. Quibus reipondir,numqua illis (e rumoribus iuftam pra^buifle caufam : nec confultum videri libi, cum ijfdcm taniquam cumDept!tatis,ut qui hac dereadSyno- dum eflentrclaturi, collationeullaminftituere. Hanc perfònamfi deponere vellenr, non defugerefe, cumipfiSjUtprivatis Paftoribus, dedodlrinaconferre : calege, ut fi forte inter ipfo.s minus conveniret^nihil hac de re ad Synodos referrcnt. Qiiod cum Deputati iniquum iudicarentjCumq; eiufmodicollatione Ecclefìjs (blicitudo eximi non poflet, re infera abcodemdifceflerunr. Neq; tamen minus ex reliquisS.Thco- Jogi^eProfciloribus intclligebat,varias de Pr.'cdeftinatione, Libero arbitrio, Pcrfeve- rantiaSandlorumjalijfq; dodlrinjEcapitibus qu^eftioncs, inter S.Theologi^ftudiolos ferio agitati, quales ante Arminij adventum inter illos agitata non fuiflcnr.
Monitus quoque fuit ab Ecclefia Leydenfi, cuius membrum erat, per Ampliflìmos ClarifTìmofque viros Phoedonem Brouckhovium, urbis Leydenfis Confijlem Se Pau- lum Merulam Hiftoriarum Profefrorem,eiufdem Ecclcfiie Seniores, ut de ijs,qu£e in recepta dodrina improbaret,cum Collegis fuiSjCoramPrefbyter o EcclefiaeLeyden- ^"•'■'^'j^ fisamicam inftitueretcollationem. Exquapofl'etconfl:are,an &quibusindogmati- ^ ' ' bus cum Collegis rcliquifq.-PaftoribuSjConfentiretautdifTentiret. Quibus refpon- dif.fcfine Curatorum Academijevenia.idipfum facete non polle. Nec videre, quid commodi ex tali collatione ad Ecclefiam redundaturum cllct.Inftabatiamtempus, quoannu£E EcclcfiarumHollandijeutriufq; Synodi celebrarifolcntjcumq; prò more Ecclefiarum gravamina à fingulis Clairibusmittcrcntur; inter ca:tera& hoc àCIafle Dordrechtana tranlmilìum fuit : ^Ittandoquidem riimores mdiuntur , in Acadenna ^ Ec- clejìa Leydenfi , contro'verjìa.s qtiafdam circa doifrinam Rcformatartim Ecclejìarum exortas effe ; cenfuit Clajjìs necejfarium ejje , ut de medijs quihtis controverfiéi iflx commodijpme cittjjì- ,mtque ccmponantur, Synodm deliberete tttfchifmata, omnia S" ojfendicuU , quti inde orivi pof- fent, tempefiive amcueantur, confeweturque linio Ecclejìarum Keformatarum centra adver^ jariorum calumnias . Tulit hoc xgqrmne ArminiuSjfummaq; ope adniTus fuit, utgra- vamen hoc revocarctur : quod cum obtinere non poflet , Acadcmiaz Curatorum òpera à Collegis obtinuittcftimonium, quo declarabatur , pluraquidem inter ftu- lo.Aug, diofos difputari, quam ipfis eHetgratum ; inter ipfos vero S. Thcologiae Profello- res, quantum quidem ipfis conftaret, nullam efi'ein ipfis fundamcntisdificnfioncm. Paulo poft congregata eft in Vrbe Roterodamo, Ecclefiarum Suyd-Hollandica- jo.Au^* rum Synodus, quxcum ex Clallìs Dordrechtana: Delegatis multasgravefque in- tellexiflet rationes, ob quasgravamen hoc ab cadem clìet tranfmiflum ; fimulque c&iex Synodi Dcpuratis , quomodoferes in Academia Leydenfi haberent, quidquc cum Arminio rcliquifque S. .Theologia: Profclì'oribus cllct adum ; poft matu- tam delibcrationem cenfuit, glilcenti buie malo tcmpeftive elle occurrendum : cv^. 1 t ^ ncque
P R ^ F A T I O ncque fub incerta Syftodi Nationalisrpe,remediiimeiiirdcmprocrafi:inandnin. Ac proinde dcputatisSynodi injunxir, ut dilieentilIìmcinquircrcnrquibiisde'Arriculis in Acadenua Lcydenfi intcr Thcologi^ ihidiofbs potillìnnim difccptaretur, roga- renrquc DD. C uratorcs, ut S.Thcol.Profeirorihus mandareturjcntcntiam utfiiam aperte ac iìncerc de iifdcm decIararcnc:Qilo hnc rarionedeiìlorum conlcnfu durdif- f'entionc conftaret.EccIc{ìajq;,fI dhTcnDo fòrte nulla aut non gravjs e{I"e-t,f"olicitudinc liberarentiir: axlt lìgravior deprehcnderetiir, mature de earundcm remcdio cogita- rent. Mandavitquoq; Synodus omnibus Paftoribus ,uf tcftandi in doclrina confen- fiis caufa, Confcllìoni harum Ecclcfiarum ac Catcchefi,(quod in mulris ClafTibusà
S.Novemb. qnjbufdam negle<5tum , àbaliis ncgacum fueratrj rub/cribcrcnr. Deputati Syivodi re diligcnter explorata, novem qu(^ftiones,dc quibus eo tempore ponnnrium difceptari intellexerant, DD. Curntoribus exhibentrrogantq;, ut S.Theol. Profeiloribus, ipfb- rum autoricate injungeretur, lentenriam utiuam deiifdem piene exponerent. Qui refponderuntjaliquam jam Synodi Nationalis brevi obnncndx Ipem affulgere; Idco- que indicare cofultius,eas qu^ftiones ad eandem refervarc.quam ulteriori carundem inquilìtione diffidio anfamprarberc. Paftores quoque Arminij fenrcntiam amplexi, palfiminChilìbus recufabant^mandato Synodi de iubfcriptioneConfclììonis ac Ca- techefeos, morem gercre. Auxit ha:c res Ecclefiarum folicitudinem , cum vider«nr> Paftorcs ifl;os,quorundam favore fretos.autoritatem Synodi phine contcmncre, au- daciufqiin inceptopergerc. Quare cum ifta via remedium buie malo adhiberi non poflet, llluflr. ac Prspotcntib. DD.Ordd- Generalibus prolixe expofuerunt, quanto in periculo Ecclefia: verfaren€ur,pctieruntq;,ut ad tollenda bxc mala, Synodus Na- tionalis, qua; per multosannos dilata jamfucrar, corundemautorirate dominorum
^ ' °^* occasione primaconvocaretur:Quidcclararunt, omnium Provinciarum Ordincs in Synodi Nationalis convocationcm jnmconfenfìfle: Efle tamen inter illos, qui in li- tcris confenfus.hanc conditioncm,reu,utvocant,claufulam,addidiirent:utnempe,in eadcm, Confeifionis & Catechcicos harum Eccleiiarum fieret reviiìo :ac proinde, Svnodi Nationalis convocationcm , fine Ordinum huius Provincia: prarjudicio, nifi addita hac claurula,fìcri non pofl'c. Cum autemnonobfcure conftarer, quinnm ante annosaliquotllluflribusHoUandix Ordinibus autoresfuiflent,ut b^cclaufulaaddc- retur, atque etiamnum urgereturi efletque metuendum , fi illa convocationi Synodi adjungeretur,neilli,qui mutationibus doftrina; ftudebanr, eadcmad inflitutù fuum abuterétur,fimulq; etiam,ne('hoc prxfertim rerum ftatujEcclefiisoffcnfionem haud Icvem efletpra:bitura,quflfiipfillluftr.©rdd.autEcclefia;non:raz,de dodrinse verità-.
3C>.Nov. te, in hac ConfelTìone&: Catcchefi comprehenfa: dubitarent, Deputati Ecclefiarum pericrunr,ut,con\oc?.tio Svnodi, conibeto anrehac more , in gcneralibus, ut vocant, rerminiSiinflituereturrprasfertim cum bare claufula minusncceflaria vidcrctur,cuBi in Synodis Nationalibus permiflum fPmper effet, fiquis adverfus aliqucm horum fcriptorum Articulum,quidquam fé habereexiftimaret,libereidac debite propone- re. DeclarabantvcroIUuftr.DD.Ordd. Gencralesno ita hanc claufulamintelligen* dam effe , quafi aliquid in dottrina harum Ecclefiarum ca immuratum vellcnt, nec enimfempcr Recognitione immurari, fednonnunquam quoque confirmari dcftri* nam:non pofie tamen illam fine iftius Provincie prxjudicio omicti,qua: cam expreC-
CIO iDC VI ^c addidificr. Litteras itaq; confcnfus, quibus eaquoqiinicrta crar, Ecclefiarum De-
1-5. Marc. putatisrradideruntjquas illi ad fingul.irum Provinciarum Ecclefias rranfiniferunr. Quibus &; fignificarunr,quam dedilfcnt operam,ut ca omitteretur.Ecclefi^ Belgica;, acceptis hifce lireris , gavifa: quidem funr,pofl: tot annorum expcdationem , tandem impetraram effe celebrand3e:SyncdiNationalrspoteftatem:quanquam haud fané pa- rum ifta claufula offenderenfur. Non quot^ Confeifionem & Catecbefìn in Synodo »'■" ' Nationaliconfucro debitoq; modo recognofci nollcnr, fed quod mctuercnt, ne illi, qui mutationcm dodrina? moliebanrur, eademaudaciores redderentur , tanquam fi hac claufula; publica DI). Ordd.autoritate, quid\is movcndiinnovandiq^faSaipfìs - ' =' • eifet potcftas:litefq; hac acconrroverfix ab illis non ex innovandi libidine, fed ex ftu- dio fatisfacicndi Illufirium Ordinum decretis eilent pfofeda:. Significabanr quoque iifdem iitcris Illuftr.DD.Ordincs Gcneralcs flatutum effe fibi.eruditos pacificofque aliquotcxfingulis Provinciis Theologos convocare , ut de tempore, I0C0&: modo,
ciDiocvi, habend^ Synodi Natioiialis, cum iifdé deliherarent. Dum bare aguntur,annua Suyd-
inAuguft. Hollandicsrum Ecclefiarum Synodus Gorinchemij cclebratur, m qua cum Eccle- fiarum
ADECCLESIAS,
fiarum Deputati retuliflenr^quidab ipfis in cauffa Synodi Nationalis efTct aftum, & àbllluftr. DD. Ordinibusconititutum, mandale ijfdem vilum fuit, ut convocatio- jnem Synodi Nationalis diligenter uigcrcnt .- Ac quamvis arbitrarctui- Synodus, Confcflloncm ac Catcchcfin , more modoque ante hac confiieto , in Synodo Natio- liali elle rccognofcendam, voluir tamcn eos, qui ad conucntum , in quo de tempore, l'eco & modo celebrando Synodi Nationalis, abOrdd. HoUandia; ex Suyd-Hollan- dia eonvocandi eflent, moneri, ut ab Ordd. Generalibus, nomine harum Ecclcfiarum peterentjUt ClauUila, dequaantcdidumfuic ex,litcris convocationis, ob cauiTas an- te memoratas, omitteretur,eiulque loco vcrbaalia miiiora,qua;offenlìonis minus pa- rerent, ufurparentur.Iniund-um quoque in cadém fuit Synodo, omnibus EccIef.Suyd- HoI.PaftoribuSjOmnibufqjS.Thcol.inAcad.LeydenriProfcflbribuSjUtcontiderationes leu animaducrfiones in dodrinam,Confc(rione&Catechclicomprehenram,quas habe- rent,(quia habercfe quaplurimas Atmmius & Pallores qui addicìi eflentipli.faepiu&glo- liari folerentj Paftores quidcm in Claflìbus luis,Profeflbrcs autem Ecclefiarum Depu- tatis, primo quoque tempore cxhiberenr, uteardcm legitime ad Synodum Nationa- lem.fi in Clalsibus fatisficri iplis non poflct , deferrentur Qupd cum à Paftoribus Ar- minioaddidis poftularemr, eàfdem proponcre in Clafsibus detre:tarunt, quod fc nondum paraios effe dicer'ent : cx-rerum ilio & loco & tempore propolìruros, Ar- minius quoque ab Ecclcfiarum Deputatis hac de re monitus, r'^^rpondit , hoc eo tcili- pore fieri cum aedificationeiioii pofle, fed in Synodo Nationàli fé eafdem piene eflc pa- tefadlurum. Cumque non ita multo poti lUuilr. Ordd. Generales, ex fingulis Provin- cìoìdcvìL tijs Thcologosaliquot convocarent, quibufcumde loco, tempore & modo habcndi i3- M-iy» Synodi Nationalis deliberarent; Ioannem nempe Leoilcm & loannem Fontanum, ex Geldria; Francifcum Gomarum, lacobum Arminium, loannem Vtcnbogardum& Ioannem Becium, ex Suyd-Hollandia; Hermannum Fauckelium & Henri cum Bran- dium,exZelandiajEuerarduni Botium & Henricum Ioannis, ex Provincia vhraieéìi- na; Sibrandum Lubbertum & Ioannem Bogermannum , ex Frifia ; Thomam Gofvvi- nium,exTranlliulania; Ioannem Acronium &.Ioannem Nicalìum,ex vrbe Groningenli &Omlandiis. Quscftiones, de quibus inhocconuehtu efletdelibcrandum,abllluil:f. Ordd. Generalibus fuerunt illis propofìae, declaratumq; fuit conlentienribus fuffragijs, quodadteiTipus,neceirarum eflc ut Synodus quamprimum ad initium futura; crftatis, anni millcfimi fexceniclìmi Scodavi, convocaretur. Quod ad locum, commodifsimum habenda; Synodo fore ciultatem Vltraje^tum.. De modo", i.Gravamina in Synodo pertracìanda, à lìiigulisSynodis Pìrovincialibus ad Nationaletn efle defcrenda. 2. Ex ììngulis Synodis particularibus , earundc'm luffragijs , quatuor Paftores cum duo- bus Senioribus effe deputandos , quorum Seniorum loco deputari quoque pofle fin- gularis eruditioniSjperitiStque in rebus Theologicis,arque pietatisteftimonio ornatos viros, ef n munere Ecclcfuftico non fungerentur- 3 ■ Deputatis hifcc potcfl:atem dan- dam in omnibus rebus, qua: in Synodo pertradàndx eflent , non deliberandi tantum, lècidcfiniendiquoqucacdecidendi. 4. Normam ludicij in controverfiijs omni- hus,^o£Vnnam &:mores {pedanribusiòlum eil'e Deiverbum fcriptum,,fèu S. Scrip- turaml . 5. Convocandas efle ad Synodum Nationalem non Ecclefias rantiam qua: in Federato /une Belgio, urriufque nempe idiomatis Belgici &: Galhcijfèd &:illas Bel- giche nationis 5 qua: extra Bclgiurn dif'petf^, fìve fub cruce lìuc alibi coUigcrentur. 6. Rógandosefle lliuflr. ac Pr^pot. Ordd. Gcnerales,ut Dclegatos f'uos Rehgio- nem Reformatam profìtentcs , ad eandem mietere dignarèntur , qui ipfòrum nomi- he ordini ejusprjeéfl'ent. ^ 7. Vocandos quoque ad eandem S. TheoIogÌ(^ Profcf^ fòrcs. In quibus quidem òmnibus convenir ihtei: omnes, Qucmadmodum inalijs fìonnuHis convenire intéi: ipros non potuit. Arminius enim , Vtcnbogardus , & duo Vkraiedini , quosin fèntentiam fliam illipertraxerant,h;£c tria flatuebaht, i. Pro definitiva Synodi fèntentia effe habcndum, non quod omnium ad Synodum Depu- tatorum,fèd quod omnium quoque Deputantiumluffragiiisdefinitum eflct. Synodi fcnim nomine noriDeputatos tantum/ed & ipfbs Deputarites intelligi debcre. 2 .De- putatis fèmper liberum fore, quoti cf'cunque voIuerint,fèque in aliqua re gravar! lènferintjConfilii capiendi caufa ad f iios recedere. 3 . Revifionem Confeflìonis &c Catechefèos Belgica^ omnino efle neccfl'ariam , ideoque nullas fé viderc caufas 6b quas Clauiùla de revifione iftorum fcriptorum,convocationis literis norì
infcr-
P R i£ F A T 1 O infercnda cilct. Reliqvii Pai! orcs & Profcfibrcs iudicabant. i . Pro definitiva Synodi lenrentidhabeiu'r.mclic.q:'.od\clconl'cnticiuibus vcl pluribus Deputatorum ad Sy- nodum(ut-Vragi)s, ilaiuium cHet. Synodiaiucm nomine cenicd eos , qui cum iu-^ diciudi pò cthtc ad caadca)ki^iiimc dcpuiati conNciuilcnt. 2. Licitum qu idem fo- ie conili i) capiendi caudaadlUos recedere , ira tamen, ne lab hoc prxrextu adiones Synodi lemere perturbarentur. Quando, quomodo Ócquibus de eaufsis rcceden- dunieHet , nonlingulorum Deputaiorum arbitrio , led totius Synodi judicio elle permittendum. 3. ConteLsionem ócCatechelln Belgicam, in Synodo rccognolci qui- ckm polle, fi ob caullasjuftas, Synodus necellarium hoc judicalVet : omnibus quo- que liberumfore,li quid adverlus ca laipiale habeieexiftimaient , id ipfum Synodo examinandum & dijudicandum debite proponere. Veruni quia Claullila iliade revi- llonc, lì lueris con\ocationis inrerereiur, alijs ofi"eaIioncm,ali;s innovandi liccniiam prabitui-o. vidierctur, puiabantab lllurtr. Ordd. Generalibus pctendum cfie, ut hac 'claufula propter Ecelclìarum tianquillitatem in liieris convocationis omitteretur, 'Te-jufquc Itìco ha:c. aut fimilia veiba reponereniur ; Synodum nempe ad confìrma- tion^:m , "confenlionem & propagai ioneiii pura; acque orchodoxa.' codcrina; ; paceni atque «6"^|««5 Eccleiia- fervandam ac flabiliendam; ad veram deniquc pietatcm inier harum regiofìuni incolas prócurandam , convocati. Atque hoc ipfum fc ab Eccle- lìjs luis, atque iplìs quoque Provinciarum luarum Ordinibus , in mandatis habere, pleriquc otlcndcbant. Hxc Cciililiorum judiciorumque difcrcpantia, novam Syno- tìo Nadoaali reinoram inlccit. Qui enimejus convocaiioni hadenusobftiterant, occafionem hanc avide accipientcs , omnibus allaborabanc mòdis , ut Synodi , ta- inetlì jam proniiffs , convocatio impedire'tur. In hoc conventu , Arminius , à reli- quis Profelìbribus ac Pailoribus, fumma cuiri ob;eftatione rogatus elt j ut qua: ad- verfus doóìrinam Confcirione & Catechefi expreiTam , habetfet , ea fibi , Symmittis fuis, libere Fraterrleque Coiiimunicare vcllet : addita pJromifsione , daturòs fé ope- ram , ut iplì piene fatisheret, aut ut ipfe cuni colìegis fuis fub condì tioniblis honcftis conciliari ac deinceps pacifìce poìTet vivere ; neque fé quicquam eorum, qua; effet ma- nifcftatiirùs , extra locum conventus, fada reconciliatione effe eliininaturos. lite vero , nec conlultum fibihoc efle,nec teneri fé dicebat , cum in eum finem conven- tus ifteinltitutus non eflet. Sequenti a;iì;atc , cum anniia Ecclefiarum Suyd-Hollan- dicarum Synodus Delphiscelebràrctur, monitus fuit ytenbogardus , ut Synodo ra- tionesexponcret, obquas in dandis confilijs, de modo habenda: Synodi Natiònalisì a reliquis Pailoribus cum Arminio diverfum fenfilfet ac fuafiflet , ut eaedeìn à Syno- do expendi ac diiudicari polscnt. Refjpondit > fé llluftr. tantuinOrdinibus non aiv tem Synodo rationcm hujus rei reddere teneri.
Rogatus , ut exponeret ca, qua; adverius dOiflriham quae Cohfefsiohc & Ca- tiecheil harum Eeclefiarum contineretur , haberet ; refpondit , nec confultum libi hoc in eo conventu videri , neque fé pvatumeflc. Quaefiium in hac quòque fuit Synodo , an fcGundùm fupcriorisSyncdi decretuhi Confiderà: ioncs aliqua feu ani- madvcriìohes in Confeillonem & Catechefin , Clalfibus exhibiiae elfent ; fed re- fponfuin à fingularum Clàfl.ìum delègatis fuit , plerofque l'aftores in Clafsibus profeflbs effe ,■ nuUas fé adveirfus receptam DoArinam animadverfioncs habere 5 cos vero qui fé aliquas habere profiterentur , exponcre eas noluiffe. Vd quod nondum fé pàratosefle dicercnt , vel quod fibi non confultum eflé arbitrareniur. Qiure Synodus denuo illis mandandum cenluit , ut mifsis omnibus effugijs, ter- giverfationibus , ac dilationibus , animadverlìones omnes , quas advcrfus receptairi dodnnam habcrcnt , Clafsibus finguli fuis quam primum exponerent.
Oflenfilm quoque Synodo fuit , pafsim in Ecclcfijs difllnfiones quotidicma- ^is mngifque augefccre : plerofque juvenes ex Academia Leydenlì atque Armini^ difciphna prodeuntcs , ad Ecclellarum minilkrium vocatos , in exarninibus qui- dcm fententiam fuam ambiguis loquendi modis , occultare , ubi vero ad mini- fterium admifsi eflcnt , novas ftatim difputationcs movere , opiniones propu- gnare , varia'que fé adverfus doftrinam receptam habere confiderationes glo- riari . In Claflibus & Pref byterijs intcr Paftores de plcrifque doftrins capitibus diflentiones atque aitercationes acerbas oriti. In ipfo quoque populo , magn» ium Ecclellarum ofFcnfionc ac perturbationc difceptationcs de dcftrina vatias au-
diri/
ADECCLESIAS,
diri •> Quin & fchifmatum initia confpici. Paftores cnim Armi alo ad4idos, comientus aebros , in quibus de dodrins fuac propagatioae deliberaient , lepara- dm inllitucre, populumque in partcs magismagifqueabiie.
Qupcirca cum remedium huius mali diutius dift'erri non polle SynodLtó indica- letjfpcfqueobtincndìeNanonalis, propter illam coniìliorum ac l'ententiarum di- uerfitattm admodum incerta eflet,fl:atutumàSynodo fai e, ex conlilio Amplilsimo- rum Delegaiorum, ab Illuftr. DD. Ordinibus Holland. & Werifrilìa; petcndum effe, ut ex duabusSynodis Holhndix Aiilhalis & Borealis , una Synodus Provin- cialisf'uti in limilibus olim difficultaiibus faclum fueratj ad hxcmala Ibpienda ac tollenda, occalione prima convocarcmr. Deputati vtriufqueSynodi, cum Illuftr. DD. Ordinibus ingrauefcentes hafce Ecclelìarum difiìcultates prolixe expofuifleat, petiif- fentquevc adcaldcmiollcndas Provincialis huius Synodiconvocatio primo quoque tempore inftimipoflct, licetiplis magna ab Amplili'. DD.Delcgatis Tpes làCiaeflct, i4Septeinb, impetrare tamen nondum potuerunt , quia eo tempore de pacil'ccndis cum holle in- ducijs agicxptumefler, iplique illuftr. Ordincs grauifsimis illis Reipub.ncgotijsdi- ftcnti , vacare rebus hifce Éccleliafticis non poiuiflenr . Arminius interim, cum cisidcvui. videret Eccklias urgere , vt legitimis judicijs Ecclelìafticis caulla ha-c conlponere- jo Aprii. tur, quo forum declinaret , exhibito Illuftr. Ordinibus libello fupplicc, obtinuit> ut de caula eius ab Amplifsimis fupremae Curix Coniiliari)s, viris politicis , cogno- fccrctur; iullufque fuir Gomarus coram ijfdem, prxlcntibus Paftonbus, qui nupe- ro conuentui Prxparatorio ex Hollandia Auftrali & Boreali iaicrfueranr , cum Arminio coUationem inftituere . Qiuxi cum Ecclcfiavam Deputati iniellcxif- 14- May. fent, rogaritnt denuo, lUuAr. Holland. & VVeltfrifia: Ordines, ut loco huius ooi- làtionis coram fu prema curia inftituta:, Synodus Provincialis , coa\ocarctur , ut in eadem, de cauflt hac Ecclctiaftica, a viris Ecclerufticis harum rerum peritis, écstb (
Eccìefijs legitime cum iudicandi poteftate delegatis, cognolci ac iudicari poll'et. Rc- fponderunt Illuftr. Ordincs, caulàcfolummodo cognitioaem fupremx' Curi^ man- datam elle, iudicium nero eius Synodo vel Pro\ iiiciali vcl Nitionali poftea com- aiiilìum iri. In hac coliatione de agendi ordine diu difceptatum fuit . Arminius contendcbat, Gomarum adoris partes fufcipere debcre , le autcm ad defcnlionem ìfiii tantum teneri : Gomarus autcm , hanc agendi rationem non miaus iniquam quam infolentem cfle, prxferrim in Eccleliaftica caufa, coram Politicis iudicibus, txiftimabat. Paratum fé quidcm coram legitima Synodo probare, Armiaium dogmata propofuiiTe, quse cum verbo Dei & Ecclefiarum Belgicarum Confefsion,e & Catcchelìfpugnarent , uerum fine caufa; pra;iudicio , ifto in loco hoc Heri non ipoffe. E.xiftimabat, CoUationem hanc , ut lUuitr DD. Ordinum inteationi fatif- fieret, hac ràtione melius inftitui pofle, ut nimirum fine mutuis illis acculationi- bus j uterquc de fmgulis doftrina; capitibus, fententiam fuam dare oc difcrte cxpli- caret ac proponcrct . Inde cnim commodilsime in quibus confentircnt aut dif- featircnt intcUigi polTc . Qupd fé attineret, non fubrcrfugere de omnibus do-;xi- nx capitibus fenicntiam fuam, quantum quidem l quoquam defiderari pofsit, pie- ne atque aperte cxplicare . Arminium quoque , li fidi Dodtoris partes txplc- re vellet , eodem modo fententiam fuam declarare debere ; ncque eiufmodi lUb* tcrfugijs, diutius hac in re vti. Ille nihilominus in propofito perfiftcre; adeo vt tandem exclamarct, mirarifc quandoquidem de Heterodoxia fua vani rumorcs, o- mnes iam Ecclelìas peruafiftcnt, incendiumque à fé fufcitatum ipfa Ecclcila? teda fupeiarc diceretur , neminem rcpcriri tamcn , qui inftituere accufationem audc- ret . Cui iaftanticC ut occurreret Gomarus , probaturum fc fufcepit, de primario fìdei noftrx Articulo, de luftificatione fcilicet hominis coram Deo , fententiam eam docuifle , qua; cum verbo divino atque Ecclefiarum Belgicarum Confefsionc pungnarct. Ad cuius rei probationem , ipfiflima eius verba protulit ex eiufdcm Arminij autographo defcripta, quibus aflereret , in hominis coram Dco iullifica* tiene, iuftitiamChrifti, non imputari in iuftitiam , uerum ipfam fidcm, leu tÌ Cre- dere , per gratiofam Dei acccptilationcm, effe iuftitiam illam noilram qua coram Deo iuftiikamur. Cum fc conftridum hic videret Arminius , ut potè qui hoc ob piobationis euidcntiam negare non poffet , in altcrum agendi modum cqnfcntire ca;- pit, ut fententiam nimirum quifquc fuam de praccipius Artii;ulÌ5,iii quibui diffeiitio
tt ' exiili-
P R ^ F A T I O
ejfiftimabaturjthcfibus quibufdam comprehenfarri;, urerque fcriptoconiìgnaret, ad quaspoftcaiìngulianimadverfìoncsruasviciffim annotabant. Collationchac finita, Suprem^E Curix Conliliarij , Illuftnb. Holland. tic WciìfnC Ordinibus rctulerunt, le, quantum ex coHatione percipere potuiiVcnt , ludi care: Controvedìas qua; inter duos holce Profcflbrcs exorta; ciìcnt , haud ita magni momenti elle , vcrlariquc potilfimum circa liibtiliores quaidam de Pra'dellinacione difputationes , qua: aut ómitti,aut mutua tolerantia diflìmulari pollent. Addebat vero Gomarus, difere* pantiamin Scntcntijs dcprehcnlàm, fanti momenti cll'e, utiplccuni Ibntcntia Ar- rninij corani Dei judicio comparerenon audcret : ac nill mature rcméidium adhibc- retur-,mctuendumerrc, ne brevi Provincia una adverllis alteram, Etclclìa centra Ecclcfìam , civitas , contra civitatcm , civelque inter le mutuo committerentur; Voiebant àutcm Illuflr. Ordines , Icripta in hac Coilatione utrimque coniìgna- ta, in Hiprema Curia ulquc ad Synodum Nationalcm alTen^ari, ncque ea cuiquam mortaliumintcrca'communicari. Ncque tamen lollicitudinem Ecclcfìjs adimebat hsec collatio', fedpotiasaugebat, cum prelertmi qus gella ibi ejTent , Ecclelìas ccla- rentur. In Arminij enim gratiam hoc tìeri , ne opinioncs ejus patefierent , haud te- mere iudicabattu*. Ecclclia; interim, per Depùtatos fuos non delìncbant obnixe ab Illuftr. Ordd.petete, ut Ecclelìatlicahsec calila, qua? bili magno cum Ecclelìarum periculo diftcrri pellet , quamprtmum in legitimo Synodi vcl Provin'cialis vcl Natio- nalis iudicioexaminaretur, at diiudicarctùr. 'Quod cum Arminius intclligeret, per Utenbogardum, cujus magna tum tempons apud plcrofque patri^ Prcccres erat autoritas, procurabat,utIlluftr. Òrdd. ipias quoque annuas Auftralis lìmul & Bo- realis Hollandix Synodos , quarum tempus inftabat , difìcrri n.andarcnr. lllud au- tem, quia fieri fini; maxime Ecclefiarum dilpendio non polFet, denUoEcclefix ex- pofitis apudlUuftr.Ordincs difficultatibusluis,petebant, aututramquelicerct,tam in Aullralì , quam Boreali Hollandia , annuam Synodum prò more celebrare, aiit ut exutraque fimul coniundaSynedùs una ProVinciaìis futi ànteliacpétìtunTi quoque fuerat j quamprimum convocaretur. { ,. .
h-Knocvnu Ad hanc petitiohem , dechrabant Illuftr . ÒrdineS , ftatutum fibi bfle , proximo jzS.Iun. Oftobri, huncinfinem Synodum convocare Provincialem. Qu_od cumEcclefiis eflet fignificatum , moniti irerum fucrunt Pafteres omnes Armìnio addidi,ut Conli- 4.&/2Sept. jei.ai-ÌQneslìiaslìnguhinClairibus fuis patefacerènt , ut e(jdemadinftantem Syno- dum legitime deferri pòll'ent. Ini vero, utiantea, ita nùrtcquoquelinguh, confile, tis tergivcrlationibus pariter hoc detredarunt. Curnquè menfis Odober appro- 15. Novem. pinquaret ; & ÉcdefiìE convocationem promiflk Synodi Provificialis urgcrent, ea ili duos menresiterum.dilatàeftrpermilTumque interim Ecclelìis fuit, Synodos ut an- nuas parti culares,tam ili Auftrah quam in Boteali Hollandia, cclebirarent; ea condi- tionef-n-icn^nc Arminiicauflainiildem tradaretut, quam ad Synodum Provincia- lem rei'ervari voiebant. In Synodo Ecclefiarum SUyd-HollaiidicarUm qua^.Dor- drechti habitafuit, cumrektum effet, Paftores omnes Armlnio addidos ," Confide- tationes llias , quas le adverllis receptam dodrinam haberé dicereht,' haflcnus Sym- miftisfiiisnoluifiepatefacerclèd Ecclefiarum monitlonés àc decreta Synodcruni . variistergiverlàtionibus eludere, ftatutum iterum fliit, dènuo ipfis lèrio rnandan- dum elTc , ut Confiderationes illas liias, intra menfis proximi fpatium , poftadmo- nitionem fadam , llibpcenaCenfur^ Ecclefiaflricaeincohtumaces ftringend3E,paté-
facerent- . • ■ ""'.^^v.
Idem quoq;à S.Theologi?in AcademiaLeydenfiProfeflbribuSj&CollegijTheÒ-f
lo<^ici Regente PetroBertio elle poftulandum.Paftoresifticumantlèntentiarri iLiam
Oftab ^fi^ patcfaciendam j aut cenfuram Ecclefiafticam lìibeundam Ubi viderent,ù^
'^ ' trumqueutdeclinarent, opera Vtenbogardi ab lUuftr. D.D. Ordifìibus htcras
obtinuerunt , quibus Paftoribus illis mandabatur,ut Confiderationes liias , quas
haberent, in tra menfis vniuslpatium obfignatas,adiplbsD.D. Ordines tranlmitte-
rent , ut ab iildem Synodo Provinciali exliibendx afleinr^arentuf . Profellbres à
Synodi Deputatis rogati, ut fiquas haberent ciulmodi Confiderationes , eas ipfis
patefacerènt j relponderunt, Gomaru* quidem nihil Te in Confelfione,aut Cateché-
fi harum Ecclefiarum oblèrvalTe , quod ut minus Verbo Dei confentaneum j
mutationeaut correzione egere exiftimaret ; Arminius vero , fé fcripto ad bang
pollula=
AD ECCLESIA S.
pòflùlaticricra Tuo tempore rerponfiuum. Cumque fé ad fcntentiae fuse Jeclarationertì ab Ecclelijs ita premi vidcrcr, lUultr. D D. Ordinibus in {blenni iprorum convenni prolixacrationcexpoluif, quid de Praedcftinatione difina, de Grada Dei & libero ho- minis arbitrio, de Pcrfeverantia iàncìorumdc Ccrtitudine falutis , de Perfezione ho- minisinhacvita,deDeitatcFili) Dci,deIuIlificationc hominiscoramDco,alijrquedo- ólvinxcapitibiis fcntiretjlìmulqnclllultr. Ordinibus perfuadère conabatur, in Ecclefijs liifce Retbrmatis,dc divina Pra:dcftinationctradidbd:rinam, qua" cumDci naiura, cms (àpieniiajull:itia&bonitate,eumnaiin-ahominis, ciulque libero arbitrio , cum opere creationis, cum natura vits mortifquc a'ternx,ac peccati dcniq,ie,pugnarét:quxq; gra- tiamdivinam tollerct, Dei gloria: innnica, homintim fa-luti cflet noxia:quiDcum pec- cati auiorcm facerer, triflitiam proptcr peccatum impedirei, piam omneni Iblicitudiné tollerct-,fìudium bona prertandi miniierer,ardoreiri precandi extingiicret,timorem tre- morcmque.in quo falutcm noftram opcrari debcmus, auferrct,dci"perationcm parerer, Enangi-iuiminverteret, verbi Minifìeiio obcfìer,poftrcm.ofundamcnrum non tantum Chriltiano: Icd&omniscmninoRcligioniseucncrer.Hxccum Gomarusintellcxifler, officij lui cxiftimauitcirCjCofdcm llluUr.DD. Orduiesmclius erudire, ne forte (ìniftrii, !■?■ Decemb; aduerlus doftrinamorthodoxam pra-jitdicij.-. animi ipforum hac ratione prxoccuparèn- rur. PetitaitaqucdicciTdi venia in eodcmconucntu prolixc cxpoluit, quanam genuina efletArmmi) fententiade Gratia Dei &: libcro.hominis arbitrio, de iuftificaiioriC iiomi- nis coram Dco,de Perfezione horninis in hac vita, de Prxdeftinatione, de peccaio ori- ginis&:dcPerfeveranriafandorum;quamque iulìasfufpicionum dedilfet cauias defà^ era quoque fcriptura,dc SS. Trinitate, deProvidentiaDcijde faiisfadtionelefuChrifti, deEcclcfu,deFide,debonisoperibus alijiquc dodrinje capii ibus,haudredc ipfumfen- " .
tire.-quibusinfuperartibusopimones fuasdifl"eminarei:Publicc fcilicetab Ecclelijs ro- » gatum,obtcfì:atumque,fcntentiam fuam hatflcnus occultare, priuatim nero Paftoribus, quos in eam pertxahi polle fperarct,acdifcipulis fuisdiligcnier eam inculcare:argumen- ta noftrorumpracipua,quibusadft:rui doJrina Orthodoxafolcret,cneruare;Iefuitaruhì veroaliorumqueaduerfariorum,quibus dodrinam Ecclclìarum Reformaiarum oppu- gnantjConf rmarc^variasdeDodlrinxreceptxveritatedubirationcs, difcipulorumani- misingercre,eandemq;cumDoftrinaheterodoxapriusquafiina-quilibriòfufpcndere, ac deinde prorlus rei) cere; nullarn iiadcnus Imcicritatisacconfcnfus in Dcn^riiia, licet farpius ab Ecclefijs amanter,fraterncque rogatum,d.eclarationcm edere voluiflc.- errores iplìus,qui coram fuprcma Curia detedi eflcnr,ne Ecclefijs pater crcnr,omiàbus modis allaboraflc; atque hoc unum femper fpedafleur dilatione tcmpori$,occaficnem habe- rctplurcsinfententiamfuampertrahcndi, ijiqucEcclcfias pafsim occupandi : Spretis Synodorum, Clafsium, &Presbyteriorum judicijs acdccretis,adfupremiMagiftratus tribunal prima inftantia profilijfl'e, ibiquc querelasarque accufaticnes fuas, aduerfu^ EcckfiarumdocirinampropoiuilTe, artibufquc aulicisfauorem libi, Ecclefijs vero o- dium conciliare diligcnterftuduifle. Qupcircallluftr. Ordincsobtcilabatur, quando- quidem S.Theologiae ftudiofi in Academia Leydenfi, muliiquc pafsim Paftorcs ab Orthodoxa Doftrina quotidie magis magifquede; cerent, dil?rdia & contentiones gli^ fcerentjEcclcfis turbareniur, ciuefque in partes diftraherentur , ^it promifla Synodus Nationalisquamprimum convocaretur, inquacaufis malorimi legitime cxaminatis, remedium tandem idoneum adhiberi poffet. Deputati Ecclefiarum idem fubinde pe- tebanr,fed Vtenbogardi aliorumque opera eflfeftum fuii, ut convoeatio illa femper dif- ^^^
ferretur.
Monuerunt quoque aliquoties Arminium,ut quod promififlcr,confideration("'' ''
ipfis fcripto comprehenfas mitterct, qui tandem per Epirtolam refpondit,n'- ,.'i,*''^^^
_fc,hpcà le promifTum elle, fcd quia intellexiflctllktftr. Ordines Parto- ' *'^ ^ ^^^ "^'^""l utConfiderationesfuas obfignatasadipfos mittercnt, fé conf -^^Dus mandafle, '^• dfaturumqqe dum idem fibi quoque mandaretur. Pctn^- -.uummutafle , cxpc-
ìogici Regens , ab i,fdem Deputatis monitus , xv . -^.femus Collega Theo- '• ' rum Ecclcfnrum dodnnam haberet , libere " " '^'''^. =^^^"^^^^ reccptam ha- rifqucdoarin^capitibusfmc uUa tergiu^ ,: ^^P^"'^'^^^ Icntentiam fuam de pie- Articuhs de luftifìcatione hominis - ^,,:'/^'^°'J ^''^ì 1'.^^'^^'^^"' oJ^-^^^^f^Fe fé in
: libero Arbitrio , de Perfevcra--,,, d;3j^;;'^.^Jf^^^^
3eIsicaramdo6brinalenr.,, ^'^',j^S7,T/,^^ «--^° -«re. •ivcctKlicUchoc-t.ccIcii.ismngismagi/qucfoIic]tas,ciim
■^ ■'? non
PR ^ F A 1 1 O
non taiinim Arminium in Acadcmia , fcd &: Bcrtium in Collegio Tlieologico, HoU landicarum Ecclciìarum fcminario , iuvcntuti , liix fìdci commiir^ , Ecclclìarumque Minifterio dcftinat^^ hctcrodo5cam proponerc dodrinam, camqucà doctrince iln- ccricate abduclam,novis opinionibus imbucre intclligcrcnc- Videbanc hec Ec- clefia: &: dolcbant , legitimumquc hifce ir.alis adhibcrc rcir.cdium, tametiì quam maxime optarcntac neccilanuni iudicarcnc,non potucrunt tamcn,Vcenbogardo abjfquequorummagnaeo tempore apud quofdam Patria; proceres autoritas erat, pcreofdcmconventusomncsSynodicosiudiciaqueEccIciìaflica, fiimma opeimpe- diennbus. Hinc audacioixs fadi Pailores Arminio addi«5ti,opinionesfuasHece- rodoxaSjpubliceetiam corani popiilo proponerc, rcceptam dodrinam yarijs ca- lumnijsprofcindere , &;adverfuscamuthorrendamac dctcilandam debacchari ce- perunr. Inter quos haud poftremus fuit quidam Adolphus Venator, Alcmarianac Ecclcfìa; in Hollandia Boreali Pafl:or,qui, pra:terqiiamquodvic(^ eflct minusproba- tar , palam atquehaud dillìn. jlanccr,PeIagianos Socinianoique crrores, incredibili cumimpudentia,publice privatimque fpargebat : qua de cauih legitimo Ecclella- rum Hollandia: Borcalis iudicio , à docendi muncre iufpenlìis fair. lilc contemco . Ecclelìarum iudicio , in docendi muncre invitis Ecclefiis pcrfiftebat. Pailores Or- thodoxiin claffe Alcmariana, hominem huncimpurum,lcgitime àMiniflerio iiifpen- rum,uti quoque paucos quoidam aliosPafì:ores,quosinicntentiam fuampertraxe- rat , quique confcniimi fiium in dodrina Ecclelìarum Rcformatarum , Confcffionis iiibicriptioncterraripr^fraderecufabant, incoctumf'uumnon eile admittendosiu- dicabant. Quadereijapud Illuftr. Ordines conquefti, Vtenbogardi opera, man- datum obtinucrunt, quo ipfis harc admiflio imperabatur. Quod cumper confcien- riarnPaftores orthodoxifaccre nonpofTent, fubmifle Illuftr. Ordines rogarunt , ne ifliiu{rnodimandatis,quibusperconfcientiam obtemperare non poflent, grauaren- tur. Deputaci Ecclelìarum, cumdiffidia&fcandala hxc quotidie magis magilquc augcrividercntjdenuolllun:. Ordines Ecclelìarum nomine obtcftati limtjUtpro- milla SynodusProvincialis , tollcndis hifce malis primo quoque tempore convoca- ti pollet. Quo cumanimosIlIulì;r.D.D.Ordinuminchnarc,Vtenbogardus,Pafl:orc{^ que reliqui Arminio addidi animadvercereut,quo iudicia Ecclefiaftica declinarent, perquofdam qui caufeiplbrum addidioresvidebantur, cffeceruut,ut Provincialis loco Synodi , collatio de controverfis inter Gomarum & Arminium Articulis in ipCo llluflr. Ordinum Conventu ,haberetur : inqualibi utcrquequatuor allumeret Pa- ftores, quorum conlìlijsutiiUis liceret. Arminius allumfèrat Ioannem Vtcnbogar- dumHagienlìs, AdrianumBorriumLeydenfìs ,NicoIaum GrevinchoviumRotero- damenlìs ,&:pr^didum Adolphum Venato rem Alcmarianc Eccidio: Gomarus vé- ro, Ruardum Acronium Schiedamenlìs , lacobum Rolandum Amftelodamcnfìs, Ioannem Bogardum Harlemenfìs , &: Feflum Hommium Leydcnlìs, Ecclelìa? Pafto- res. Vbi conveniflbnt, Gomarus , Paftorefque qui feilli adjunxerant , duo hxcpc- tebant. i.Vt Collatio hxc fcripto, utrinque exhibendoinftitueretur: quohac ra- tionevanisquibufcunquerumoribusoccurrerctur. 2.Vt ea {cripta poftea Synodo Nationaliexaminandaacdiudicandatraderentur,quoGaur^Ecclcfìafì:icxiudicium, Ecclelìjs integrum refèrvaretur. lUuftr. Ordines collati onem viva voce inflitui volcbant,itatamen,utadmemorieruhridium,{criptis uri liceret rpromittebantquc datisin reihujus lìdemliteris pubiicis, cauflamhanc,ubi de eademex Collatione ifta cognovifl'ent, iudicio Provincialis Synodi refcrvatumiri, eumque in fìncm omnia S*-'i.viva ibi voce agerentur, poflea fcripto conrignanda,eaque fcripta Synodo mox ^ exhibu.rn iri. Indignum quoque ijdemputabant, Adolphum Venatorem, qui obvi- tam dodriiìcvviq^e impuram legitimisEcclefìarum cenfìiris à Minifterio fufpenfus ef- fct, ad Collationt^^ talem,magno cum Ecclelìafticarum ccnfurarum adhiberi preiu< dicio.Q^iare&poHulav.T^f i,t;iiii^i3|(>coahusallumcrctur;quod,vchementertumrc ludante Arminio, impetrati --^npoterat-Initio difceptatum quoque hic fuit de ot- dmepertradandorum Articuloru. Arminiusenimcaufefuxpr^ridiumin eo collo- care videbatut , Utah Articulo de Prcdta,natione fieret initium. Quoniam vero is qui erat de luftificatione , magis viderei^,- ncceflarius , ab ifto exordicndum Gomarus putabat : quod & Illuflr.Ordinibus placu-.t d^ hoc Articulo eadcm fuic controverlìa , qux antca corani fiiprcma Curia agitata Gjerat. Ari fciHcec Eidds,
qua
AD ECCLESIAS. qua aftus cfìi , (ècundum gratiofàm Dei Mimacioncm, f ìc ipfa fuftitia qua coramDco iuftifìcamur. Sccundoloco aftumfuit de Prtj-dcftihanonis dwiiia: dodnna, quam ArminiUs, confèquenrijs iifdem , quas niipermconventu Illullr. Ordinunipropo- fucrat,odìofam reddere conabatiir. Gomarus aiicciri, prx'cipuum Controverlìx ftatum premebat,AnvidcIicetfidcsEJc(5tionis calila vcl condirlo anteccdcnslìc , an vero ei'ufdcm friidus fcu ctfeaus. Tcrtia controverna ,.dc Gratia Dei & libero ho- minis arbitrio fuit. Arminius profì.rebatur,omnesleiégratic divina operatior)es,que- cUnquc pollent f1:atLii,in conucriione hominis agnofcere , modo ne graiia ulla flatua- tur , quxiitirredftibilis. Gomarus ollendebat , qiie ambiguiras , ac qu;s dolus fub a^AirrcJìJìibiUs voce lateret ; occultari nimiruni lab eadcm , daxnnatam oiim Semipc- lagianorum& Synergiftarum opinionem : ftatuebarque in hominis regenerationè eam Spintus S. gratiam efl'e neceilariam , qii^ ira cfficacitcr operecur , ut fupei-ata carnisrelifìrentia per eandcm certo atque infillibiliter conuertanturj qviieuhqiie gratia; hiuus participes fiunt.Demquc adum {uiz de PcrfeVerantia Vere tìdeluim. Ar- minius declarabat, ie dodrinam de certa vere fdcìium Perfeverantia, nurliqùamop- pugnalic,nequeadhuceamoppugnarevelle,,quoniam taliaproilla extareHt Scri- pturarteftimonia,adquxrefpondercnondumpbfl'et : propofirurum itaquc tantum calocaquxinhocArticulofcrupulumac dubitationem, libi move.rent. Gomarus ubi adifta loca rclpondifl'et , dodrman'i hànc ex verbo, .Dei multis euidentibiis teftimonijs conhrmabar. , Petradatis hilce,rogatifufttcoiiocutores ,iitrum plutei reftardnt Articuli ; de quibus ihter (ci^c diflentkent. Comàrus elle pluies reJpon- dit: Articulos videlicet de Peccato Origini";, de Providentia Deijde Autoritate S.Scriptut^.dc Ccrtitudinefalutis , de Perfcdione hominis m hac vita , honnuUol- ■ , , <jue nlios ; dequibusan hocloco etiàmagendum elVet,(eI!lu(l:r. Ordinum pruden^ *' '^'^ tia^permittereiprsfertim cum deillis in Synodoagendum elfctdenuo. Arminij aurem valetudo cum diururnius ferre colloquium non polle vidcrerur, Illuftrib. Ordinibusabrumpiplactiit, poftquamad Gomari & Paftorum reliquorum qui le ^i. auguftf, fili lunxerantj petitionem.promifi^'enrototamhanc caulam in Svnodo Provinciali quamprimumconvocanda, plenuis examinatum ac deciluth iti , mandan"cnrquc collocutoribus.utlinguhrenteniiamcum argumentis ruam,&: contrarile rehita- tionem,rcriptocomprehenram ,ipfis intra dierum quatuordecim l'patiumexhlbe- rent , quo ea fcripta ufque ad Synodum Provihcialem ab iplìs alìeruatentur. Gp- ■fnarusmtra pt^lcriptum Tpatium Icripta Tua tranlmillt.qux poftea Belgice fimt edi- ta. Hac Collatione cum difficuftates Ecclelìanim magisauda? quam fablatarcf- ^^ fent; Ecclefiarum Deputar:, ab IHuftr.Ordinibus Tubmifle petuntiterum,ut Syno- ' ^^P^^™°'« dus ProvincialiSi totiesiamante ^in ipla hacCollatione promilTa, primo quoque Ve'rb^óte convocaretur. Refponrum i)S,quanquam nonnullis refragantibus,fuic, coriVóc'ationem eam tutti inftitutumiri,cum Alcmarianse Claflìs Pailores, Illultr. Ordiniim mandato de AdolphoVenatorc& Paftoribuseiaddidis,ihcoetum fuum admittendisparuiireht.Nè àutem eàres Provincialerh moraretur Synodum, Depu- tati EccletìarumAlcmariamproFc6ti,cumPaftoribusilliusClairis de hacadmilfione egcrunt, permoueruntqueeos, utPafl-ores illos Venatori addidoSjfub hoìieiftis admitrereconditionibusparati eirent:Vcnatorem autemiplum cut adriiitterenon poll'erìt ,tam multas gravefque Dcputatis cxpofuerant rationes , ut ipfi iudica- renc, hac in parte urgerieos non debere. Quodcumllluftr.Ordmibus relatum ef- fet, necdumtamenobtiheri convbcatio Synodi potuit. Paftores quippe Armi- nio addifti hoc efFeccrunt ut AlcmatiancE Clalli denuo iniungetetur, Pailo- res illos fine ullis etiamconditiohibns llmpliciteradmitterentjquod cum facete non ..r\pL t,' pollent, convocatio h^c denuo impeditafuit. Apud lllullrcs interim Ordines ex- cufàrelè per litcrasArminiuSjquodiniunólum libi Icriptum ob unbecillitatem cot- porispatarenonponet. Quaepaulatim ita ingravelcebat, ut paulo poli ex hac vita excederet. Atque h^c certaminadillìdiaque Acddemiam & Ecclellas Batavia' fu- o^tob. perftite Arminio exercuerunr. Eo aiitem è viuis (ublato -■, etlì magnani partem malo- rum pariter cum ipfòliiblatamac fepultameflej bohus quilibet Iperaret, utpote qui omnium contentionum harum dux atque autor extitillet , tamen cum Pailores pal- fìrri multi inEcclefijsHollandicis,in Sententiamcjus conceflìircnt,ab eaquc propa- ganda non delillerent , Eccleliarum Deputati, uigendam nihilo Iccius Synodi Pro- vincia-
P R ^ F ATI O vincialis convocationem piitabant ; quibus denuo refponfum fuit, rum de conventus alicuius Ecclelìaftici convocationc Jifpeduros elle lUuftres Ordlnes , ubi Claflls Alcmariana mandatis ip{òriim paruiilet, Inrerea Paftorcs Arminio addidti , cum eo remeflcdediiftam vldcrcnt ucimpedita Synodi convocatione, à judicijs &:ccnfuns Ecclelìafticis parum ipiis mctuendum clic videretur,qua{ì laxatis audacie impuden- ti^qnehabenis, in OrchodoxamRefonnatarumEcclcfiarumde Elezione, Perfc- verantiafàndorum,CcrritudinclàIuus, alijfque Articulisdoftrinam , acerbiflìmis conturaeliofillìmifquc inicdationibus , maxima cum piorum o{fcnlìone,adverlario- rumcongraculatione,&Eccleriarumpcrturbationepublice privatimque invehi ac debacchari , doótrinam Ecclefiarum populo omnibus modis liafjpedam reddere, animofquc inprimis magnatumadverlus eam,fidofqueciuldcmdo£toresexacerba- rc,c(jpcrunt. Necfatisillisfuitpnvatisfù(urns,publicifque ac tribunitijs concio- nibusjtumplebis tumipforum procerum animos concitare 5 ìed publicis quoque fcriptis, qu^ magno numero, hec minore fcandalo , quotidie in vulgus Iparge- bant, Ecclciìarum Reformatarum doftrinam , ita profcindebant , ut jurati cjuf- dem«adver{àrij , malori cumvirulentiaacmaledicentiafacereidvixporuilTenr. Ve- que Magiftratuum favorcm libi melius conciliarent , eorumquc animos adverfiis re- ìiquosPaftoresmàgis magilquc exacerbarent, per Vrenbogardum , primo quidcm oratione in Conventu 111. Ordinum habita, deinde publico fcripro , perluadere Magiilratìbus conati funt,Pafì:ores rcliquos , Magiftratuum autori tatem imminue- reaclabefa<3:aro; poteftatemquepoteftati collateraIem,fcu zqualem, affedare fì- bique arrogare; Quare Ecciefìarum Deputati denuo adeundos effe Illuftr. Ordi- tfMaiu ^^^ cenl'ebant ^ rogandofque ut malis hiloe , cum ad lummum pcrvcnilìe videren- tùt,i; emedium Icgitimum convocata Synodo ProvincialÌ5adhibere tandem digna- rentur. Cumquellluftr. Ordinespiropterfiamtnamreineceflìtatum fatile confèn- furos videren t , Paftores Arminii opinionibus addi £11 , novum illis conlilium luggef- ferunc, quo hanc convocationem aut piane impediti aut ita inftitui pofie cxiftima- bant , ut in tuto ipforum caulà eflet , fi perfonse nempe ex quibus convocanda cffet Synodus , non ab Ecclelìis futi ^quum , atque haótenus ufìtatum fucrat) delcgaren- Ciir , fé d ab ipfìs Ordinibus quidam evocarentur. Facile enim poftca fé obtenturos, illi tantum ut cligéren tur, qui ipforum caufae aut addirti , aut ab ea minus eflent alie- ni, Hanc innovationem etlìnonnullispatri^proceribusiamperfuafilferit, pruden- tiorestamenapprobarenonpotuerunt, qui hanc convocationem confue.to more efleinftitucndamjudicabant. Effcceruntnihilominus jUtduminter Illuftr.Ordi- ncs de convocationismododifceptatur,ipfaconvocatio fquod inprimis Paftores hi Ipedtabantj non tantum Synodi Provincialis fed & annuarum Synodoruhi, & qujc ante ordinarie habebantur,hacrationeomnino impedita fuerit. Quoticlbunque cnim de Synodi alicujus convocatione verba :lli faccrent , qui h<^t inala hoc legiti- mo remedio fublata ex Ecclcfijs optabant,toties qui Arminio eiulque caufij- favebanc^ lites has de convocationis modo renovabant. Quare & Paftores , cjuidem opinio- nibus addidi cum fé rem jam eoufque deduxilTe cernerent , ut omnis j iidicij ac cen- furxEcclefiafticxfublatusvidereturmetus,audaciores fatìi, inconlliltis atque^in- fciis Ecclefiis fliis , line Magiftratus fupremi autoritate , magno numero, clam convc- niunt. Atque ibi intcrfe, inita per lijbicriptionem nommum confocderatiòne fcii confpirarione, corpus, ut Vocant, à rehquoSymrnyftarumfuorum corpore fèpara- InTunio. tum elTormant , manifeftumque in Ecclelìis Reformatis fchifrna inftituuht. Hoc Edita cft in tempore lUuftribus Hollandix & WeftirilìJE Ordinibus, libellumluppliccm,feu, CcH.Hag. ut vocant , Remonftrantiamjfà qua poftea Remonftrantes vocati liint) exhibuerunt. In qua doftrinam Ecciefìarum Reformatarum , de divina Pra:dcfliinatione , de Gra- tiaDci & Sanftorum Perfeverantia,mala fide, non fine apcrtis arrocibufque calum- niisproponebant; ut hac ratione eam Illuftribus Ordinibus exofam ledderent: fì- mulque eam , propria^ de iifdem Articulis fententia: , addcbant decIarationem,quam ambiguisverborum involucris occultabant,utimperitioribus haud multum à venta- te aliena apparerei. Infuperquc ab Illuftribus Ordinibus adverfiis omnes Ecciefìa- rum cenfliras , in patrocinium ac tutelam recipi petebant. Perculit ea res vehemen- ter omnes BelgicasEcclcflas, cum iam in apcrtum fchifrna contro verlìas hafce cru- pilFe viderent , dederuntque omnem operam> ut excmplar huius Remonftrantise
nancifci
Adecclesias.
hanci/ci poffcnt, quo adipforum calumniasrcfpouderetur.Cst'rerum favore eius,qui hcfcairervarc fblct,facileobnnucriint,ne exemplar cjus ulIumin-Paftorum rcliquo- rum maniis pervenire poder.HuicEcclelìarum calamitati alia acccffitjqiK^ lòlicitu- idincm carum ac difficultaìcs iLipra modumadauxit. Cimi cnimlacobo Arminio in Profe!lìoneTheologica,fucceirorquL?rcretur,Eccle{ìarumDepucati,NohiIii! acque Amplif. Academiit Leydcnlis Curatorcs obnixe publico Ecclclìarum nomine roga- runr acque obccftaci lune, ucinciuslocumvirumab omni hcccrodoxias fufpicione immuncm (Libfticucrencquohacracioneconcrovcrlìxin Academia Leydcnlì pau- lacim celiare, Ecclefiifq; pax lua rcfticui poHec: acque in eum fìnem pra-ftanccs aliquot Theologos cum extcroSjtum VcroBclgicoS ijfdem commendabant,vcrum irriro lìic- ccllu. Rcmohlì:rancesenim,quiquorundamanimospr9occupa{Icvideb3ncur,com- iiiendationibusfuis efteccrunc, uc Conrad. Vorfhus Profclfor StcinfurtcnfiSjhonio à iViUltis annis de Socinianiimo Ecclclijs Reformacis merito iulpccius, in Arminij locil adP'rofelFionemTheologicam vocaretur,eaquc de CaulàVcenbogardus Sccinfurtum ablegarecur. Quod,cumEccIefìarum Deputati intellexincnt, officij lui eflc exifti- marunc Illuft. Ord.moherc , ne eiulmcdi hominem, qui canquam unguis in ulcere cHet, rebus prajfcrtim Ecclelìarum itapcrturbacis,ad vocacione liane admicti teme- re permdtcerctur'.Vcque hocmajori cum frudlru fieri ab iplispofieCjà veneranda Aca- demix Heidelbcrgenlìs faculcace Theologica, cui Vorftius hic inrime cògnitus erat- per literaspetebanc , utlìncere dcclararec,utrunìhunc Voiftium hoc rerum ftatu, cum fruLlujpacejatqjacdificationc Ecclclìarum, juventuci crudienda; in Academia Leydenlì prxfici polle cxiftimarer. A qua 8r relponlum fuic, recens prodiilTe -tf- A"S"'^' qucndam eius de Deo &: Actributisdivinis libruni, in quo Vetcrum &: reccntio- rum Theologorum Dodrinam convellcret , docererque , Deimi ellentia quan- tum, magr.um, fìnicum,compclìcum ex ellentia di accidencibus, mucabilcm vo- luntatc, palTiVcT potentixobnoxium elle, & lìmilia porcenra. MilTum ante de- ccnnium Elcidclbergam fuill'e , uc ccram faculcace Theologica , prxfcnce ec- iam D.Pczelio, à Socinianiimo fé purgarec,cujus poftulabacur abEcclcfi)s.
Acpurgaflequidemlccandcmjreliftalyngrapha.Purgacionevcro camnonfecilTe racam, conerà vero la'pius,mulcilqucmodis,magis le lu/pcdumrcddidiire,quod por- tencorum nidum gcreret in capice,quibusfchclam &:juvcncucemSceinfiutcnlcm in- quinalfec haftenus. Adlllufèrilf aurcm Acadcrniam Lcydcnfcmlì cam fulpeda: fìdei hom.ovocarecur,liihiIalÌLldhócforc, quam.inccndium oìcorcftinguere. Hxc cum non cancum Ecclelìarum Depuraci, lèd Anipliflìmi quoque Magiftracus primariarunt Holl.Tndiecivicatum,DcrdrechcifciliCct,«l"Am.fl:elodamj',DD.Curatoribusiplì{que lUuft. Ordd. lìgniiìcarcnr, rogarencq;nehacvinilliusvocacionejdilTÌculcacesEcclc- iS. Òdob.' fiarum exalpcrarcnc^novaruraq; cas,ac majorum curbarum pcriculo exponcrenc:Rc- irxnllrantes apud eoldéom.nibus alLibcrare vinbus,hc ab infticuca b.ac vocacione de- lìffierenc. Hoc enim cum aucoriraris ipforum dilpcndio coniuncìum tore perlùade- banr. Venie inccrim in HolIandiamVorlbus. Qiii,pofl:quam inconvcncu Illuftr.Or- dinum, praicncc ex Paftoribus Iblo LTcenbogardo, auditus elice, Sccihfurtum redijf. ^^ Auciifts Circp.]ioctcnipus,cumfì:udioiiquidamiS.Thcologie,ad triinifterium verbi in divcrlis ^^, ^^J^^ clalììbus vocaci,examinilubjicicadicilenCjRcmon(ltanccsprocuraruiit, ucab lUuft. Ordd. Con(ìl!_arijs,CIairibus illis mandarecur,p.e à quoquam in Arriculo dePredefti- nacione Sj anncxis ci capicibusjultcrior in cxan -ine pollularetur dcclaracio,quam qu^ quinque Rcmonllrancium,qui unam.icccbantur Arriculis,exprclla eirerrlìmulque in- terdicerccur, iie quilquam eorum à minillcrio arcererur, qui in ancediclis Arciculis, fccumRemonflranribuslentire prolìccrcncul-. Cui cum Paltorcs mulcis de cauiìs alTencirigravarcncur, Ecclelìarum Depuraci ab ijldem rogaci, inproximis I.Uuft.HoI- iandix&'Wtit-Frifix OrdiiiuniComitijsluaexponunr gra'v'am]na,lìmulque dccla- rant,paratos le elle in Icgicima Synodo , probare iftos Remonllrancium Articulos, ^^' °^^ ' cum Dei verbo, & Ecclelìarum Bclgicarum Confellìone ac Cacecheli pugnare: ro- gancque IllrlE Ordd. ne Articulos illoshecerodoxos, inlcgicimo Ecclelìarum con- Vencu nunquam debite examinacos, Ecclclijs liac racione obcrudi pacercncur. Quin nbcius Synoduni Provincialem rocies pccicam,iniojamdiu cxpeiuam convocacene, in quo Arric'-ili ifti lécundum divini verbi normam Icgicunc examinari prius pol- Sènt. Oftcndunc quoque quanco cum Icantlalo acque Ecclelìarum dccrimcncoj coniundliuB fjrct, fi inftituca Vorflij vocario procedcrcc
tu Ac
P R ^ F A T I O
Acpioinderogant,utilIa Illuftr. Ordinum autoricare impcdirctur. Habita fupcr his dclibcrationc, llatiitum fuit, inftitucndam elle proxiuìis ComitijsHaga'-Comi- tisjin Ipfo llliift. Ordinum convcntu,/i)perquinquc ilIisRcmor.ftfantium Articiilis Colladonem , intcr icnos Paftores ab utraque parte cligendos. Rcmonflrantus prò ic Ioannem LTccnbogardum, Hagienfis» Adrianum Borri um &Ioannem Arnol- di Corvinum, Lcydcrifis ; Nicolaum Greuinchovium, Rocerodamcnfrs; Eduardiim PoouiLim, Goudanx; oc Simoneni Epifcopiuni,Blcyl\x icanx Ecclefia: Paftores, eie- gcranc. Rcliqui vero Paftores, per iìngularum Clailìum Deputatos,Peuuin Plan- cium, Amftclodameniìs; Libcrcum Fraxinum,Brilana:; Ruarduni Acronium^ Schic- damenlìsjlohamaem Becium,Dordrcchtanae; lohannem Bogardum,HarIcmcnfts; &: cl:> locxì. Pcftum Homnnium,Leydenfts;Eccle{ìa: Paftores, libi legcrant. Poftquam conve- //. Marci), j^ijiej-,)-^ Rcmoiiftrantcs reculabanrciim reliquis illis/cx Paftoribus, tanquam cum Claftìum Hollandia: & Wcft-FriiÌ£e Dcpucatis, qiiaies ic efi'e liccris Fideioftcnde- banc, Collarionem infticuere, ne Ecclcliarum adverfàrij vidcrentur: quin protefta- bancur remicela diiceiluros, nifihanc deponerent pcrlonam. Qua de re cumdiu , mulcumqubiccptacunicliecmalueruntreliqui Paftores importunitadeorunrcedc- re, quam diutius ca de re litigare. Atq; ij,qui à Claftìbus crant Deputati,antequam ad CoUationcm accedercnr, ab llluft. DD. Ordinibus petebant; utpromirfio,quie ante biennium, in Collationc inter Arminium & Gomarum habita :,Ecclcfìis efl'et fada (ju- ì3. Aiigiift- dicium vidclicct huius cauix abfbiuta Collationc elle Synodo Provinciali vel Natio- nali permictendum acreicrvandumjhic quoque renovaretur.Ordinemagendihunc placuiti"crvare,utparsutraq;lèntenti2e{Lia;argumenta, icripto comprchenderer ; de quibus deinde viva voce Gollatio inftitueretur. Antcquam ad Articulorù examen de- vcntum hiit, Paftores quos iam ante à Clafllbus fuiftc deputatosdiximus, adliip- plicem Remonftrantium libellimi, cuius exemplar paulo ante Cpllationemnadi erant, relponiìoncm cxhibuerunt, in epa oftendebant, P.emonftrantes peftìma fide Ecclcliarum Reformatarum lènrentiam propoliiilfe , multaque per calumniani ipiìs afrìnxiire : Icd nec l'uam aperte patefecilte , aut omnes, de quibus ellet con- troverfia, Aniculos propoftiiirc. Cumque plura ell'cnt controvcrlà capita, pr^- ter ea qu^e Quinque iìlis Articulis explicarentur i demifle le peterc, ut autoriratc lì- iuftrium Ordinum, Remonftrantibusimperaretur, ut rotunde ih acque aperte fu- per reliquis quoque omnibus declararent^ ìtaqne cum primus Remonftrantiumi Articulus cxjcutiendus ellet , quo ftatnitur Deum ab actemo decrevifle, fidcles perfeveranteslàlvos tacere, quodnemo Chriftìanus negar, atque hic Articulus ab iplisita polìtus cflet, utqui dodrinam de eterna Dei eledione contineret, rogati Remonftrantes lunt,^ ut ad lententi^e ihx-, hoc articulo exprcfl'ar, dclarationcmduo> lix'c exponcrent. Primo^ An ftatuerent Articulum hunc continere integrum Prse- dcftinationisDccretum. Secundo,anexiftimarenc,fidcm & perfeverationem in fi- de, eftecaulàsvclconditiones, quarclcdionem adlàlutem prxccdunt, an verofru- d:us,qui exeledione prodeunt,&: eam conlcquuntur. Poftquam aliquamdiutcr- giverlati eirent,reljpondcrunt tandem; Ad prmium quidem, Nulkm fèaliam Pr^e- deftinationemadlalutemagnofcercquam qua: primo Articulo {^llctabiplìsexprcl- fa; Adlecundum vero, Fidem in conlìderacione atque intuitu Dei, priorcm effe Eledioneadfàlutcm: non caminftar frudusalicuius conlequi.Repon'ebantdeindc feptem. alias, tum deEledione,tumde Reprobacione Qjia^ftionesjadquas à Pafto- ribus d'ClalTibusDcpuratisrelpondcrivoIcbant. Qjjarcumad Controverlìa:dep>ri- mo Articulo ftatum non IpcdarentjCtiammutilje acque intricata; efl'enc plerarquej. cumcueinfincmabillis proponcrentur, uthocmodoàprarcipuo Controverlix fta- tu, rc&nquc agendi rationc, in ambagcs abducercnt. Paftores expofìta per libcllum fupplicem llluft. Ord. iniqua hac agendi raticne, non quidem deprecati lùnt, ne de- Repr- /barione lèntentiam lìaam manifcfta'rent, (uti Remonftrantes improbe Ikpius, iildcm objcdaranr,)red dilcrte fententiam fuam quantum adEccIefìarum pacem atqj xdifìcationem fufficere exiftimarcnt,non tantum viva voce , fed &: fcripto declara- runt:lc nimirum,cum arternum Elcólionis lingularium perfbnarii Dccretum pcnunr, fìniulquoq;ponerea'ternumdcReprobationc &;rejc£tionequarundamlìngulariuni pcrlònarumDecretum-.cum fieri nequeat,utlìtele<3:io, quin fimul quoque lìt aliqua reprobarlo autdcrcIidio.Difficilcsomncs circa hunc Articulum queftionestem-ere, cxcutcrc, nihil ahud elle quam mutilibus dilputationibus, &: nihilprofuturis htibus, Ecclcfiam replcre, eiufque pacem perturbare. Deck-
AD ECCLESIA S.
Declarationé fuam hanclibello {upplice e:^reflam,moclcratis omnibus paccrliq; aJiiancibus ingeiiiis, fuificcre dcbcrc: credi vidcliccc ac doccri abipfìs, Dcum ncmi- nemcondemnarc, imovernncftaruifre quidcm condemnare qucnquam , nifi jiiftc proptcrpropriaipfiiis peccata. • PÌacuit itaqiié IlIuftribusOrdinihus , utmiflis illis Ipinolìs qiia-'ftionihus, id Articiiloruin pcrrra6tatioftcm dcveniLctur. Pallnrcs ab Eccleiìjs Depurati rariones fiias, ob quas iingulos improbarent Articulos,loi-)pto prò ponebant. Remonftrantes quoqiie centra argumenta fua,qiiibus fìngulos cufifìr- niari poiic cxiftimàbantfcnprocxhibebànt. Super hi<ce ration ibin at quc nrc;umcn- tis,in pieno Illufi', Ordinum convciitu viva voce habica.'fimtdil'ccpt.i.tiGncs. CgUo- curonspartes nomine Paftortmi ab Ecclc^ìisDcputiitorumobcunrc Fello Hommio: nonùncvero Remonftrantium; primo quidcm Adriaho Borrio^ deinde cidcm per viccs fucccdenribuSjNicolao Grcvinchovio,Ió;inne Arnoldi, &c .Simone Fpifcoj io. Dumin hflc Collatione oCcupantur PaftorcS,rcdicratex"V>^''cflphalia in Holiandiam Conr. Voriliu5;,qucm ìli. Ord. in pieno convenni (Lio, pra'icnnbus omnibus Collo- , ., cutoribus audiendumeireftatuebanr. Vbicomparuiiiet, prolixarnhabuicoracione, ' ^ ' quale ab objeftiserroribus purgare conatus eli. Rogati deinde funr ab Illuil. Ordin. Collocurorcs,urrumaliquashabercncccnlìdcrationes;ob quas VoiTaj adProfclIio- iiemTheolcgicàin Acadcmia LcydenlìvoCarionem,cfreiinpedicndamjudicarenr. Remonftrances difèrte dcclararunr, nihil le^dvcriùs Vorflium haberc, ncqucquid- quammlcriptisejilsdcprv':hcndii]"c,quodvcn'tatiaurpic:anrcpugnarct.Pallnrcs re- liqui fci-ipto rariones exhibueruntluaSjob quas judic.^rcnr,hanc vocationem Vorftii EccleliisHolIandicisTchcmentcrnoxiam,acprobrofhm fore t oftcndcruntque tum . ex libro Socini de Autoricare S. Scnptur.x, edito abiplb Voritio,arqueinterpclaro, tumveroexeo,qucìn de Dcodivinifquèattributis iple Vorllius nupcr ime ecnicri- pferatacdivulaaverat, prxcipuos illiuscrrorcs, liiper quibusihteriplhm&Fcftum Hommium iri llluil.Ord. conventu,prx(cnribus Collatoribus per dicsaliquothabi- .
tafuit Collatio. Qu^afinita,denuo ablIlulE Ord. rogati Idntutrinque PaftorcSjUt ^- ^''^^^'l- tncere&ablque ullis afFcQ-ibusdcclairarent, utrumVorftiusrclponlìonibus iuis là- tisfecifl'eiplìsvidcretur. Rcmonftrantesrcfponderunt,pJeneà Vorftioftbi elle làtis- fad:um,judicarèfe praindeEcclcliis atqucAcademi^uriliffimum forclìhec eius vo- ; cacio proeederet.Reliqui Palloreslcripto declararant ^refpo'ilìoncs Vorftii, tantum abefle uc iplos à priori lententia dimoviflcntiut ijfdem magis magilqiic ih hac Icntcn- tiafintconlìrmati. Yocationcmejusiiili maximo cum Ecclefiarumatque Acadcm.ig dctrimento,mamfeftoqunajoris perturbatlonispcriculo promoveri non poiVe. Cui ne temere hac vocatione Ecclelìas expanercnt,(ubmifi"e lllull:. Ord. obtcftabantur. Dimjfìo Vorftio,reditumfuitadCollauonem{iipetQumqucRemnnn:ranriiim Air- u.Maij> ticuliSiQuà;peraliquotdieseontinuata;arquéadfinem tandem perductracuin eil'et, Illuft.v.)rd. CoUocutoribusurrinque mandarunr,'ntqu.T viva voce aftaelìent,qua:q; pr:Eterca ad plcniorem relponlìonem nccèlìaria tudicarenr, fcnpro utrimq; coiTipre- henlà,per Utenbogardum &Feli:um,Tllufl:. Ord. exhibcrcntur. Atque inrcrca ne In- ter le Pallores de vi£toria,quam alter de altero rcportai^.et, gioriarcntur, led de gon- troverlìs Articulis cum xdificatianc moderate doccrcnt,S<: in pace ac charirate Inter feviverent rftatuerunt Articulos holceeodemin ftatu elle rclihquendos,- quo ante; CollationemhabitifuiUent. In VorJl:i)caulàtuinternporlsinhilDecretumfuit,red cumpaulopoftAmpliirnn.CivitatisDordrcchtanxMagift. pcrDclcgatosluos,viros ,g_^„^jif^; Ampi. D. Hugonem Mufium ab Honi,Pra:rorem,IacobumAY''ictiuhi,AdrianumRc- pclarium,.&lohannem Berkinm, Syndicum; 111. Ord. rogarcnt, quandoquidem ru- mores de Vorllij erronbus atquc ha-rclibus indies magis magifquncrebclcercnt , ut. Vocatio eiusautintermitri, autlàltem diffctri poilet: mandarunrIllull.Ord.Acadc- mix Curatoribus, ne porro in Vocationc eius progtedercntur. Cumqi (Yc hac voca- ii.ScpceinbV tione fama ad ipliim quoque Sérenillimum ac Potentilfimum magna: Bnrannix Re- gem lacobum I. Fidei dcfcnfbrem pci-ventf]ct,qui prò admiranda,inRcgc pr^lèrtim, Theologicis in rebus perirla rua,ac prò lingulariiiio crgaRcligionc rcformatam zcIo> cum Vorllii de Dco traélatum iple pcrlcgiiler.praxfpuolque érrorcs liia m.anu anno-, ?airet,IIlu(l. acPrarpot. Ord. Gcneralcs,vicinosacconfrcderatos fuos, tum per lite- xas,tranrmiiro ctiam erròrum eius Catalogo , rum per le gatum luum virnm IJÌuHr.D. Rciiòlphum\y''inwodim-i,monendos cenluit,ne hominem rottanrilq^ crroribus ac blarphemiis ìDfarnemiàd pubh m Acadèmia dòecn di munus admitterentjlcd pori n s
tit 2. tìnibus
P R ^ F A T I O
Minibus cjicercnn ne fiabcodcmpraviwJlisacque eJffecrandis crroribus imbueretur iuventus (quandoquidcnifìnccritate dodrinscRefòrmata:, inquaEecIcfia'Bclgicx haacnus cum AngJicanis amabilem coluiflent con(èn(uixi,eiurq-, coni crvationc,Rci- rublicx edam falus ver fàrctiu-) flatus paulatim labefadaremr. Q^od cum dilfcrrctur,. Remonftrantibus conerà obnitentibus, atque inprimxs Vorfbo, vanjs Excgcfìbus, Apologiis, Prodromis, Rclponfìonibus tum Modeftis, tum Plenioribus, errorcs fuos cxcufànte atqucincrufl:antc,non dcftitit ramcnSercniilima Maieftas Regia, rcpeti- tis aiiquoncsadmonitionibuS;Ctiamadditaleriaproteftadone,dimiflionem cius ur- o-crc. Dumhxcagimtur, quidam S.Theologiaclìudiolìjqui ex Vorftij quoque dilci- jciplina atque domo prodiillcnc, in Academia Franekerana,quam Socinianis errori- bus infìcere iam fatagebant, libellum quendam Faufti Socini de Officio liominis Chriltiani (quofiiadetur, utomnss, quianimarumiìiarum fàluti confukumvolunr, defcrtis Rcformatarum Ecckiìartim dogmatibus ac coctibus, Photinianorum, atque Ebionirarum fcntentiam ampiedantur) typis cdiderunr , addita prxfatione ui.qua/ libellum hunc diligcntcr Ecclcfìis commendant. Illuftres Frifì^ Ordines de co ccr- tiorcsfadijfimuìquefamiliaresqUafdamhorumftudiofbrum ìiteras nadi, inquibus declarabant,quibus avtibus communisSocinianifini caufà,quam à Vorftio quoque, Utenbof^ardo, aIiirqucinHollandiaagi,nonobfcureipfìrignificabanc, occulte tuto- que propaganda eflet: cum libelli huius cxemplaria pleraqueflammis ultricibus cu- raircnt abolcnda,ifto{queftudio{bsexfimbusfuiscjeciffent, primo quidem per lite- ras, primariarum Hollandia: civiratum Magiftratus, deinde &: per NobiliiTimum vi- ruinKemponem àDoniaipiòs lUiiilres DD. Ordines monuerunt, rogaruntque, ut quandoquidcm Orthodoxusin dod,rina Reformata Coniènfus prsecipuum concor- dia atque unionis inter Provincias foedcratas eflet vinculum ac fundamentum, ne commitrercnr, utvocarionc hominis unius,demanifefl:isha^rcfibusitarufpcdi,con- Icnfùs ifte lab efadarctur, neq; iftiulrncdi technis ac fraudibus,quibus ifl:os homines occulte iilud moliti confl:aret,circumducif"epaterentui:. Paftorcs autem Lcowar- dienfèsjdivulgatisfupradidisiludiofbrumliteriSjCumncceflariisannotationibuSjEc- clefias omnes fcrio monuerunt,ut ab eiufrnodi technis,&dalofìsha;:reticorum,Vor- flijqueinprimismolitionibusfibicaverent. Illuftr. quoque DucatusGcldria; acZut- phanieniìs Comitatus Ordines , eofdem Illuftres Hollandias Ordines de eadcm re monuerunt. Qui rcfponderunt,nihiiribimagis cordi cura^qucfutunim, quam ut in communi cum reliquia Provincijs foedcratisRcligionisncgotio,coJìfènfiimhuncin- violajEumretinerent. Dequoiplbrumconftanti proposto ut vicini fccderati certi efl^e
ij. Novem.^^jj/^j.^ unice rogabant. Interea fel'è admonitionis liuius rationcm elle habituros. MandantqueVorllio,ut ex civitatc Lcydenfì domicilium flxum Goudam transferret, ibique ab obiedis erroribus,pubIicis, quantum pofTct/criptis Te purgaret.Statueruftt deinde ijdemDD. Ordines, utCollatorcsHagicnfes utrinque Icripto StatUm con- troveriìa: circa quinqueRcmonllrantiumArticulos exhiberent:fimulque Tua adde- rent confilia, qua ratione hafcc controvciTias ad Ecclefiarum pacem & Reipublicst bonum commodifllme componi polle cxiftimarent. Remonflrantes nullamcertio-
r m"^ H ^^^^ concordia: rationcm quam mtìtuam tolcrantiaminiri pofle iudicabant,per quam
eieniì nimirumutriqueparnpcrmittercturfuamdchilcearnculisrentcntiamlibercdoccrc
ac propugnare. ReliquìPafl:orcsdccìarabantcommodioremfcviam non pofle ofl:en- dere, quam ut primo quoque tempore autoritate Illufìir. & Prxpotent.Ordd. Gene- raliumSynodusNationalis prima occarioneconvocaretur,in quacontrovcrfljshifcé alijfque omnibus piane expofitis atque examinatis, defìniretur utra fcnrentia cum Verbo Dei, &: communi Eccre{ìarumRéf(»rmatarumiudiciocon{cntiret,ac proinde publice doceri deberet; ne diflìdcntium opinionum agitatione Veritas lxderenn%ant paxEcclcliarumpcrturbarcrur. Super hifceconfllijs varia: fueruntlìluftrium Ordi- numfcntcntia!: nonnullis Remonflrantium, alijs reliquorum Pafl:orum confilium.' probantibus. QhjJE caufh fui t, ut nihil hac ih re ftatueretur, quo finis hifcc controver-
;,. Decemb. fìjs imponi poflet. Gxterumcumllluflrr. Ordd. intcllcxifl'erir,prqter Qiunqueboice Articulos, de multis alijs haud levis momenti controvérlìas moveri, ut flnceritati- dodrina: confìilcrcnt, innovationibu/q; mature occurrcrcnt, fl:atuerunr,utdodrina S.EuangelijDo.noftri I.Chrifì:i,quam pnnflunc,tum inEccl.tuminpub.Scholisha- rumrcgionu proponererur,acproitìdeutin Eccler.publicifqjHollandia: &:Weft-Fri- iix Scholis, de Perfeda Servatoris nofì;ri I. Chrifli prò pcccatis nofl:ns Satisfadione.
delufti-
AD E C C L E S I A S:
de luftifìcatione hominis coram Deo , de Fide Talvifìca, de Peccato originali ; de Certirudine iàJutis, &.de Perfezione hominis in hac vita, non aJiter doceretur^ quam uti pallìmin Eccieiijs Reformatis traditur, &inhifce Provincijs ha£tenui traditum fliit. Interea paflìmin Ecclefìjs dilTidia, rcandaIa,perturbationes & con- fulìoncsjdolenduminmodum augefcebant. Remonftrantes enim omnibus alla- borabantviribus,ucPaftores qui conatibusipforum maxime obfifterent, concitato adverf iis eos falf ìs criminationibus Magiftracu, non tantum ex miniJflerijs ied ex iplìs urbibus ejicerentur, ucque Ecclcdjs paifim omnibus qua; Paftonbus deftituerentur, cuifinodi homines, etiahainvitis ac reIudantibus,obtruderent,qui opinionibus eo- rumeiFentaddidi, exclufisubicunqjpoflent omnibus alijSjliceteruditioncpietatej donifquc neceflarijs optime inftru(5tis,atque ab EccleJfia legitimc expetitis ac vocatis, Qux caufà fuiti ut Ecclciìa: Orthodoxx eiuiinodi Paftores, qui àut innccentes colle- gas lùos,contraomnejus ac fasira opprellìfl'entatqueeieciirent, ant quiinvitisipfis obtrufi efl'ent,quiqueRcformata)rum Ecclefiarum do6brinam virulentiflìmis concio- nibus quotidie horrendum m tnodum profcindebaiitjpro Icgitimis paftoribusiùis ha- bcrcjConcioneseoramaudirCjCxnamDomiiiicamcumijfdéparriciparenonpolTent, fcd in locis vicinis ad orthodoxorum Paftorum concioncs accedere mallent, tametfi multis cade caufà convitijs,probris atquciniurijs afficerentur. Atquehasc fueruntfe- parationumàRemonftrantibusihitiaatqueoccafiones.PrimainteromnesEcclefias tuit Alcmariana,qux eiufinodi fèparàtiorie inilituere eoadta eft. Adolphus enirri Ve- nator, Eccleiì^illius Paftor, ab Eccleiìjs Hollandiie Boreaiis cum obYitamimpurio- rcm,tumdo6l;rinamimpuriiIìma,àdocendimunereiiifpenfus,cumMagiftratusillius *"
patrocinio fretusjContcmptisEccleiìarum cenfliris,nihilominusmdocendi munere perlìflerer, mutatoq; lam MagiftratUj.uti fingulis annis fieri confuevit, tales legitimc efl'cnt cicdi, qui partibus illius minus fàvere viderentur, quorumque patrocinio niti amplius non poil'ct, concitata adverf ùs MagiflratUrn legitiniumplebe,etFccic, ut illa correptisper feditionem armispriusnolletconquiefcerej quam abdicato Magiflrata legitimojalii quidam homines à ReformataRehgioneaheni partibuiqiVenatoris ad- di ^tijcidemfubllitucréntur.lftiiìmuiàciricivitatis regimine ftabihtiell'ent,inftigantc Venatore, primo quidem Seniores & Diaconos à munere fìio abire iufl'erunt, deinde &:duosPalìores, quorum alter Petrus Cornehj per l. fere annos Eccleiìarilli maxi- ma cum jedificationeprarfuerat, quoniam Vcnatoris erroribus fé oppofuiflent^mini-r ftcrijsfuisprivarunti àlteruraveroCofnéliumHilleniumj integerrima» fidei&vitae virum,acerrimuir.que orthodoxx do£ì:riri:E propugnatorem, urbe pulfumindigniffi- me eieccrunt- Quafn fcparàtioném Roterodàmenfis Ecclefia imitati cft coaóla. Ni- eolaus enim Grevinchovius cum viderct collegam Cornelium Gefeliurn propter fin- gularem pietatem, modefttami àc iìhceritàtem , Ecclcfìa; Roterodamenfi gratiffi- mum, conatibus fiiisinintrodudionédoftrinxRemonftrahtiumvehementer obfi- flere, procura vit, utperMagift.ratum eius loci, primo quidem minifteriq privaretur, deiride per lidlores pubìidos urbe ejiceretur, Roterodàmenfis quoque C|affis Palio-, res,finceritati doétrinx addidi , cum hoc Grevinchovio , aliifque in Rerìionftran- tium fcntentiam ab ipfò pertradrìs, coiiventus Clafficaleshaberc detre£tabant: cum Simonem Epifcopium, euiEccIefia Amftclodàmenfis, in qua vixerat, teftimonium do£l:rina;&: vipsc dare 'negaverat, invitai EcclefiaeBleyfvicenficoritra potioraPafto- rumfiifirragia,Magiftràtus Roterodàmenfis autoritate obtrufiflet. Multa: quoque fa pagis Ecclefix, aut quibus Remonftrantes invitis efl'entobtrufijautquarum Paftores adRernonftrantesdefeccrant, q-uiahorrendas illas dod:rinac orthodoxx infedatio- ncs,qua: inipforumconcionibusquotidie dudiebàntur, non fine maxima animorurri offenfione, triftitiaacpefturbationé, aùdire poflent, rehftis tcmpfis fliis, aut ad vi- cinorumPaftorum Orthodoxorum coftciofies àccedebant, aut ubi illaehaberi noa poterant, inpagis fuis ab aliis PaftoribuS, aut àminiftefij candidatis orthodoxis, iri- conventibus léparatis inftituebantut.Quod Remonftrantes lèverisMagiftratuumil- j^j^^ lorum edióbis fruftra impedire annifi,haudlevetn adverf iis Ec.clefias illas perfècùtio- nemexcitabant. IntereaDD. Curatores Academix Leydenfis, ex confìlio Remon- ftrantium,ad Profeffionem Theologicam vocant M.Simpnem Epifcopitimjinvito & reludahte Clariftìmo Viro D.IoannePoIyandro,quiin Fr.Gomarilocumadeandc Profeflionevocatusfuerat.AuxithochaudpatumEGclefiarilmoeroremacfòlieitudi-^
' ' . ttt 5 ^em^
P R ^ F A T I Ò
nem; cum ex eo apparerct ftaturum ipfìs effe inilla Acadcmia contentioncs fovere, Remonffcrantiumqiie dodnnaai ftabilire. Hxcautcm mala, ctimjam diutius intra HolIandicariimEccleiìariim limites vix contincri poffent , contagium hoc vicinas quoque, Geldnx inprunis, Ukrajed'in:eProvincia',& Tranfifìilania: Eccleiias, tan- dem pervaiìt. In Ukrajedma diocccfi, Paftorum ncgligentia, Ecclefiaftieus ordo colIapfnsvidebatur:rubcuiusrefticuendipriEtextu,Utenbogardus,Pal1;oi-esaliquoE Remonftrantes, atque incer eos lacobum quendam Taurinum, hominem turbulen- tum & iievum, in Ecclefiam illam introduxit. Qui deinceps-operam dederuntftre- nuam, ut,non tantum in illa urbeJèd in tota hac Provincia,cjed:is ubicunque poffenc
i^.Auguft. Pafloribus orthodoxis & in locum eorum llibftitutis Remonftrantibus , lòia Re* ■ monllrantium dodrinapubhceobtineret. Lltautemcaulàmfuamineademftabi- lirent Provincia, novamconceperuntRegiminisEccleiìalliciFormulam,qua:primo quidem à Syriodo, in qua Utenbogardus, P.aflor Hagienfis, prceiidebat, deinde vero ab iplls quoque llluftn eiusProvinci^e Ordinibus, eiufdem opera, approbata fuit. In Articuhs 4- & 5. cap • 2. tolerantia fèntenti^e Remonftrantium quam in Hollandia tantopere urgebant, pubiice ftabihta fuit: ubi quoque dodrina Ecclefiarum Re- formatatitm oblique odiotcque traducitur. Plurimx denique novitates in Eccleila- f um res;imiilej pailim in hac formula occurrunt. Ita ut ex eàdem appareret , nihil aliud hominibus hifce propofitum effe, quam ut omnia, non tantum in do£trina> fed Se in. Ecclefia; riribus ac gubernatione novarenr.
lam vero & in Geldria,Neomagenfis, Bommelienfis & Tilanaj Eccleiìse Paftores., ■* inparteslìias Remonfti-antes pertraxerant, qui deinde quoque (ux tantum fèntentiar
homines vicinarum Eccleiìarum Miniflerijs prxficiebant. Utque hoc liberius tu- "^ tiufque facerent, Utenbogardus, Borrius, 6£ Taurinus, in Geldriam profedi , cum Illultrium ibidem Ordmum comitia celebrarentur, cum reìiquisRemonftrantibus hocefteccrunt, ut in illa quoque Provincia, ordinarij atque annui conventus Syno- diciimpedirentar. In Tranfilulania quoque nonnuLU Paftores, in Ecclefìa pr^e/er- tim Campenii &: Davenrrieniì, quorundam opera atq; artibus in fententiam Remon- ftrantium pertradi , qui illis in loeis pacatas Ecclefìas novis deinde contentionibus perturbarunt. Cum malum hoc ita in reUquas quoque Provincias ferperé ac dif- fundi Ecclelìx Belgica: viderent -, judicarentque {iimme iieceflarium cfle , ut ei quamprimum oecuri'etur,neque diutius remedium effe differendum, communica- tisintetieconfilijs, ex lìngulis Provinciis binos adllluftresacPraepotenteS Ordines
^. Sept. Generales ablegarunt Deputato? : ex Geldria videlicet , lohannem Fontanum &: Guilhelmum Baudartium; ex Hollandia Libertum Fraxinum & Feftum Hommium; ex Zeclandia, Hermannum FaukeHum & Guilhelmum Telingium ( Ultrajeftin^ Ecclcfia^ fuos mittcre recufabant;) ex Frifia Gellium Acronium, & Godefndum Sopingium; exTranfìllilania lohannem Gofmannum,& lohannem Langium; ex ci- vitate denique Groningenli& Omlandijs, Cornelium Millenium, & Wolfgangum Agricolam. qui una cum Ecclelìx Amllelodamenfìs, qux Synodalis erat,Dcputatis, Petto Plancio, & lohanne Hallio , expofitis prolixe Ecclefiarum difficultatibiis ac pericuiis, tum ipfàrum Ecclefiarum , tumetiam plerique Illuftrium Provinciarum liiarum Ordinum nomine (quorum literas quoque exhibebant) obnixe Iliuftres ac Prarpotentes DD. Ordines rogarunt, atque obteftati funt, ut affliftifsimi Ecclcfìa- riim flatus milbrti, tandem aliquando de horum malorum remedio ferio cogitarenr, eumque in fìnem Synodum Nationalem ante annos complures promiffam ,• prima quoque tempore convocarent. Quamvis plerique inter Ordines Generales, hanc Synodi convocationemnon elle diutius differcndam judicarent, eamque etiam ipfi iu-gerent;tamen quiaUitrajedinas Provincia: Delegati abeffent, Hollandix autem&: Weff-Frifixjfc ad rem eam nonfatis liquidis à fùis Delegantibusinftrudos mandatis effe dicerent, res dilata eft, donec omnium Provinciarum Delegati in eam commu- nibus fiiffragijs conicnliffent:quodne fìeret,Remonfì:rantiumHoIlandorum atq; UI» trajedinorum opera deinceps impeditum fuit. Non dcftiteruntinterimRemonftra- tes, ftrenuc caufamfuam agere,Magnatum favorem aucupari,animosMagiffratuum occupare, conventus omnesSynodicosPoliticis fufpeftos reddere atque impedire, Ecclefias vacantes occupare,f èntentiam fuam concionibus &; fcriptis pubhcis propa- gare, dodrinamcrthodoxamhorrèndisealumnijsprofcindere, populumin parte?
liias
ADECCLESIAS.
fùas pertrahere5&; à Reformatarum Ecclefiarum dodrina magis magifq; abalienare, Hunc in finemcertatim magno numero in vLiIgus fpargcbanc libelloSjlingua popula- riconfcriptos,fiibtitLilis, Campana incendiarise, Prellìoris declaranonis,Visedire- £tons, aliifque, quib^us non tantum dodrinam fuam propugnabant,Vorftiumque ex- cufàbant, i'cd receptam Eccleliarum Belgicarum dotìrinam, impudentifTimis ca- lumnijs,abfùrdiilimifque confèquentijs cxeademmale atque improbe deduftis, ca- nina eloqucntia atrociiTime exagitabant. Hinc in populo acerba; funt excicatsc di- Iputationes altercationefque, quibus omnia loca pcrftrcpebant t animiquc etiam conjundilTimorum inter (e cxaccrbati; magno curn cliaritatis vulnero, Ecclelia- rum & tranquillitatis publicarpcrturbatione,ing£ntique cumpiorumtrilliria atque offeniìone,mifèrandum in modum divcllcbantur . Cumque inpicrifqueurbibus Magiitratum fìbi favcntiorem haberent, ac per lohannem LTtenbogardum apud Hollandia: Advocatum nihilnon poflenr, Ecclclìis&: Syrnmyftis lius inlolenter in- ililrabant. Intereaomnes pij patrixquc &: Rcligionisamantes viri,milèrrimamhanc Eccleliarum calamitatemdolebant dcflebantque: &:cum animo f'atis perfpicerenc quorfum tandem turb^e h2eeflentcvafiir£e,ni(ìremediummature adhiberctur, quia publica autoritate id ipfum haélcnus fieri non potuiflet , annon alia quadam via ma- lum hoc fìfti fàltem,ri non tolIi,pofl'et, ièrio cogitare cceperunt. Inprimis Illuftriili- mus Nallovix Comes, Guilhelmus Ludovicus, Frifioe Gubernator , prò cximio Tuo ergaEcclciìas &Rcmpub]icam aftecbu , privatim monuittum LTtenbogardum ab una, tuniFeftum Hommium ab altera parte, ut quandoquidem &: ipfe Reip. flatus contentionibushilceEccIelìafticisgravitcr concuterctur, amiceac fraterne interfè defpicerent, annon aliquacomponenditriniiilimi huius dillìdij ineundxque con- cordile, via honefta reperiri poiret. Feflus declarabat, il Remonftranrcs in nullis aliis Articulis,quaminillis Qu.inque dePrxdefl:inatione,annexifq; ei capitibus, àreliquis Paftoribus diU'cntircnt, cxillimare fc, viam reperiri pofl'e , qua pax aliqua inter partcs ftabiliri pofl'et, doncc in Synodo Nati onali, tota controverfia componeretur. Sed quia graves efl'ent caufx, ob quas Ecclefìx crederent, plerofque Remonftrantes inpluribus majorifquc momenti Articulis à recepta Belgicarum Eccleliarum d(J- élrinadiflentirc ; ncque fieri pofl'et utflib praetextu Quinque iftorum Articulorum gravifllmoserrores in ealdeminvehipermitterent autpaterentur , nullam ineund^ cum Remonfrrantibus concordise fpém videri, nifi fìncere declarare vellentilè excc- ptis Qjjinqueiftis Articulis, in reliquis Omnibus doftrinse capitibusiCumReformatis Ecclefìis BelgiciS fehtiré.Utcnbogardus ad Ik^c 1 ogàtus,relpoiidit,quod ad le at tino-, retjpr^ter Qjinqiie illos ArtÌGulos,nihil le habcre in quo diflentiretjparatumq; fem- per fore, fìncere fententiam fuam declarare ; ncque dubitare, quin plerique Rem.on- ftrantesidem faftiiri effent ; nihilque le magis optare , quamutea decaufla collo- quium inter aliquot moderatioris ingenij Paftores inftitueretur. Cumque eandem declarationem Fello privatimLeyda^repctijiret, convenir inter iplòs , ut utèrque apudfuosprocùraret, ut trcsutrimquePaftoresdeputarentur , quiàmice cónveni- rentìfèrio de commoda pacis via inter fé di(pe£turi,quje déinceps cumEccièliis com- municari, atqufc ab iifdemappròbari pofl'et.
lUuftres Hollandia: Ordines, cum hxccorilllia privatim agitati intelligérent,hoc cip h xiir. illorumftudiumcomprobarunt, publicoque nomine , ùtqiìàitiprimum iflud infti- ^'- I^nuauj, tuereturcolloquium,mandarunt.Conveneruntpaulo poli hac de caulàin urbe Del- ,
phenlì,à parte Remonllraritium'jloanncsLTtenbogardus, AdrianusBofrius , Se Ni- ^^' colaus Grevinchovius : àpàrte reliquorumPallorum , Ioannes Becius , loHannes Bogardus,&: Fellus Hommius, Poftqtiàm eos Illuflrcs Ordines per Delegatos lìjos hortati efl'ent ferio, ut fcpolìtis lìmultatibus atqiie afteftibus pravis , omnes ingenij nervosintetidcrent, litinteriplòs commoda aliqua pacis inveniretur via , lìmulque quam gratum hoc Deo, ÉcclcfiiS, piifque omnibus arquc ipfls inprimis Illullr. Ordi- nibusfutururhefrctjdeclarafl'entjcumflnguli quoque Paflpres animo fé pacis fludio- fiflimo accelfilfe, omniaquc qux ab ipfìs proficilci pofl'cnt , ad pacem coiiciliandam allaturos teflati efl'ent; habita inter iplòs amicai efl collatio. In qua ReriiÒn'ftrantes cieclarabant,niillarnlealiam pacis viam monflràre pofl'e, prarter mutuam;,ur voca- bant, tolerafitiam. Ut vidélicet utriqueparri liiam de quinque|Ìllis Articulis publicè in Ecclefìis lelitènfiàra dòeer^ libere pei-ìilittéf ctiin petet-tari'tq
j-fl 4 bus, ut
P R- tE F A T I O
bus, ut dcclararenrì'.irrum fcntentiam fuam Articulis illis quinque exprcfl'amjco mò- do tolerabilemnec ne cxiftimarent. Siexiftimarenc tolerabilemnon ellb , neceflb non eflc ut uìterius de pacis via quidquam delibcraretur. Si quidem nulla tum,ipfb- rumjudicio,ineundxpacis ratio rcftaret. Paftores reliquirelpondebanf,tutilliman:i fìbi ac eommodiffimam pacis viamhancvideri, ut quandoquidemutnque Refbr- matarum Ècclefiarum Belgi carumPaftoreseflentjatque haberi vellcnt , utraque parscaufamfuamlegitimoEccIeiìarumBelgicarumjudicio fubmitteret,eumque in tìnemferioac rincereallaborairet, utSynodus Nationalis Reformatarum Ecclcfìa- rum in Belgio, quam primum, veIproxima,iìfieripoiret,a;{ì:atc, Illuftnum ac Pra:- potentumOrdinum Generaliumautoritate tonvocaretur, in qua tota caufàlegiti- me examinata & difculla, aut defineretur, utra fententia ut Verbo Dei cgnfèntanea inEcclelìisdoceri deinceps deberet, aut ejufmodi Tolcrantix ratio,communrbus omnium EcdeHarum f iitTragiis iniretur , qualis ex Verbo Dei inftituehda videretur. Paratois eflebuicSynodijudiciorefubjicere: ìì Remonftrantesidem facete vellent, itapacemconfc6tumiri. Tolerantiam autemnullis circumfcriptamlegibus , qua ha£tenusfuifrenturi,qualemquepetereyidercntur , nonpofle Ecclclìarumpaci at- que sdifìcationi fèrvire, il tamen eam honeftis paterentur circumfcribi conditioni- bus, de ijfdena fc paratos effe cum ipfìs conferre : inodo prius lincerà atque aperta declaratione Ecclefias vellent cet tas reddere, fé praéter qumque illos Articulos , in nullo alio doftrinx capite à Reformatis liiicc Ecclefiis diverilim i'entire, Quoniam i6ii vero Illuftr. Ordd. ante biennium, fex do£trinie capita npminatim expreirillent, g. Decemb. ^^ quibus vetabant aliter doccri , quam haftenus in Eccieiìjs Belgicis traditum fuiffet; de Perfeda, nimirum. Domini noftri lefu Clirifti prò pcccatis noftris fàtisfa- j^ionejde luilificatione hominis coram Deojde Fide fàlviiìca: de Peccato Originali: de Certitudine falutis. Et, de Perfezione hominis in bac vita; inprimis poftulabant, ut declararent fé fententiam de hifce Articulis in Confeffiofie &: Catecliefì harura Ecclefiarum expreffam, quam ccrtis Thefibus ex ijfdem fcriptis comprehenderant, ampledti: fententiamque contrariam quibufdam antithefibus ex fcriptis Arminij,; Berti], Vorftij, Venatoris, aliorumquc propofìtam, rejicere. Remonftrantés adhsec regefferunt, fé non polle videre, quomodo ha; controverfias per Syhodum Natio- nalempoffent fbpiri, ac proinde fé eo rerum llaru , eius convocationem neque ap- probare, nec poflulare. Caufàm liane decifìonibus Synodalibus juvari non poflc. Neque exiftimarc le Hollandiam, in negotio religionis,aliarurn feprovinciarum de- " cifionibus effe unquam fiibmiffuram. De declaratione, qua:poftufaretur,f"e cum re- iiquis Remonftrantibus, de eadem effe communicaturos.Cumque fcntentiam fìiam utrimque paucis fcripto comprehendiffent, re infefta difbeffum efl. Illuftr. Grdi- nes, ad fepoflea Utenbogardum &Fefl:um vocarunt, ut exipfis, quid in hac Colla^- tione Dclphenli aótum effet cognolcerent, quxque ineundse concordia; fpcs affulge- ici. f'eftus,fmcere,nudequequa:gefl:a effent.retulit, declaravitque , pacis affui- gerefpem,modo Remonftrantés fuam de traditis Articulis apertevellent dcclarare i'ententiam. LTtenbogardus,afì:u aulico procuraverat,utfòlus, abfènte Fello , audi- retuf ; quo liberius qux inftituto fuo fèrvire arbitraretuif , proponeret. Cumquc multis odiofe reliquorum Paftorum traduxiffet a£tibncs, ut qui poltulatione decla- rationis i^quam tamen ante Collationem ipfepromififfetj novam in Ecclefias mini- meque fcrendam inquifltionem invehere conarcntur,obtinuftutiifdem interdice- retur,ne decIarationemillamàRemónftrantibus amplius poftularent. Pra;tcrea, ut ijfdemlìmulinjungeretur, cohfiliumfuum de optima pacis via, deque conditioni- bus, quibus Tolerantiam circumfcribi debere exiftimarent,prolixius fcripto expo- nere. Quod cum ab iplis effet pra:flatum, fìmulque off enfìim, propolìtas thefès, de quibus declaratio poftulata fuerat, totidem verbis in Confeffione &C Catechcli Ec- cleliarum Belgicarum extare,ipfafqiK; antithelès à multis, cum quibus Remonftran- tés magnam haberent communionem,inhifcercgionibus , publicis fcriptis fuiffe traditas. Ubi publice pra^feótum hoc eorum fcriptum fuiffet, per Advocatnm effc- cerunt,utfèvereinterdicerctur, ne aut typisautcuiufquammanu expreflum, cui- quammortalìumcommiinicaretur. Et quia Ecclefiarum ftue SynodorumDcputa- tos, quibus commuhis eai-iim cura eommittilblet,conatibusfuis (uri offici; ipfbrum rajcio poftulabat) mukumoblìfterc viderenc,efFecerunt quoq^ ut llcutantea omnes
annu2e
AD E. C C L E S I A S.
annuseSynodi effentimpeditfe, ita ijfdem quqque intcrdiceretur.nepofthac quif' .
quam,DcputatiEcclefiarimiautSynodÌ5 nomine utcretur,aut munerc fung^recm? Vchnqrationc, fiiblaca omni prò Eccleiìavum falucc ac'pacecura^illi tanto libe- rius in eafdem graflarentur . Qua agendi^ ratione magis magiìque EcclL-fijs fé Ti|p fpedos reddidcrunt Remonftantes, cum prudcntiorcs om'nes iudicarctjnifi in iftis. ArticLilJs ab Ecclelìaruni dofìiinadiiìentircnt, luillam habituros fuille rati&ncm, cut liane declarationcm {libtcrfLigcrent , curo pra-fertim cà Ecclefiarum paci at- que ipforum famse poflct confali. V^tautem Tolcrantiam iftam , quam tantopere fcmpcr urgcbant, utpbtc cuius beneficio dotì;rinam fuam paulatim in Ecclclìasin- troducere ic pofTe fpelabaht ,facibus autòritate publicft.qbtinQrcnt, hag ai;p^^ i)|l flint. Scriptum quoddam,quo vertiscontrovedìa? ftatiis difTimulabatur , pcrHu- goncm Grorium,in Angliam.mittunt, addito Epiftola: exen>plari, rogantque^ v-t à SercnifTìtno Mngnx Bntannia; Rcge lacobo I.peteret, quandoquidcm ,cau(ìiba:c alia ratione, quam per Tolcrantiam, componi non, pollct, ut Sercniffima Maieftas- Regia dignarctur, fecundum additi exemplaris formam, ad lUuftr. acPr^poten- tes Ordines Gencrales, litcras dare. Quas ille captata opportunitatc furrcpcicie <;. ^lartfj impctravir, eafqnead Uluftr. Ordmes Generales tranirnifit. Hicjmirum in rrtp- StyloYeterf, dum exultabant Remonftrantcs , fcque iam voti compotes fieri pofle fperantei, per Advocatum Iaborabant,ut aliquaTolerantia: Forlnula,f'eadem icilicet quse At- ticulo I }i^ &c V. cap. I i. Regiminis Ecclefiaftici Vltraiedini qontinetur^, public^^ llluftr.'Ordinnm autorìtate ftabiliretur, Ecclcfì}fquc imperaretur. Quo tametft multorum animi in Conventi! Ordinum inclinaijent, prudentiores tamen velie- menter obftjterunt ; rati iniquum elle , Ecclefijs in Articulis fidei , qui numquarn in legitimo Ecclcfiaflico convcntu debiteexaminati fuifTent.quique maniftltam in dodrina mutationem fecum traiierent, imperare toleranriam ; ncque paccm Ecclefiarum ea obtineri pofic, cum ractuendum eilet, fipermitteretur opiniones ita difirrepantes , ex eodcm fuggeftu, ijfdem cactibus proponi , ne Ecclefiarum pax magis magifqueturbaretur,uti hadenus experientia docuilTet. Pergebant tameri Remonftrantes , Tolerantiam hanc fuam^ornni ratione urgere , camque privatirri publiceque fcriptis ac concionibus commendare : hoc potiifimurn argumentoi quod Articulosde quibuscontroverteretur , tani levis efie momenti dicerent, uc ad falutis fundamentum, non fpcd^rent , In eius autem generis Articulis, toleran- tiam fi abiliti & pofle & debere. Atque ita tandem cffecerunt, ut Decretum de ero ro xi^^ hac ToIetantia,invitis arque reludantibus nonniiilis ex prxcipuis ac potentifll-.?/, lui. mis Hollandix Weftfrifixq.ue civitatibus, typis publicaretur ; quibufdam fcriptu- ix, Patrumque ('inter quos & Fauflum Rcgienfem , Semipelagianorum ducem ad- duxerantj teftimonijs confitmatum. Ad quaj curri lacobus Triglandius, Eccle- fiae Amftelodamcnfis Paflor, publico firripto refpondiflet, Vtenbogardus,prolixc itidem Decreti huius dcfenfionem aggreftus eft . In qua tum dodrinam Ecclefia- rum Reformatarum, tum pra?cipua earundèm lumina, Calvinum,Bezam,Zan- chiums aliofque indignis modis tradticebat, ac profcindebat. Cui fcripto Triglan- dius ad defcnfìonem honoris, tum doftrina:, tum Dodorum Ecclefiarum Refot- matarum,accuratam oppofiiit rcfponfionem. Cumqueviderentfcripri huius, cui, Decrctum Ordinum,nomenfccerant, rantamnon cfiTeautoritatemjUtco obtine- re pofleht', quod ifitenderenr, alia via idem tentandum iiidicarunt , eumque in fi- ■ , :?crCiD nem alia quadam Tolerantiam formula , fubdolis phrafibus concepta , per nonnul- - vr-M,j-i losqui occulte eorum partiatquc op!nionibusfaverent,fed prò Remonfiiranti- ^'^^^^^^^^. busnonhaberentur , paflìm per Hpllandiam PaftoreSjtum privatim,tumin con- ^P ■ ' « ventibus fuis,ad formulai illius fiibfignationcm folicitabant. Cxterum, cum nc- que hac via negotium ex animi ipforum fententiaprocederet, cogendos eos, qui- bus pcrfuadere hoc non poterant, fuperiorum autoritaté, tandemque aliquandó perrurnpendum, negotiumque hoc piane conficiendum iudicarunt. Queminfi- ricm quoque obtinueruht, ut Jlluftr. Ordinum nomine, hoc de mutua Tolerantia^^.Décem,' Decrctum , quod fuperiore anno editum fiierat , ad fingulas Clafi'es mittefetur, fi- mulque Paftoribus,uc fine ulla contradiftione eidem obtemperarcnt, mandare- tur. Atqne ut eos qui partibus fuis addirti cfienr, ad Ecclefiarum miniftcria,ex- clufisaIijs,faciliuspromoverent,efFecerui-;tinfupef,ur ahernmadiungcretutjquo
pcrmir-
P k ÌE F A T I O
pcrmittebatur utii-ì Pailorum vocatione &: Seniorum,eo uri ordine liceret qui an- no cId.Id.xci. conccptns,fcdnonapprobatus fuerat. Ex prscfcripro cuius,h.TC eleaio à quatuor è Magiftrata , quatuorquc alijs è Prefbyterio dcpucandis infti- nierecar. Hxc Decreta cum ad GlafTes effent tranfmifla , plerseque DepiitatoS fllos ad llluftr. OrdiiicS ablcgarunt, ucdifficultates feu gravamina, qux ad eaha- bcrcntj fcripto coinprclVenfa, piiblice exponcrcrir, acque eorumdcm iiirrodiidio- nem deprccarclicut . Qaa de caufa Hagam cum vehillent, & iam ex primàrum Civitatuhì Delcgatis Inrellexiflenc, Decreta illa , licer iam tranfmifla eflehc, piena tamen folennique ottiniiim Ordinlim approbatione nondum cfle fconfìrmata, idcoq; Legis vim nondum obtinere pofle, d propofito , donec ulterius urgeirentur, dc(ìftendiim iudicarunt. Poftcrius aucern hoc Decretum,hovarum contcncionunl ac riirbarum , multis in Iocis> pfjefertim in Ecclefia Harlemenfi occalìonem dedit. CumcnimMagiftr.ltus nonnulli fecunduttinovàm hancformnrn Miniftros vòcari vellcnr,vocarcnrque, eam auteiti Ecclcfisenon approbarent, fa£tum, uc Miniftros, hoc vocatoS modo, prò legitimis Paftoribus agnofcere, cum iifque còmmiinionent ;■ Ecclefiaiticam habere detreé^at-enc. liiHcm inflìper Dccrecis fadiim , tic non-
nulla in Hollandia Clafl'es, qUx curtl Remonftrancibus pacis caUfa uniratcni iri gubcrnacioneEcclcfiarumhad:enusfervafl'enc,jath divellerencur; qtlod PaftoreS plerique eaapprobare non pdffcnt : Reràorifìranres carnen ex eorum pra^fcripto aC lese gubernari Ecclefias vellenr, utOue hocà Syrnmyftiè àutoritate extor^uerenr, inClallìcales convencus, policicos quoidamà Refornlaca Religione plcriimquc alienos, auc fuisaddiiSlos parribus,introducerehc, dominiurrique in Ecclefias in- vehcrcnr. Paftores enim orchodaxì, conteritionum,qilx cuna Remonftrancibus hifce de caufis quocidie exoriebancut, percaefi ,pra?ftare judicabanC , feoriìmfmeì iis convenire , Ecclefiasque fuas in pace curare , quam perpetuis ipforilm concen- tionibus fatigari. Vccnbogacdils incerim procurar, uc atiCoticace fupcriOrum col- legis ipflus mandaferur , his Decretis quoque, uttnotem gerercnc. Quod cuna collega Henricus RoiaEus fé promiccere bona cum confciencia nort pdfle dicdrec, à docendi munefe, corundilmaucoritace acque Vcenbogardi finiftra inftigacione fufpenfus eft. Vnde Ecclefias Elagienfis membra,qu3e dodrin^reformacarfinceri- facem amarene^ primo qufdem in proximo pago Rifviceniì : deinde vero , Paftores eommodaco ab aliis Ecclelìis nafta cum cft'ènt , Hagac in feparato cemplo Religio- iiis exerciciumconcinuarunc, ad quod poftea primari; quique ex iplls Ordinibus, ! . . CuriarumConfiliariis , aliifquc collegfis, acque ipfe IlluftrilTimusPrinceps Arau-. ficanus & Generofilfimus Comes GuiHìclmus Ludovicus,reIi(5tis Remonftranciuni eaecibus, uc confenfum in dodrina orchodoxa, ftudiuitiq; erga eandem fuum cefta- rencur, acceflTeranc. Separacionem hanc Remonftrances fcnifmaCis cicalo odiofe traduccbanc, modifque omnibus auc impedire auc vindicare conabancur; labo- rances incerim, uc hxc Decreca palTim, ubi Magiftracus fervere flbi nolTenc, execu- tioni mandarencur. Qua de caufa cum mulci viri pij, bonis,carc6ribus acque exi- liis mulftaci , ad fapremum juftitix cribunalprovocarenc,opemque adverfus vini' imploracene, &iam AmplilHmi Curia: fupremjc Senacores , fuccurrereoppreffis conarencur,pcr Advocacum Hollandia: obtinuerunt, Qc eidem Curise, procedio- ne eorum incerdicerccur. (ÈI3IDCXVI Gum auccm execucioniharum Dccrerorum , mulcx quoque ac primaria: Ho^- iS.Martij. landixcivicaces,interqueeasinprimispoCencifl[ima Amftelodamenlìs.obftfterent, Z4:. Apnlis. eftedum eft, uc Hugo Grocius cum quibufdam Amftelodamum miccerecur, quo amplilfimo cius Vrbis Senacui,facundiafua corundem Decrecorum approbacio- nem perfuadcrec. Quod poftquam prolixa oracione-centaflec,refponfum ab Am- phflìmo Senacu fuic,minime probare ic pollcpr^tericis legicimis convecibus Syno- dalibus, de rebus Eccleliafticis in convencu Ordinum deliberari, decerni, decre-. Eaque execucioni mandarf. Propolìcum (ibi eife veram Chriftianam Religionem?, cuius exercititim per quinquagrnca annos in hifce regionibus viguiilec, cueri ; judi- eare quoque vclminiinam eiùs mucarionem Reipublicx noxiam tore,nili illa priuj perlegitimam Synodum mature examinaca efl'et ; ac proinde non pocuifl'e diver- (is Propoiìcionibus Adifque abanno cIdIoc xi. ufque ad xviii. Marrijhuius an- ni do loc XVI. fatti s, necpoftremse buie Propoficioni , ailentiri. Neque velie ut
ilib
AD ECCLESIAS. riibtlotnineAmftelodamendscivicatis (ciimeaconvcntiisOrdiniimhaudinfimum ficmembrum) iilJa Decreta ftatuerentur, multo niinus executioni mandarcnrura • aut quidquam adverfus cos,qui Reformatam profìccntur Rcligioncm deccrnere- tiir, nifi conrroverllic &; mutationes in Religione,rebufque EcclclìalUcis, fubaii- roritatc Ulurtr.Ordimim in legitimis Synodis examinata: pnus atquc pertrad^ar^e cfl'eht. Scdnec velie ut Pafloies, qui fencentiie Reformaca: Rcligionis , à Con- tra-Remonftrantibusdtfcnfò;, addiftì effenc, à minifterijs interim fuis,aut fufpcu- derentur propterea,auc rcmoverentur , quod cum Remonftrantibus Ecclefiafti- cani colere unitatem per conicicnriam non polle dcclararent; ncque uc Ecclcfia', c\ux eandcm fequerentur lentcntiam/ub pr^tcxtufchirmatis, aut quod pcrcon- fcienriam ad Remonftrantium concioncs accedere gravarentur, in Divini cul- cus exercitio impedirentur . Atque hsec omniale fì:atuerc,donec autoritatell. luftrium Ordinum, legitima Synodus convocaretur, in qua controvcrficE ac no- varioncs debite examinari acque pcrtraftari pollent. Ita Remonftrantium, eorum- que qui Bivebant iplis,labor ac conatus tuit irritus. Pr^fertim, quia hnnc Sena- tus Amftelodamenfis Icntentiam, Ampliilìmi civitatis Dordrcchtana:, Enchuia- Tìx, Edamenfis, &: Purmercndanaz Magiftratus publice approbarcnr.
Circa hoc tcmpus Pallores Ecclefia: Campenfis in Tranlllulania, Rcmonftran- rium Icntentiam amplexi, doftilììmum &: fìinx doòlrina; tenaci ifimum collegam fuum, "Wiihelmum Stephani, S. Theologise Doftorem, quod ipiorum conatibus obiìfteret, rnagiftratus opera ex minifterio ejiciunt, editifque libellis ac publicis concioni bus, caluraniarum plcnis, Religionem Reformatam in pie bis odiuin ad- ducere conantur. cididcxVii
Ob hafce in dottrina innovationcs , quoque eafdem confcquufx Ecclefiarum "°i
atque ftatus perturbationes,cum magis mpgiique odiofos rcddiic viderent,fecun- dam Illuftribus Ordinibus obtulerunc Pvemonftrantiam. In qua incredibili cum impudentia, crimeninnovationis à feamoliripPaftoriburqucqaiin receptaharum Ecclefiarum doctrina conflantiifime permanlerunt , idem impingcre conantur. Ertane La- Ad eam reliqui Paflrorcs, prolixam fblidamque oppofuerunc rc'ponfionem, quam ""^ j
iifdem quoque Illufttibus Ordinibus obtulerunc. Quandoquidemautem diutur- q^i' na: hiE controverlìx, in Ecclefias haudiblum, Ted in ipfam quoque Remp. malo- 1617. rum, dilFicukatum, perturbationum, ac confulìonum tantam iam invexillenc congericm , uc quicunque Fcederatarum Provinciarum , Rcforniatarumque , qux iniislunt, Ecclcfiarumlalutem amarene , aut cidcm ftuderent, omncs intellige^ rent, remedium horum malorum line manifeflo&: flatus &: Ecclefiarum periculo differri diutius non pofle: in rcmedii autem genere , Illuftr. Ordines confcntire ■^°-''^^"'J' hadcnus non potuiflenc; Pòcentifllmus ac Serenillìmus Magns Britanni^e Rex lacobus I. prò (ingulari finceroque ilio erga hafce regiones acque Eccleiiasatre£bu, Illultres ac Prarpotentes Ordines Generales per literas monendos duxit,negan- grxnam hanc corpus Reipub. depafcere diutius patercncur, Icd infclicibus illis concent'ionibus, divifionibuSjfchilÌTiatibus, ac fadionibus, qua' manifeftum ftatui p.ericulum minirarentur, quam primum obviam ircnt :lìmulquc cos obteftatus eft, ut veram vetercmq; Reformatam Doftrinam , quam profcili femper elicnt , qux- <^ue communi omnium Reformararum Ecckfiarum c<5n(èn(ij conhrmata ellec, pfxcipuiimq; femper fuiflet ardiillmse amicitia' &conuindionis,qux inter ipfiu5 Regna atque hafce Provincias camdiu viguifl'et , fundamentum ac vinculum , ex- ^irpatis erroribus priftin^e finceritati reftitucrcnt: quod omnium commodiffime perSynodum Nationalcm , quar autoritate ipforum convocanda efl'et, fieri pofle cxiflimabat. Siquidem hoc ipfum eflet ordinarium , legicimum , acque eJiìcacillì- inum remedium , auod ab onini a:vo npud Chriftianos in eiiilmodimalis eflet u- furpatum. Sed & ipie Illuftrillìmus Princcps Arauficanus , Mauritius, Fcederati Belgi] Cubernntor, ut ante hac fa'pe , ita non dilincbar quocidie,cum Illuftres & Pr^potenies Ordmes Generales, rum ipfos quoque Illuflr. Hollandia:&: WeA- Frilìx Ordines, ferio graviterque obteftari ,,ut quam chara ipfis clfet Rcipubl. ac- que Ecclcfiar.um falus, cani diligentcm darenc operam, ut graviillmishiCce malis •remedium adhiberi quam primum poflec. Qiiem in finem Synodi quoque Nario- _
nalis, uc ordinari] , ac tutiffimi remedi], convocationcm , inprimis commenda- io. Mai).
bar.
P R ^ F A T I O
bat, urgcbarqiie. Illuftres quoq; Zelandiae Ordines , per Nobiliflìmos acque Am^ plillimos Viros, D. Maldci-;Eum,Brouwerum, Pottejum, & Bonifacium luniiim, llluftr, Hollandix&: ^''cOi-Fnfia: Ordines, in convenru fiio folcnnicer monne- riinr, rogaruntque,quandoquidem contenrioncs & diilidia cimi maxime Reipubj pericLilo quocidie ingravcfcerenr,mulcaqi)c remedia haéìenub triijl^fa tentata el- icne, ut in convocationem Synodi Nationalis, tauquam , ordinari) eiuimodi ma- lornm remedij à Spiritu fanólo propofiti, & à Chnftianis (emper ufurpati , con-
Jp.Maii. icncire vcllent. Idem quoque deinde eofdem llluftr. Ordd. per Dep"tacos lucs Uluftres Geldrix, t-ri(ì:K, Groningx &: OmJandise Ordines amanrtr rogarunt- Cum autem Remonftrantes viderent, àRegibus, Pnncipibus& Rcbusj:nbhcv6 vicinis ac Focderatis, quin &c à primariis potentiflimiique HoII.india: & '^•X'^cft- Friiìa? civitatibus, tantoftudioconvocationem Synodi Nationalis commendari» metucrentque ne Ordines Hollandiic & "Wcft-FiiiìjE, quorum multi fponrreo propendcbanr,negotiiimque hoc diligenter promovebant , ad conienfum lume
^/.Maij: tandem permoverenttir , atque ita fibi coram judicus Ecclcliafticis dottrina; adibnumque ratio aliquando eilct reddenda, ut hoc declinarenr, primo qui- dem novam compcnendarum contro\ erfiarnm racionem propofucrunt . Vt "^ Videlicet , ab llluftribusHollandia'&: WeftFnlix Ordinibus, viri ronnulIi,tum
politici rum Eccleilaftici, certo parique numero eligerentur , qui commumcatis confiliis , aliqiiam pacis & concordiic rationcm conciperent, qua: ab li'dcm llluftr. Ordinibus approbaEa,EccIe(ljs deinde praEfcnberctur. Cicterum ct.mhoc nonluccederer, fquippectim prudentiores facile prajviderenr, ex quibus qc. li- bufque perfonis hic conventus eilct inftitiiendus , quidque ab eo expcótandum; praererquam quod in Ecclelijs ellet infolens, djrmicndifque controvcrfìjs Eccle- fìafticis doftnnamfpeftannbus parum idoneus^ extrema quarvis tcutanda potius putabanc, quam ad hanc redigi neceiritatem. Ac proinde ad defperara confi ia deventum, Quippc quibuldam ex Proceribus perfusflim eft,Synodi,dequa tuin agebatuc Nationalis convocationem,Maieftati,libertatiqueProvinciarumadver'- fari. Vnamquamque enim Provinciam fupremum habere jus de Religione fta- tuendi, proutipft vifum eftec. Indignum cfle,aliarum Provinciarum)udicio,hanc . libcrtatem fuam fubjicerc . lus hoc Majeftatis omnibus modis vcl armis quoque; ell'e rutandum . His lìmilibufque fationibus imprudentiorum animi ita concitati, utnonnullàrum civitatum red^ores , fatala eonfpiratione decrevcrint, mihtes qui
4 Aug. ncc Prarpotentibus Ordinibus Gcneralibus, necllluftriflìmo Principi Araudca- no, fummo militi^ Imperatori, fed (ibi tantum juramento obftri£l:iciknf,ad iians Remonftrantium cauram,autoriratemqi;e fuam,quam propter candem periculo expoiuilVent, turandam, confcribcrc. Fadum hoc fuit Vltrajeóti , in qua urbe Pracpotentes Ordines Generalcs fati.s validum habebant adverlus tunuiltus ac fe- ditiones prarfidium, Harlemi , Leyda? , Roteròdami, ut & Goudx, Schoonhovia:, Hornar, abjlquein locis: Rcmonftrantibus Magiftratus civitatuni co inftiganti- bus, utiex diverlìs illorum literis, quir in oianus poftea pervenerunr, liquido pro- bari poteft. Acque ita Remonftranrium uiftidia Provincias hafce florcntiftimas, in belli etiam civilis pericu'um adàuxilVcnt, nifi fingulari Prxpotentum Ordinura Gcneralium prudentia , & nunquam fatis depra^dicanda lUuftriirimi Prui- cipis Araulicani vigilantia atque animi fortitudine, mature hic furor reprcfiTus fuilTct . Priepotentes Ordines Gcnerales , cum hac ratione Provincias ac- que Ecclcfiasin iummiim difcrimen addudas viderent, convocationcm Synodi Nationalis haud diutius dift'ercndam , fcd primo quoque tempore macurandam efle judic.irunt prxicrtim cum illorum IlluJlr. Celfitudines, Vir iHuftrifiìtniis
tf Oftob. Dudlejus Carletonus, Sercniflìmi Magnx BritannidC Regis Lcgatus, gravilljm.% prudentiflimaque oratione ferie exftimulafl'ct. Qjuam orationcmRemonftranrcs . - poftea impudentilfimo malcdiccnnirimoquc libello , cui titulum fecerantBilart- cis, publice profcinderc non lune veriti , nulli hominum ordini , non Prarpotentt- bus Ordinibus : non Arauficano Principi, imo ne ipfiquidem Sercniflìmo Magna: Britannix Regi, lingua maledica parcentes. Libellum hunc Prxpotentcs Ordi- nes Generalcs publico Edido, ucfamofumacfediciofura, condemnarunt; propo- fìtoanipliirimopra'mio,flquis autorcm defignarepofier. Eundem poft Io. Cafimi-
rus
Ai) ECCLESIA S. irus lunius, celeberrimi Frandfci Iiinij filius haiid degcner,proIixe rcfurav ir. Coìi- p, Vocationtniitaque SynodiNationalis, tandem aliquando in nomine Domini efie '- ^^'^'^'°' indicLiendam ad Calendas Majas fiiriiri anni,Illiifl:res ac Prxpotcntcs Ordines de- ccrnunt: fmiiilque leges quaidam ftarnunt , iccundum quns cum convocationehi inftitui,rum ipfam Synodum Nationalcm celebran vcllenc. Quia autcm Remon- ftranccs Ecclelìarum BelgicarumjudiciLim non magni facete vidctcncur , popiilo- que peifuadere conati femper e/lenc feà icntcntia Reformarhru Ecclcfiarunì non diflcntire : vifiim quoque fuit llluftribiis ipfbrum Cclfuudinibiis , ex omnibus vi- cinorumRegnorum, Principatuum & Rerumpublicarum Ecclclìjs Rcformatis, Theologosaliquccpietate,eruditione, & priidcntia prxflantcsaJ hanc Synodum invitare, ut judicijs ac confilijs fuis Bclgicarum Ecclcfìarum Dcputatis affifte- rcnt,atque ita ha: controverlla:, communi quali omnium Ecclcfìarum Rcforma- tarum judicio examinata? dijudicat^eque, tanto ccrtius > fclicius , tiitius ac majorc cum fru6tu cómponerencur.
Fad:o hoc Decreto, Rcmonftrantes mirum in modum tumultuari, propofitif- chhcxyin, quc per cos, qui cauia: ipforum addifti erant, varijs conccptibns alijs , illud ever- tere ac reddcre irritum conari. In Hollandia quidcm per fautores fuos Syno- dum Provincialem , à qua pQulo ante tantopere abhorrucrant , ipfi pcftulabaut. Et quia de vocandisThcologis exteris ad Nationalem Synodum agebacur, ad liane Provincialem quoq; extcros aliquos Theologos,(ì ita viderctur, vocari polle puta- bant . Refponfum autem eft , fuilie quidcm Synodum Pro^ incialcm olim ab Ec- clefijs Hollandicis poftulatam , cum Ipes nulla obtinenda; Nationalis fujicrcfle videretur, cumque controverlice Hollandicarum tantum Ecclelìarum liminbus includcrentur . nunc autem , quia decreta cflet Synodi Nationalis convocatio, malumque (e per omncs diffudillet Provincias, ita ut per unius Provincice Syno- dum tolli non polTet . alicnum oranino elle à rationc hoc tempore, de Synodo, ad componcndas halcc controverlìas , Provinciali cogitare. Quia, qucmadmo- dum in fìngulis Provincijs particulares Synodos prxcedere Nationalc oporterer, ita in Hollandia, tam Auflrali quam Boreali, particulares quoque SynodcJs effe prcecelluras. Inftabant tamen ncriter per fuos fautores, Remonfl:rantcs,talemqué Synodum urgcbant: vel quod illam caufx fux minus obfuturair. pucarelit, quia in Hollandia tot Proceres favcntes fibi ac Paflorcs habercnt , vcl ut hac tergiverfà- tione convocationem Synodi Nationalis piane impeditene. Cuinque ip'fìvide- rent,hancpoftulatic.nem fuam magis elle iniquam, quam uc tacile eam perfuade- rent,ad exccprioncm novamccnfugerunt, volucrunrque, uthxc cauia ad Oecu- menicani aliquam deferretur Synodum . Rclponfìjm illis fuit,, incerriffimum elfe, an & quando Synodus Occumcnica convocari poflìr . Mala autem noflra,rr3e- fcns remedium requirere. Nationalem hanc ab llluftr. &: Prxpotentibus Ordi- nibus Generalibns convocandam,quafi Oecumenicam &c Gcneralcmfore. Cum ex omnibus fere Rcformatis Ecclcfijs Depurati fint eidem intcrfuturi , Si talis Synodi iudicio, gravari fé cxiftimarenrjintegrum licitumqucipfìs fcmpet fore, ab hac Nationali ad Oecumenicam provocare : modo intcrea Nationalis Synodi ju- dicio obtcmperarent. EfFecerunt hifce cffugijs ac tcrgiverfationibus, vt litcrs Convocationis aliquantifper dctineri , prxlbiutumque convcntui diem, murari ac diffcrri necelle fuerit.
Intcrea vir IlluflrilTimus Dudleius Carletonus, in Convcntu llluftr. acPrxpo- tentum Ordinum Generalium publice conqucftuscfl;; honorem Sereniisimi Ma- gnxBritannia'Rcgis, Domini lui , in fìimofo Bilancis libello, qucm Remonftran- tes, etiam poli: Edidum llluftrium Celfuudinum iplorum, in linguam quoque Gallicani tranflatum dcnuo recudi curavcrant, indignilUnie atq; impudentif^ime profcindi ; rcfutatifq; brcviter ac Iblide plcrifque Remonft rantium objcftionibus, illuftribus ac Prarpot. Ordinibus Gcneralibustxrofuit , qua ratione Potentifsi- mus Magn.xBritannias Rex uti in componcndis de Religione, feu Doftrina, con- troverlìjsfolerer. qux quia cum llluftr. Ordd. Generalium Decreto confentirer, in hoc finAopfopofito Illuftrcs ipforum Cellìtudincs magis magifq; confìrmavit. Ampliftìmus quoque civitatis Amftelodamenfis Magiftratus , communicato prius cum Paftoribusillius Ecclefix,ali]fquehac dccaufaconvocatis, conlilio,mulras .73. Marci].
tttt gtavifsi-
P R ^£ F A T I O gr.iviflìmafque in convcntu Illuftr, Ordinum Hollcindia.' &: "^'cftfrifix ration^s Icripto propofuir, qiiibus eviJenuflu-ne demonftrabatur, concroverfias bafcc, noa pofle hoc tempore alia larione, quam per Synodiim Nacionalem componi , (ìmiil- qiiead omnes Remonftrantium objcdiones , omncfque eoriim de Synodo Pro- vinciali, itemqiic Oeciimcnica co-nccptiis , folidiflmie rcrpondcbatur. Idena
iy.Martij. qi,oqi,e palilo poft AmpHlFimiis civitatis Enchufanac Magiftracus ,miilris rationi-
biis, fcripro quoque exhibitis, comprobavit. Qua: rariones poftea in liicem fune
} P? °' editx • iir omnibus conftaret, quam inique Remonilrantes , eorumque faucorcs
Doidrechti agerenc, quod novis illis conccptibus Nationalis Synodi convocacioni, ram pric-
Amfteloda- fraéle obfiderent, ciufquc judicuim fubrerfugerenr.
mi, Encliu- llluftrcs Ordines Gcnerales,cumhr.nc rem tantopcre neceflariam , juftiflìmis
fej&c. pag. gra-?iflìmifquc decauGsiam dccrctam proprcr ciuliriodi concepcus» ac tergiver-
J04.&11J. farioncs, haud efic diutius diiFerendam j.irdicarcnt, denno dcccrnunr. Convoca- tionem Synodi Nationalis line uHa mora auc dilatione ftacimcile inftituendam, ftatuunrque locum convencus forc urbcm Dordrechtum, dicm aurem Calendas Novcmbris proximas. HuicDecrcro ctim nonnulli inrer Ordines HoUandiae &^ Wcfl:FriIìx,Remonftrantium eaufk faventcs,in conventu lUuftr. ac Prxporen-
i7. lunij, tum Ordinum Gcucraiium i'e opponercnc , qui conquercbantur , Majcftari,juri, libertari dciiiique Provincia: illius fieri injuriam , Illuftres arquc Pra?potences Or- dines Generafes publicis declararunt literis , nihilfebac Synodi Nationalis con- vocationedeMaj.efl:ate,jurcaatliberrate ulliusProvinciardetrr.dumautimminu- tum velie: fcd hane cflc CelGcudinum ipforum finceram intencionem, ut fine ul- lo Provincia^ alicuius , etiam ipikis unionis feuconfoedcrationis prsjudicio, pec ordinarium Synodi Nationalis judicium , controveriìx tantum Ecclefiaftica: cir- ca doótrinam, qux Rctormatas omnes Belgicasfpe^larct Ecclefias,exortSE,legiti- ,, T^ •• me ad Dei glonamReip. atqueEcclcfiarum pacem componerentur. Ad fingula-
■'' rum deinde Provinciarum Ordines lireras dederunt, quibus declararunt, ftatu-
tum fibi eil'cin nomine DominijCxomnibusTiarum Provinciarum Ecclefiis,Syno-* dum Narionalem ad proximas Novcaibris Calendas convocare, ut hac rationc eontrovcrfiCE in ii/dem Ecclefiis exortx,lcgitime examinari poffent, commodaqucs ( falva femperveritatcj via componi. Monebant fimul, utquamprimum in Pro- tinciis fuis Synodiim Provinciaìem confueto modo convocarent. Ex qua fex pij;^ eruditi, pacisqueamanrilTlmi Viri ,qiiatU0rvidclicGt auttres Paftores,cum duo- bus tribufvc aliis Viris idoneis, ReligionemReformatnm profitcntibus, deputa- rentur, qui in pra:dida Synodo Nationali feciindum leges ab ipfis conftitucas;,. quarum exemplar rranfmittebant, controverfias illas examinarcnr, HUvaqiie veri- tate tollerent. Ad Eeclcfias quoque Gallo-Belgicas, quz pcculiarem Inter (e con- ftituere folcnt Synodum, quandoquidera per omnes haice difpcrfe clTcnt Pro- vincias.eiufdem exCmpli liccras dedcru-nr. Quibus acceptis,Illuftres fingularun^ Provinciarum Ordines , Provinciales feu particulares Ecclefiarum fiiarum Syno- dosconvoearunt. In quibus gravamina ad Synodum Nationalem dcfercndapro- ponerentur, pcrfonjE ad eandem ablcgandas deputareiitur, &:mandata quibus ilio; efTentinftruenda?, communibus Ecclciìarum fulFragiis conciperenrur. Aélafuntr. hxc in Provinciis fingulis, modo in Reformatis hil'ce Ecclefiis hadenus ufitato:. pra^tcrquam quod in Hollandia & Provincia Vlrraj celi na obfrcqucntem Remon- ftrantium numerum, coniuctaobfervari ratio in omnibus non potuerit. Cum enim in Hollandia nonnuliis in Clalììbus fcparationes faftaeclTcnt, ira ut Re-, monftfantes,. fuos, alij autem Paftorcs, fuos quoque conventus ClafTicales feorfinx habcrent, vifum fuit IlluftriiJìmis illius Provincia? Grdinibus, ut Clailes, in qui- bus non efict ùCtd ciunnodi Icparatiop ufirato hatlenusmore, per plura fiafira- già deputarent qnatuor , qtii cuni poteftarc ordinaria ad Synodum particu- larcm efl'ent ablcgandi : utque in rcliquis Clafsibus > vitanda^ confiifionis cau- fa, deputarent Rcmonftrantes , ab una parte binos , & cxrcri Paftores fimi- liter binos , qui pari cum potcftate ad Synodum particularem mitteren- tur. In Provincia Vltrajedina, Fcclefia: in certas Clafl'es nondum erant dis- Éributae. Quare plncuic Illuftrifs., iJlius Provincie Ordinibus , ut omnes Re- monftrantes , feorfim in una convenitene Synodo, reliqui autem Paftores»
qui
AD ECCLESIA S.
qui Rcmonftrantiuni fenrcntiam non fcquebantur, quorum adhuc haud exic;uus Cu- pereratnumcrus, in altera: utqsabutraque Synodoac parte, trcs adSynodurnNatio- nalcm cum judicandi poteftate ablegarentur. Ecclefia autcm Ulcrajcdina, cum di- ftra£ta cflet in partes,quarum altera Remonftrantium fententiam ièqueretur, altera improbaret, atquc huic reccns à Remonftrantium oppreflìonc li bcrara: de ordinarijs Paftoribus nondum el]etproipedì:um, fèdminifterioloannis Dibct2ij,Pafi:orisDor- drechrani, eo tempore ilia uteretur; faòtUm eft ut ille a Synòdo altera nomine Ec- clefìarumUkrajedinarum, qua: Remonftrantium fententiam non fcquebantur, Ic- gitime dcputaretur. Synodus autcm Ecclefìarum Gcldiicarum &: Zutphaiiienliunr, ^j.Iun, Arnhemi) cum eflct congregata, Remonftrantes à Clall'e Bommelicnfi Deputati, rcliquis allidere derrecftarunt, nifi prius condinoncs quardara ipiìs eilcnt prxftitar. Quas Synodus cum Illiiftr. Ordinum Decreto pugnare iudicabat. Cumqueantehac àRem'onftrantibusClafIìsNeomagcnfis,Bommelienfls,&:Ticìeniìs,Illuftr. Geldrias Ordimbus corundcmque Coniìiiariis , decem bblaticfl'cnt Articuli, quosàreliqui5 Paftoribus docerifignifìcabant, iniundum illis fuit, ut Paftores , qui ifta docerent; publice nominarent, qiio citati coram Synodo poftent, ut legitime anitafères ha- beret,inquiri poiì'et. Reformatis eiiim Paftoribus ad invidiam illis apud Supremum Mngiftratum conflandam,Arriculos iftos àRcmonftrantibus per calumniamaffiéloS efle conftabat. Ncminem autem in tota illa Provincia nomiriare potberuiit, pra?ter Paftorcm Hattemienfem qui fc claflì abunde purgaverat. Cumque Synodus nihilo- minusillum citare veIlet,ut(Coram audirctur,R.emonftrantesamplius non urlèrunt. Henricus certe ArnoIdi,Paftor Dclphcnfìs, qui nomine Ecclef. Zuyd-Hollandica- rum prst'fèns aderatinemihcmin Zuydt-Hollandiaeire declarabat,qui probarccifta aut doccrcr. Quare Synodus graviter eos piropter hafce tarn atroccs calumnias re- prehcndit, lìmulque declaravit, Ecclefìas Gcldricas dodriham illis Articulis com- prebenfàm , prout ab ipìisproponerctiir, non amplcfbi ncc probare : tàmetft in ijs quardameflent cominatà, quxfeorhm & in commodo fcnlìi fìjmpta, improbarinoli poHent. Ibi demum culpam impadtie calumnia; confefll eam deprecati lìiht. For- Inatus deinde in eadem Svnodo fuit ftatus controverfìa; inter Remonftrantes Se Paftores reliquos, qui poftea Synodo Nationali fuit exhibicus. Ciimque multi ih illa Provincia efl'ent Paftores, quorum alij prxter Quinque Remonftrantium Arti- culos de multis alijs crroribus effent fiifpedi, alij illcgitime in minifterium intrufìj alij denique vitx profligatx j Iiorum nonnulli coram Synodo eitati, illis de caulìs (minime vero ob fcntéiitiam quinq; Remonftrantium Articulis comprehenfarn,qu£e Synodo Nationali rcfèrvabatur) à miniftcrio iùipenfì fiint. Reliquorum caura,Sy- nodi nomine milla;quibafdamDeputatis, fuit permilfa. Quibus Illuftres Ordincs fuos quoque Delegatos adjunxerunt. Hi caufis eorum in Claffibus piene cxamina- tis, nonnuUos à minifteno fulpenderunr, alios omnino removerunt.
Interca Illuftres Ordines.Generales,cumaliquotics,Ultraje£linisprxrertim,man- daflent, ut novos illos milites dimitterent, eolqucinhunc quoque finem confcri- ptos conftaret, utSynodiNationalis futura- Decretorum, fi forte ea Remonftrantes pròbare noia poftent^ executio maiiu armata impediretur, ftatuerunt omnes iftos mi- lites, quorum iam aliquot erant millia; quam primum elle autoritate fua exauroran- dosatqueabdicandos. Qjjod ipiiim cumab lUuftriflìmo Principe Arauficario in- credibili cum animi fortitudine, prudentia, dcxteritatc, ac cekritate , fine ulla fan-^ guinis eifufione, confeftumclict, &:primarij eorum, qui huic abdicarioni vi reiifte- rc conati fucrant, cuftodia: cflent mandati; IoanncS Utcnbogardus, lacobus Tau- rinus, &L Adolphus Venator, male fibi confcij, dcfertis Ecclefìis,.ex Fccderato Belgio profiigiunt: uri quoque paulo poft Nicolaus Grcvihchovius , à Curia Hollahdix ad dicendam caufam citatus. Cumque in HoUandia Auftrali Synodus particularis, >. . , Delphis dfét convocata, plerique Remonftrantes, contempto Illuftr, Ordd. prà:- ^" ^^P'^"^'''. didó Decreto, ad Synodum depurare qucnquamreculàbant.-oblatoquellluft.HoI- landix &: "\5r'"eft-Fri{ìx libello fuppiice pctcbant , ut loco Synodi Nationalis jam^,_5^ pj^Jj^. indi<5(:x, alius convcntus iècundum eafdcm duodccim conditiones , quas Citari an Synodo Nationali poftea repofuerunt, inftitunis, convocarerur. Illuftres Or- dines audito (iiper hac polhilatione Synodi Dclphenils iudicro , ( quod Aélis hifce quoque infcrtumeft) juircrunr, iit ordini conftituto , mandatifqtie Illuftres
Ittt 2 Òrd,
P R 7£ F A T I O
prd. obreniperarcnt; atque iniùpcr, utfentenciamfuamfliper Articulis anno mille- limo fcxccntcrimo&: decimo tcrcio in CollationeDcIphcnlìpropofìtis, (cripto com- prchenfàm^SvaodoDclpheniì piene exponercnr,limulquc Confìdcrationcsomnes jlias addercnt, quas in Confcflioncm &: Catcchetìn harum Ecclelìarum habcrent. UH declarationcmfcntcntix {ha: liipcr pra:di(3:is Articulis exhibucruncquxpofteaà i>'clegatishajusSynodimlingu'amLatinamconvcr(à,Synodo Nationali tuit com- municata. Conlìdcrationumautemloco quxdcnìcx nonhuUorum doftorum fcri- ptis excerpta, tanqiiam cum ConfefTione &: Catcchcii pugnantia , mictebant. Co- . Tarn hac Synodo citati iunt Ioannes Urenbogardus , & Nicolaus Grevinchovius, cumque illc prcfagus comparcre non auderct, hic vero contumaciter recufàret,au- diriscxaminatilique accu(àtionibuscontraipfòsprodu(5l:is,urcrqucjud]CÌo Synodià Minifterlo Eccleiìaftico remotus eft. Cumque in Zuyd-Hollandia pra:ter holce duos multi quoque ahi eli cnt, quorum plurimi, in bis dillìdiis, fmelcgitim.avocatio- ne,Eccle{ìismvitis circntobtru(i,alij, praeter Qu^inque Articulos,infupervarios So- cinianos erroreslparlillcnt , alij adionibusimprobisacturbulentiSjEcclefias gravi- ter oifendilVent, alij denique profanarli agerentviramjnecellariUm fuit judicatum, ut EcclcfiCj- à i'candalis illis purgarentur,& collapfa cleri (ut diciturjdifciplina tandem rcfl:itucretur,omnesilÌosPaftores«S''^^? citati, ut coram Synodo,tum vocationis, tum doclrina:, tum ctiam vitx (ux rationem redderent: quod vel ca quoque de caufà antcSynoduniNationalem faciendumcflevidebatur ; utfìquifortcjudicioSynodi aut Beputatorum eius le gravatos exilVimarent, ad judicium appellare pofl'ent. Ho- rum quidam comparuerunt. quorum caulìsritccxaminatis , nonnulli a munere fu- ipenlì, alii prorliis lùnt remoti. Qui vero ob temfiorisanguftiam citati audinquenon potcrant, aut qui citatinonco^mparuerant, deeorum caula ut Synodi nomine co- gnoicerent&judicarent. Deputati runtPaftoresquìnque,quibus tres quoque De- legatosliios llluft. Ordmcs adjunxerunt. Fuit autcm Iiifce Dcputatis exprefTein- jund:um,nepropter Icntentiam Qumque Rcmonfiraìitium Articulis cxpreiram,ul- lam inquemquam ftringerent cenfuram,quandoquidem judicium de iifdemSyno- do Nationali integrum elletrcfervandum. Illi vero,tametfipIurimos paiTimjpb pra:- didas gravilTmialq; caulàs, etiam durante ipià Synodo Nationali, à munere docendi partimiufpenderint, partimomninoremovcrint , neminem tamcn ob fentcntiam Qiiinquc Articulorumaliquacenluranotarunt, utiexlpfbrum Adis dare oftcndi poteft. In HoUandia Boreali eodem modo in Synodo Hornana adum fuit, in qua Paftores Hornani Ioannes Valeiius, Ioannes Rodingenusj&lfaacus Wellìngius, a, docendi munere {ufpcn{i,adSynodum Nationalem appellarunt. Cumque Depu- tati huius Synodi una cum llluftr. Ordimim DelegatiSjm Gialle Alcmariana caufam lohannis Geyftrani , Paftoris Alcmariani, eiufdcmquc fratris Petti Geyflrani, Pa- ftorisEgmondaiii, exammarent,deprelaenruixjfuit,eosbla{phemis atque execrandis Socini erroribus piane elle addiftos, uti ex ipforum Confemonc conftat. Qua?,quià in Synodo Nationali publicecurn omnium horrore prxfeftafuit, hifce quoq; Adis inicritur. Etiam in Ecclelìarum Tranfìf Lilanaruin Synodo nonnulli Remonftrantes, dod:rina:{iia2,acì:ionumque rationem reddcreiuffi lunt. Cumque inter iIlos,etiam quatuorEccleliarCampeniìsPaftores , Thomas Gofvvinius, AlTuerus Matthiiìus, Ioannes Schotlcrus, atque inprimis Everardus Volculius, multorum errorum , va- riarumque aiStionum turbulentarum acculati ellentjcaulà examinata,vifum fuit,cami adSynodumNationalemrelervare. Uri adcandem poftea delata eft. In reliquia Provincii^, quia nulli Remonftrantes manifefti rcperirebanturjSynodi ibidemhabi- tx, minori labore omnia ad Narionalcm confueto more, debite pra^pararunt.
DederantimcrcalUuftrcs ac Pra.'potentes Ordines Gcnerales literas ad SercnllC- ^j.Iunij, rnumac PotentilTmium Magnx Britannia; Regcm lacobum I. ad Ec^lefiarum Regni Gallis Rcformatarum Depuratos, ad Sereniflìmos Eledores Palatinum & Brandebur- grcum , ad Illuftriflìmum Ha-flia: Landgravium , ad quatuor Rcformatas Hclvetia: Ref- publicas,Tiguriaiam , Bcrnenfem , Balileenfcm & Schaphuiìanam , ad lilurtres & Ge- nerolos Correlpondemiae VVedderavicx Comites, ad Rempublicam Genevenfem, Bremcnfcm, & Emdenfem; quibus percbant, ut fuos aliquot Theologos,doftrina, pie- tate, &prudontiaexcellentes, ad hancSynodum ablcgare dignarentur. qui conliiijs. ludicijrquefuiscontjcovcrUasinhlfceÉelgicisEcclerijs cxortasconiponerc,pacemqac
iildeni
ADECCLESIAS.
Ijfdem rcftitucrc cam reliquis Ecclcfuriim Belgi carum Dcfriuaris allaborarent. Hifce òmnibus ritc prsparaiis a: qiie confcftis , ciim ad prxllitutum tcmpus tiim Beìeici-.rum Ecdclìamm Depuvari, tum ctiamT hcologi cxtcìi , paucis cxceptis , Dordrcch-uni ad- venitrcnt ,SynodLis ipfa Nationa'.is , die decimo tcrtio Novcmbris, in nomine Domi- ni inciioaraùiir. In Iiac vev\-.Synodo quid iam porro rugc(hmTi,cx ciufdciii Atì:is qua- >, nunc inReformararum EcciclÌArumgratiam aiqueulum, publicanrur, prudcns Le-'^ ovcm. tìor prolixe cogngfcct. Placuii au:em Atìis liiicc ad)ungi , pnxicr idia iiuic Svnodo exhibitafcrip'.a, ipraquoquc'tiieologorum de Quinquc ilemonlbanàum A'rriai'is ludicia, utiinSynodopropoliiaf.ieruar. quo ex ijldcm Ec*:lcria- ilefoimatsplciiius cognolcercutjquibusrd-ipLurc locisaiqnc ratioaibus, innitelcntur Cancnes. Non elldubiiandumi, quin prudcns Lector in ludicijshireciummamadmirandainquellrde- prehcnlurus confenlioncm. Si cui forte in minutioribus di\ erllras quadam occui: e- revideatur ; vcl liocargumciicum eiit,dcbi:am in venerando hoc Convcn-u prophc- tandijudicandique libertatcm viguilTe, cmnefquc riihilominus concordibus lenten- tijs,indo£ì:rinamCanonibushuiu?Synodicxprciraiii,(quibusomncs&lìngull,ncu:io quidem excepto aut tergiverlame,ad teltandam hanc Gonlcnrioncm lubicriplcrunr) con\cnifle.
Rog^ntur autem Ecclcfia' onincs Refbrmatx, ut dod rinam hanc orthodoxam,ram folcnniterinhacSyhodo ex verbo Deiexplicaramconfirmatamquc.arnplefiiicojircr-' vare, propagare.àtque'adomnemporteriratem ad divina' gratix gloriam & animarum confolàtionem falutcmque tranfmirtere vtlint. Ac lìmul etiam.ut pium & nunquarri fatisdepredicandumlllurtr. ac Pra;p9tcntum Ordinum Gcncralium Fo-dcrati Eclri) proconfervandaR.eligiohis Refòrmatasfinccritatczelumaclludium acceprum habc- rc.actotinfigniuhaEcckriarum Doifiomm , qui huic Synodo interfucruht , òperam pictatemque ìa eadcm aflcrenda, favore fuo profequi; atque in pririiis Dcum Opt. Max. ardentibus votis comprecari velint , ut Ecclelias Bclgicas , atque adeo omncs alias eandemcumiprisdoftrinam orthodoxam profitentes , in iidei unita:e,pace , ac tiranquillitàte porro benigne confervet , ipfifque Remonttrantibus, atque adeo omni- busalijs in errore verfàntibus , melioreln itierltem infpirét . Spiritùfqiic fui gratia ad vcritatis cogiùtionem tandem aliquando pcrducat ; ad divini nominis fui gloriam, Ecclefiarum acdificat jonem^ atque omnium noftrum falutem . Per Dominum & Scrv.v rem noftrum Icfum Chriftum.Cui cum Patre & Spiritu Sanfto , uni , vero , atque im= hiOrtaliDco,fitUus,honos,& gloria, in 3Ettrnum. Artieri.
^>V^
dz-
AMICÉ tECTOR.
CumfluJculAèrrAUjìnJttmmafìJlinaiione operar Um coinmtjfa. ,a nohkohfer' 'vatA fuerint i d^iam non fauca annotatx^ eòrum ovìh.o'ylw cUfferemus inex- tremas totius oferii VAginas. Jntereafefimus, utjl quie maieris Jìnt momenti^ qmlÌA nonntttlit phfervdvimHSf ab aetiufi ìelfore excufintur.
ttttlT INPÈX
INDEX
PraEcipuarum Rerum qua: bis Ad:is Synodids continentur.
APerura Sjnodi. Pagina. i. 'D.D.DelegatommSententia.p^.
Oratio "^altha^aris Lyc{ij,T^a- De ijfdem conditiontb'Mlu>dicium Synò-
fiorisT>ordrechtani.p. z. diDelfenJts.^. 85. 8^.
Oratio Ampi. Viri D. Martini] Gre- Trotefìatio T{emonJl. adyerjhs Synd-
gorijy nomine lUufl. ^ IPrxfot. D. D. dum. p. ^^.
Ordinum Generalium ad Synodurn. p.^. De ^roteflationeKemónfl. Theologorum^
Litera fidei t^ mandati lUuJl. ^ Sxterornm ludicia.p. S)j. ^Jèquent.
Prap. Ord. Gen. ad Synodurn. pag. 6. De eadem 'Troteflatione ^obtl. ac G^-
Nomma Delegatorum lUufi. O' Pra- ner. Delegatorum Decretum. p. 105).
fot. D.D. Gen.adSynodum. p.j. Scriptum Sptfcopijquofèdefendit.p.uo.
Nomina Delegatorum d Synodù Pro- Thefìs Kemonfi. deprimo Arttculo. 1 1 3.
yincialibm ad Synodurn. p. 8. 57. io. Thejès Kemonji. deficundo^tertio^quar-
Nomina exterorum Theologorum, Eie- fo ^ quinto Articulo.p. 116.
iegatorum ad Synodurn. p. 1 1. ^Decretum Ampi ^ lllufl. Delegatorum
Literiz Geneyenjis Eccleji<s ad Syno- de conjìderationibm T^monjl.fùper Cate-
dum.p.it. che/i ^ Confejsione. p.i2.j.
Lem habend^ Synodi ab III. ^ Prap. Deciaratio Synodi de ordine qUemjèrya-
D. D. Or din. General, pne/cript^. p. 15. ri yeìlet m traUatione Articuh de SleSìione
Literx citatorie Kemonjìrantium Sy- 0* Reprobatone, p. 130.
mdic£. p 19' Màndatum III. D. D .Delegatorum^ qua
Liter£ Genev. <cr IH. Y^.D, Delegato- jubentitr Kemonfi. VecretoSynodtco parere,
rum Citatorie ad eofdem Kemonfi. p.to. p. 130.
" Moduli quem T beo logt Angli, myer- ExceptioRemonfi.ad'VerJùsii/udDecre-'
fìone'XibliorumfiAnt fiditi, p. 2.1. tum Synodicum.p.iyy
De yerfione Bibliorum.p. zl.z^.z^. Sxplicatio plenior decreti Synód. p. \yj.
zc. xC. vj. De aquitate decreti Synodici 3 Extero-
De Qttechifatione judicia Theologo- runi Theolog. ludicia.p. 139. a^fiq.
rum Exterorum. p.i-^. <ù^c. Kefponfum Ti^monfi. ad fuperiorem Sj-
Gratis pareneticaDJofiphiHdUi.p.^c). nodi declarationem. p. 151.
DeVatechi/atione juniorum ^ adul- Oratio Paranetica T>. lohannis Poly~
forum decretum Synodicum.p. 4 6. andri. p. 153.
De candidatù S.Mimfierij Confilium Decretum lllufi. <^ Prep. D. D. Ordm.
Theologorum Zelandorum. p. 49. General, quo mandatur Citatté, utSynodó
De Typo^aphia j Judicia Theologo- pareant. p. 163. • \
rum Exterorum. p. 53. Scriptum Kent. quo fi per confiièntiam
DetoUendis Typogr. abufibuSyDecretu parere non pojfi contendunt.p. 166.
W.^Prap.'D.D.Ordd. GeneraLp.60. Noya %emonfi. adyerfius pracedentid
Decretum Gen.'<3 JU. 'D.D. Delegato- decreta Exceptio. p. 177.
fumdeGreyinchoyio^GouUrtro.p.Gi. Decretum Ampi. i3 Gener. ^Delegato-
Formula Muramenti Synodici.p. 64. rum de KemonB. pertinaci contumacia.
Scriptum Kemonflr. de conditionibus p.iSz.
hahenda Sytiodi. p.6S. 69. Scriptum Kemonfi. quo negantfipofiepA-
De ijjdem conditiontbus (^ener. ^ rereSynodicii Decretis.p.iS6.
De modo
De modo examinandi quinque Artictdos Confefsio Ecclefiamm l^ekkarum , p, dccretum Synodicum. jf.i^^. t^<).&Qci. ^
Decretum lUujl. is^Prap. D. D. Ordì- Utechefis Palatina approdata, p. 318. num geueralmmfuper l^moiifl. ex Syno- htdicium Synodiam de DoilYma Voù dv dimijfione. p. 1 9 r. Ji/J ù. ^ic).
Lùer£ Dofiorù Par^i ad Synod p.ioz. PdLc£ preces Prxjìdis, in tempio Dor^
Sententia Dof/onj Parxi de quinque drechtano babita:, inpromidgatìone Car.o- Kemonfi. z/lrticulù.p. 2.04. O^pq. num,p. 310.
Liteu Serentff Marcinomi Brandén- Gratiariim aSho eiufdsm Praf^dù.p.^x^. burg. adìllnfl. i^Pr^p. ordines Gen.p.if^, ' gratta ^oahit^tTheoloqùExterù ahllluft,
Qiìioìies Synodi de qmnque Remo?iJì. d SetierofD. D, Deùgatis per oAmplilt eArticulis. p, x^i.0* Jèq. Martinum Gregorij-, p. ^±j; ^-
Sententia Synodi de Kernonfl. p. 175. Gratin aB^ Thedìogis Exièni-i^rxCide EiufdemfntentÌ£Synodic£ Approbatio, Synodi. p. }i.^. .'... .'.■;-.
ìlluft.t^Prxp. Otdd.general.p. 178. Oratio lohan. Acronìjìn cauftCmpcnfii.
Conftfjlo horrendafratrum Geijlerano- /». 336, • ■ A'=>\\
rum Kemonfi. p. 179. ^feq. Oratio ^rima Sim. Epifcoplj, p, 34:.
Prxfatio (anonihm pr^fìgenda p. 184. Oratio Paranetica D.AùrdamiScu/teth SententiaPctn Molin£t de quinque Re- p. 3C2.. ' :'••■'";•'
monfi.^rticuàjp. 2.8j. C^j'eq. /A^'^V^M
INDEX PARtIs SECVND^. -y^-^siv^
De primo Ardculo De tertio & quarto Artìcuìis
ludicium Theolog, Magna Britd?iṇ. p. 3. ludicium Theol- Magna "^ritanni.x.p-itj^
ludicium Theolog. Palatinorum. p.i^. ludicmm Theol. P alatmorum. p.i^6.
ludici um Theohg. Haffiacorum. p.i^. ludicmm Theol. F/afsiacomm .p.\\C.
ludiciwn Theolog. Helvetiorum, p. 35. ludicium thèol. Hehetiorum. p. 1 47.
ludiclum Theolog. FFetteravicorump.^jS. jfudiciumTheol.FVetteravicorum p. 150»
ludicium Theolog. genevtnfìum.p.j^6. Judicium Theol. genevenfium- p. 15,.
ìuiitcium Theolog. Bremcn/ìum,p. 54. Judicium Theol.Bremenfum>p.\Ci.
ludicium Theolog. 6'?>idanorum. p. Co. Judicium Theol. Emdanorum p. 16 ^,
DcfecLindo Arciculo De quinto Articulo,
ludicium Theol. Magna Britanni^. p.jS. ludicium Theol. ^^lagna Brìtannu.p. 18S.
Judicium Theolog. Palatmorum. p.^l. ludicium Thecl.Talatinorum.p. xoy
fudicium Theolog. //ajjlacorum. p. 8S, ludicium Theo',- ìrTa^tacorum-p. iiu
Judicium Theolog. Helvetiorum. p. 94. ludicium Theol. Helvetiorum.p.zi^.
Judicmm Theol. l-^VetteraytCorum. p. 9 6. ludicium Theol. VVetteravicorum- p . 1 11 »
Judicmm Theolog. Gene's>enfìum.p. 100. ludi cium Theol.Geneyen/tum.p'izy
ludicium D.Matthia Martini], p. 1 03. ludicium Theol- Bremenfìum. p. 23.1,
ludicium D.Hen.ljfelbmgij. p. 109. ludiciumTheol.Emdanorum p. xyj , ludicium. T) . L ud. Crocij. p- uj' judicmm Theolog. Emdanorum • p. iiS.
Summa
Summa Privilegi).
ORdines Generales Corifee derati Belgij, omnibus ^ fin- gulìs Typographis atque incolis pr^ndióti Confosdrati ÌBelgij 3 interdicunt ^ne ojuis uUa ABa aut ABitata oiua uUq modo ad Synodum JSlationalem nuper Dordrechti habitam JpeBant y Latine iBelgice aut G a Ilice, in totum aut ex parte, maioriaut minori forma jntr a feptem annorum fpatium ^ cx- cudant veldi'uulgent, aut alibi extra Confosderatas Provin- cias expreffa typis 'venalta , fine con fenfu Ijàci Ioannidis Cani- nij, ^ fociorum eim tjpographomm Dordrechtanorum im- ■bortent \ fub poena amifsionis eiu(modi exemplarium , ac pr&~ terea fexcentum florenornm mnlóia^cuitis una tertia, pars pre- tori, altera in ufum pauperum^ tertia item reliojuain commo- dmn préidiBi Caninij^ Sociorum applicahitury ^c. Actum in Con'uentu Pr/zpotentum DD. Ordinum Generalium,Ha- gA Comitis xiY. JVlaij, Anni lóip,
Voochtius v'
^d mandatum Vrapotentum DD. Ordinum Generaliumfjùb/tgnatum
C. Aerflen*
1 "
ACTA
A e T A'
SYNODI NATIONALIS
ECCLESIARVM
BELGICARVM,
f raefentibus Exterarum Ecclefiarum • DelegatiSjhabitse
DORDRECHT!.
Sefsione Prima. sess. l
X 1 1 id ISfo vemhris. Anno e i d i d c x viii s Die JMartis, ante merìdiem.
N N o à nativitate Domini & Servatons noftri I e s v Christi, millcfimo, fexcentefimo & decimo odavo, menfis Novembris die decimo terciojn nomine & timo- re Domini, in urbcDordrcchto, congregata acque in- choata fuit Synodus Natiohalis Reformatarum Eccle- fiarum utriufque idiomatis Belgici & Gallici; juflb atque autoritate Ilìurtrinm ac Prxpotentum Ordinum Gene- ralium Fcederararum in Belgio Provinciarum: ad con- trovei-fias &: diiTenfiones in iifdem Ecclcfiis exortas legi- time tollendas, convocata. Ad quam,eorundem Illuftrium acPra^potentumDomi- norum literis invitati vocatique venerane ex yicinis regnis ac Rcbuspublicis Re- formatis, plurimi, eruditione, pietatc &: prudentia pra^ltantes Theologi extcri , ut eandcm confiliis judieiisque fiiis inhaccaufl'a pvarent,
Ac primo quidem habitsefunt in publicis templis, frequentiflìmoqueEcclefias Dordrcchtanx ccetu, eonciones precesque folemnesjBelgice quidem à Balthafarc Lydio, Gallice autem à leremia Pourfio. Quibus finitis,Generofì atque Ampliflì- mi Illuftrium ac Prsepotentum Ordinum Generalium Delegati, SS. Theologia; Profeflbres, Pallores & Seniores ad Synodum hanc Deputati,ad locum eonventui deftinatum fefe contulerunt; fìnguliquein fubklliis hunc in iìnem prarparatis ac diipofitis , fuo loco & ordine confederunt.
Theologi exteri, à Paftoribus & Senioribus Ecclefiarum Belgicarum ad hanc rem delegatis, ex aedibus fuis ad locum conventus folemnitcr funt dedudi,ibidem- queab Illuftr. Ordinum Generalium Delegatis benigne &:comiter excepti: habi- taquc eorum, àquibusmiffi venerane, dignitatis ration», in fuis finguli iiibrellii? ordine funt collocati. •
Poftquam omncsadhunc modum congregati jam elTent, Reverendus vir Bal- thafar Lydius , Ecclefix Dordrechtans Paftor , adionem hanc fandtam Latine au- fpicatus eft. Ea enim lingua propter exceros Theologos cunda peragi placuerat, . Qui hoc modo eos eft alfatus?
A mhiiifft- '^
X A e T A S Y N O D I
»
ISlohdtfjtmì, Am^liJJlml , Tmdetitijjìmi , Confùltiffìmi , lUuJìrium ac Tr^potentum DD. Ordinum Generaltum 1)elegati , KèyerendiJJime Domine Vrxftd^ Clanf- Jtmiy DoSiifJirm Sacr^ Theologia Dociores, ejufquc in Academijs ^ Scholis ìUti^ JlnbasProfefSores Venerandi atque m C brillo obpryandr^ Ecclejìarum exte- rarum cy confoederati Belgij Taflorcs yigdaììtifjimi ,• Judttores fS fpeSìatores ornatijjlnn.
Conjìderatione dignifjìma efi, imflj c£tsra Regù Acìjabipntentia : ne glGrtetur accmSiuj^ nnque ac difcmSìm . JF/abet emm "Vices conditto mortalmm , ut adyerJA ex fecundù , ex adyerjts Jècunda nafcantur : occukat utrommque [emina Deus, ts* tlerunaue bànorum malorumque cau[&Jiib diyerjàjjfecie latent. Itaque
nulla eft fincera voluptas, Sollicicumqiie aliquid la^tis intervenit, Cum er<io hodte dluxerit Scclejtjs Beìgicùs , de fiderai a totìes dies, celebrando atque inchoando Synodi Nationalù :, utm ea dtfcwtiantur ^ Deo propitio cotn^onantur ort£ apud nos in Keligjone control erjtéi , necejfe ejì ut duo mprimis a Domino po~ jìulemus : Trtmo ut omnibus acftngulù Synodi hujus membrù largiatur dona , ad tam ardua negotia tiertraSìanda^necefaria: lUuminet quoque fìngulorum niteì- leEìtis , JànSiifìcet ajfeSius^ ut omnia tanquarn ipfìm miniHn , coram ipjlus facie teragamm . Secundo, ut ultima primis rej^ondeant^ ac diJcinSìi non min hs gau- deamus , quam nunc bene fperamus' accintìi . Leyemus ergo corda 1^ manus ad T)ominum , meque, ((sr mandato ex munere nunc impojito, ijohìs prxeu?item ^ ta- citìs 'Dotis acprecibus, ita [ubfequìmini : Omnipotens^aterne Deus,fons omnis
fapientiae^ bonitatis, ^ mifericordiò , benigniffìme in ChriBo l!*ater ; precamur te. Ut labia noHra aperias , quo a^nunciet os nojìrum gloriam tuam. ^linores ju- mus omniìfus miferationibus tuù ^ quas in fìgmenSum tuum 'o opus manuum tua- rum largiter contulifìi. Ncque enim tantum ad imagmem tuam creajìi nos , Jed t^ per peccatum fa[Ìos ira fìlios natura , ad imaginem tuam reformafii. ^odjl nos totos tibi debeamus , quia nos fecijii} quid reddemus prò eo quod nos ita rede- miBi? Diam Jt mirabile f3 magnum fuit^ hominem nafci ad imagmem tuam, lonaemdjus fmty quod qui rapmam non eH arbitrai us effe fé aqualem Deo, ad imannem noHram homo fieri dignatusfìt,formaque firyi fufepta , facìusfit no- bìs a Deo JapientiayjuHitiai finSiifìcatio , <l^ redemptio . Sed hts beneficijs non contentus, quia thefaurus non prodeH mcognitus, nos populumfidentem in tene- bra 'i£ umbra mortìs , fine jhe falutis , projeSìos ftp er faci em terra Ì7i abjeUione anima nofira^ manifeflatione Solis jufiitia ^ <-ueritatÌ5 tUuminafli : abfjue qua fuifjèt , in eriroribus aternumperìjjpmus-^ ignari yia, qua ambulandum ef et. St cum inmicus inter triticum, dormientibus homimbus fmjnajjet Tq^^ama, eorumqite tenebra pauUtim inyalmfent \ a plus quam AEgyptiacìs liberafli nos luce Refor- mationis. ZJineam tuam in hù locis pianta/li: cujus umbra operuit montes, ^ arbufta ejus cedros Dei*. Ac cum hoflis humani generis , Draco lUe magnus ^ ru~ fus y inyidens nobis hanc felicitatem , ex ore fio ejiceret aquam tanquarn flu- men, ut illius ijorticibus abriperemur, (^^am monte s aquarum -volyerentur , at- que horrtda bella pajfm cantra turturem e3^ unicam tuam excitafet , atque; hoc
mimici
NATIONALIS D O RDRE'CHT ANtE. 5
inimici tui agerent,utEccle/ìam,tuam in bis proymcijs deglutirent-^animam tiojìram de laqueo yenantium , etiam tum ^cum non apparerei clypeus authajìain Belgio^ erlpmjìi . Nova bella elegifli. , portas hoflmm ipfe fìih'vertifli , murm igneits urbibus fmfii, qute portas aperuerant, ut intraret Rex glorile . Posìea egrejfifs cum exer chi- bus noHrisy docmsli prAian manus JUuflnjjimiVnncipù Arauficani^ manumqm eJHs apprehendens, confregijìi yeSìes portanim wàmicarum: dediHi termmù noHris pacenti <^ adipe frumenti impinguaflinos: coronaRi nos benignitate tua: ^ pedes tui ftillarunt pinguedine . .^mdque caput beneficiorum tuorum temporalium aùud nosefl fdedijh llluftribtts i^ Clementijjimù Dommis nojlris , urgentibus neqotijs^ turgentibus procellis, cor docile, ut populum tuum, cui eos pntfecijìij/àpienter judica- re poJ?ent , tnterque bonum i^ malum difcernere . ln^:rajìi illù confìlia Jalutana^ i^ mirabiitter ijs benedixifli , <t5^fecijìi lUos ijelut filios olet Jhlendorps , qui adfìjle- rent tibi Dominatori univerj^ terra. €xpeEiafli prò hù benefcijs tuis a yinea tua uyas ^ iè ecce protulit labrujcas: exaltafli populum , è^ ille tejhreyit. Tropterea etiam mento non peperciBi nobis . Vatius es qua/i colonus in terra, ^ qua^njia- tor decllnans ad manendum, ut fortis , qm non potcfl fihare . Confudijìi labia no- Jìra , ^ exteri belli mors, natalù penefuit domejlici . In pace amaritudo Sponjk tutu fuit amarijjima. Securim ad radicem arborn pofaifli , ut ficum infruEiuofam ex- fcinderes . Htcreditas tua faci a e fi, quafì leo infyha : dedit contra te <x>ocem . Pa- flores multi demoliti junt '-vineam tuam, conculca'verunt partem tuam , dederunt portionem tuam defìderabilem in de feri um folitudinis ,pofueruntque eam in dijjìpa- tionem . Ncque ubique pax fuit egredienti, ^ ingredienti , yerum terror horrendm, ^ imago belli plurima: parum enim abfuit,quìn juxta mtnas tuas^ o Domine^ gens contra gentem i^ ciyitas pugnaret contra ciyitatem , quia tu conturbabas eas omni anguflid. Sedin ira recordatus es mifèrationum tuarum , inclmafii corda Patrum Patria,t^ ^elo ajfecifli domm tua, utfèrio quarerent, qua ad pacem faciunt Hieru- falem. f/unc tnfìnem conyocarunt Synodum hanc Nationalem,ut fuper quaflioni- bus motù interrogaretur OS Domini, ^ lex tua lux effet, difcutiens omnes errorum caligines . Veruntamen , cum omnia pendeant dbenediflione tua, T)omine,preca- mur te ut juxta promiffìonem tuam ( ubi duo aut tres congregati flint in nomine meo , cum tUis futurus fum m medio eorum ) Synodo buie Nationali prafideas San- Bo tuo Spiritu, Spinta njeritatis (^ pacìs . Et cum f aera litera eodem Spiritu, quo inff irata flint , explicari etiam debeant, tantumque a pura mentibus mtellt- gipofftnt., precamur te, ut eas primo quidem punflces , demde lUumints , ut 'uerbum tuum facrofanUumreBeintelligamus, religiofè traoiemus. Effice, o Deus, nequen^' quamfallamus perfcrtpturas,necfallamur m iHis.-Jed ut yeritatem in ilìis quaren- tes, eam myeniamus -, myentam confi anti fide propugnemus . Santifica nos m njeritate tua: da ut uno ore honorificemus te, ne flnt m nobis fchifmata, fed per-^ feSli in eodem fenfu eademque fèntentia fìmus . Ne ejficiamur inanis gloria cupi-' di, myicem proyocantes , inyicem inyidentes ,fèd folictte unitatem Spiritm in y in- culo pacù fèryemus . Fac perpetuo cogitemus , meliorem effe talem pugnam qua nosDeo [qui e fi yeritas)proximosfacit, quam pacem lUam qua feparat àl^eo : duas item effe amicas ac forores gemmas , TJeritatem a^ Tacem : ncque ad nos pacem yenturam, fi fòrorem ejus yeritatem non dilexenmus. Concede nohis , ut fepofltù affefiibus prayls , quafìiones propofltas 7ion fubtilitatum acumine,fid ipfd-
4 ACTASY'NODI
rum rerum fìlidìtate lihremus, ^ conyitiorum amarifpAnam lahem , 'uerhorum ye- racmmflumme diluamus . Da^ut errantes m <-uìa,m renani reducantur, nequefìnt pertinaceSiJèd cogitent, confejjam imperitìam ^jummam effe prudentiam : ^ pojje in eo, quod homim incredibile, ejje "-verum, & in njerifìmdi mendacmm -.furnmam- que elle yi5ioriam , tr'mmphare de errore depo/ito . Et qmniam mandcjli nohis ut precemur te prò Kegibm a^ Ducibm , ijjque qui in fublimitate pofìtifunt-^ rogamus te inter alios , Pro ijs , quorum Theologos mhac PanegyriEcclefiaHica confpicimm ^ expectamm . Pro Seremjfmo <[Magn£ Britannite Rege lacoho I. yer^e Videi De- fenfòre acerrimo ^ yigilantijjìmo . Pro ejujdem genero ^Serenijfimo Principe Tala- tino , Romani imperij Se^temyiro , atque cjufdem nunc imperij Vicario : Pro lUu- JlrifS. "Duce atque pJeSìore Brandeburgico : Pro lUuflrijfimo Landtgrayio HajJÌ£: Pro Confcederatù hlelyetiorum Cantonibm : Pro aenerojijjimis Comitibus NaJJòyi- cis ^ VVetteVayicù: Pro amplijjimo ^ Jj?e5iatijJìmo Senatu Reip.Ge?ieyenfts,Bre- mcnfe's, e^ Smdanne. Inpnmù yeropro ijs,quos nobis m Reformato Belgio prxfecifii. Pro lUuHribits ac prxPotentibm Dommis Ordmibm Ceneralibm ^eorumque ad hanc Synodum Delegatù : Pro lUuflri^mo O" fort^jjìmo T^rincipe Arauficano , totaque domo Na/?oyica : Pro illujìribm ac potcntibus Ordimbm HoUandm : Pro Conjìlia- rijs utriufiue Curixjlecìatijjimù : Pro amplijjimo etiam hu]Hs urbis Senatu, Domi^ no Trxtore, Conjule, Scabmis ^ OSìumyirù . Fac ut omnes 'S pnguli feryiant^ibi in timore^ ^ exultcnt in tremore . Vt fììit ^ maneant fidi Sccleftarum m his oris nutricij. Stabiltas jceptrum eorum,^ thronm i^firumfìtfirmusjtt^iter. Benedic etiam urbis hitjns T^òrdracen^ ciyibus. Da ut ante omnia qu^rant re^num Dei ^ iufiitiam éjus. Stfro benignitate tua, temporalia illis tanquam Jùperpondium adij- cias . Dentque fac ut nos omnes m hoc conyentu grata tibi 13 fentiamm t£ profe- ramus'. adnominis tuigloriam^ i3 yeritatis xonferyationem^ Ecclefttz i3 Reipublias piam tranquiUitatem . Audi t3 exaudi nos per Jefum Chri(ìumi,Filium tuum, Do- minum noììrum . cui tecum i^ cum Spiritu SanUofit laus, honor, e>* gloriajmjà' cula. &Amen. ■ ^
Aùiis Deogratìjs, adyos me conyerto lUufirium ac Pruepotentum DD. Ordinum Generalium Delegatos Nobilijfmos <isr Generojos^^atiafque lllufìnbus ipforum Ql- fìtudimbus^qua^s pojTum maximas , nomine ScclefìarumBelgij T\eformatarum a^Oy quod gemitus ,preces ,Jlipplicationes , prò impetranda Synodo 'Hationali non fpreye- rtntffedinfìflentes yejiigijs optimorum lmperatorU;,Conflantini,utriufque Theodojìj, Marciani i^ Jimilium, coctum hunc celeberrimum , minorem quidem numero, quam nn Synodis lUis quatuor Generalibusfuit,fruSìu "-vero, ut Jperamus,non inferiorem, conyocare-tam ingentibu-s fumptibm non fuerint grayati. ^Uodque yobis , {quos hoc opus plurimum gaudemus promoyiffe) hanc proyinciam impofitermt, ut nomine lUuJìrium ac Prapotentum ipfarum Celjìtudinum , Synodo huic celeberrrmce prtsfide- retis . ^uod bo'nopublico i3 Scclejìos. commodo yos faBuros effe , nuUi dubitamus. Scimus non deeffe, qui fanEii^imo decreto conyocatdz hujusSynodi detrabant: fedre^ qium efi, ut ille aiebat, bene facere z3 male audir e. Suprema potefiates mundo mflar ColisprAucent, non moyetur lUe latratibus : obìiititur pratereareliquis planetù, <(s* contrarius orbi eyehitur. MaSìi hoc animo, lUufires ac Prapotentes D omini, fonfor' tammi, ^ non diffohantur manus yeflra. €rit enim merces open yejìro. Durate, & vofmet rebus fcrvate fecundis.
• Vobis
NATIÓ-NALIS DORDRECHTAN^. j
Vohù quoque^ Keyerendijjìme D. Prte/ùi, Clarifjìmi , Do^iffimi^ ^ pietate con- fpicm Theologi Exteri , gratias ago prò ferventi ^eio , quodfuper contrkione ìofeph condolentes ,hoc incommodo anni tempore, iS precipite autumno^ponhahitis commo- ditatilim 'x/eflrù i^ familiarum, yeflrarum , addo i^ Scclejìarum yobù a Deo com~ mijfarum, nobuft.ccitrr.ere non fueritts gravati : infido mari, tT periculofìffmts iti- nenhiu njcs exponentes . 6xtorft a charitate ^efira hoc officuirn communio San- ciorum, & memhrorum cum Chrifìo capite umo, Cumque non firn m re ferendo, Deum venerahimur , ut yefirarum Ecclefìarum c^ familiamm vobts htc prò domo ipjìm yigilantibm , rationem habeat . ut reverp fulva omnia ^ ex voto mvenia- tu . Sferamus Uborem <-ueflrum nonfore inanem in Domino , fed Deum precibu-s, . Ubonbas, vigdijs^ <^ conatibuj veflrù: ita benediEìurum, utprxter tranquiUitateni conj^ìitia, pacéatarum Bcclefiarum Belgicarum fiuStnm reportetis.Jtiqtie itdfifce^ pti itintris nunquam aut Dominos '-ocjìros {qaos proni -veneraìnur) aut vos ipfis unquarn pGsniteat. jn quo ornine finio.
Keftat , ut Viri ^bilijfmi, AmplifConfdttf nomine lUuflrium ac Vrapoteìit. DD.Ordinum Generahum Delegati^Synodo hmcea quorum in fequentibm omnibus Seffonibiis habenda erit ratio , aut alia qua ipfirum prudenti^ ex ufu , decore, i3 fflendore hiijus ccetm effe judicabunt , exponant, ^ aperturam Synodi (utprifa phraf utar) facere non i^ravcntur.
Cum diccndi fìnem Lydiiis feciffer, Amplifiìmus &: Confiiltiffimus VirD.Mar- tinus Gregorij.Diicatus Geldna:& Comirncus ZutphanixConfiliariusprimarius, nomine eorum,quosllkiftresac Prxpotentes DD.Ordmes ad vefierandam Syno- diim hancdclcgaranchac oracioncSynodi.ut vocant,apertoram fecit:
^■odEcclefia ac Reipublictefelixfit acfanHum, 'T^everendi , Venerabiles, Cla~ riffmi ^'vcltdmpnmù JUuHriffmorum atjque Frxpotentum Fosderatarum Beliii Tro-vinciarum , Dominorum riofirorum honordtifìmorum T)elegatt, maximopere gaudent y quodfiequentiffmam hanc yefiram hodiernam prxfintiam con^iciant^ eamqueob caufim Seremjfmo Poténtijfmoqué Trincipuac Domino, Domino laco" bo,Magn<£ Britanni^ Regi, felici ffmo Fidei Defenfiri; Celfifimo quoque principi ac Domino, Domino Frederico EieSiòri Serenifimo ; fl/ufìnfiimo Principi Landtgra- vio , Genero fìs ac <tMagnificù Helvetiarum Cantonibm Svangelicis j Magmficis ac SpeEìabiltbtis Kebu^ublicis ^ Civitatibm \^ProvincialibHJ denique Belgij Syno- dù i fubmijjas , debitas , decentefque agmìt gt'atioi ,quod ad rqgationem , monitum, ac petitionem lUuJlriffmorum Dominorum noflrorum , Delegatos fitos ad trxfnteni atque mftantem hanc Synodim, profaluteac concordia €cclefia fimul ^ Provin- ciarum bue ablegarint,frequentefi^ue adcjfe T/oluerint. Vobù item Reverendi^ Cla- rifjtmi , DoSìilfmi, 'Trtcfiantilfmtque Viri, honorem hunc,pietatem, t^ promptitu- dmem animi adfcribimm , quod mfìiper habita tempeflate hac pr^fèntè, & aérù incommodttate,prompte e^ ultro advolaflis ì diffidenti Bcclefita ac periclitanti, Chri- fiianum acpaternum ojpctum ; cognofiendù , examinandis , atque componendù con- troverfijs Ecclefìaflicù , exhibituri . <^£ cum fummo , non Provinciarum modo nofirarum , fed finitimorum quoque ac exterorum mcerore haflenuj percrebuerunt. Cui enim efjè ignota poffunt infehceS di^utationes atqi dltercationes illie,qu<e parieti^ bm fìtbfellijff\ Scclefia Leydenfis primum inclufk^mox in vulgtu (per imprudentiarfi an imbeciUitatem animiì )di^eminat£,€cclefìas deinde Qmnes,urbes,oppida,poJhenìo ^fìngulas provincias ita peryagata funt , prorfus ut illtc quafì agitaniibus '-uentù
&4 3 diffudtfjs
6 ACTASYNO DI
difudilfe qutedam chìlù belli incendia ubiq; yiderentur: farumque ahefet, qmn ^ omnium Sccle/iam, t^ hic ip/e/ìorentiffìwM Keifubliae nofirafiatmfmdtttt^fuijfèt eyerfìu: nifi ^ ftmma Domnorum nojìromm yigtlantia, cura , ac follicitudo , prò fecuritate t^ faUte proyinciarumy tum acerrima lUe magni Trincipù Vranite ani- mus, ejufque fìnguìarù in conficiendis negotijs dexteritas ,fejè mutuo compiexafmf (ent . Tandemque hoc ipfum bonù omnibus dejìderatum , ac inprimù necejfanum conyocanda Synodi, cujus hodiefelicem, ^ frequentem hìc conyentum intuemur ac prxjèntiam, remediiim excogitajfet . Precamur autem Deum Optimum Maximum^ ut faWofuo Spiritu praefje congregationi <-vefir(£ ^veliti ut hac ratione cunSìa,Jtne uUis, qune nonnunquam domo adferrifolent^pr£JudicijS , moderate ,fobrte, i^ in ti- more Domini propofìta, cognita, definita,Ulufin(Jtmorum 'Dominorum ?2ofirorum (heijdefìderioque omnium proyincialium, piorumque rejpondeatjt : -'utque bxc^cia- matio ab uniyerfò populo feliciter exaudtatttr : cor Eccle/Ì£ credentium <(^ popula- rium unum efe. Atque in hoc ^oto^ lUufirifpmorum Dominorum Ordmum De- putati ^ nuncfinient (^sr acquiejcent : O' qua porro in rebus Ecclejìajìicis agenda^ tramanda j aut defìnìenda erunt,JàntU hmc congregationi Synodoquefermittent.
Exhibuemnt deinde Generod ac NobilifTimi Illuftrium ac Priepotentum DD. Ordinum Delegati, fidei ac mandaci literas , abijfdcm Illuftribus acPr^Tpo- tencibusDD. Ordinibus Generalibusad hanc Synodtim datas ,qiias à Balchai.ire Lydio, Ecclefiae Dordrechtanae Paftore publice prxicgi mandar unt. E^eaucem ita fé habebant :
Ordines Generalés unitarum Befgij pro'uinciarMm univerfts Cf fmgtilisjprjifertim Reverendis, VenerahilibHS, Clarifsimts Paflo- rihtis y DoUoribus &' Senioribus EcclefiaTum,tum Belgicarum tum exterarum , ad Synodum Natìondem evocatis, ac dele- gatisi hafce noftras leBurts ^ audituris , Salutem :
^uandoquidem nihil nobù maqts cura fuitper dnnos hojce qumquaginta, qui' bus cum Kege Jzfijfaniarum f3 ft/ìrchiducibus <ìAuflrÌ£, prò Religione ChriHia- na, liberiate, ^ myilegijs Troyinciarum ajprendis, domi,forù , terra, marique continue ac njarie concert atum ac bellum gefum e fi, quam ut pura ChriBianx 1R^- ligionù doSirina , re^ufque diyinus cultus m omnibus (;r fìngulis proyincijs no* (Iris aBereretur , conferyaretur ((^ propagaretur , atque nos in eam rem cmnesno- (ir OS <-vires, <ùr ammorum cogitationes,fìne intermijjione adjiceremus, D coque bene juyante, tam feliciter publica promoyeremus , ut mn modo Eccle/ìarum ^elgica- rum flatus e^ conJè?iJìis , [ed ^ quies Proyinciamm ajferta e^e --uideretur , paSlù cum Hifpaniarum Kege 'S tArchiducibus Auftrue inducijs , fubito qua/i ex tranf- •verjò infeitces quidam altercationes de quibufdam Religio^ù capittbus emerjèrunr, tìu£ tam late in '-uulgus peryagat£ Junt , ut quidam jam certijjìma dijjen/ìonumy ediorumque initia,tmo femina, ac ciyilis belli incendia , totis Troyincìjs dijfufa njiderentur.'Hos cum hujujmodi rerum animorumque perturbationibus ac fluSiibus^ mature obyiam eundum ejpputaremus^ cumque yideremus,non alia promptiori,cer- ùoti , aut Chriftiana magìs mia ac modo , ammorum Vroymcialmm tranquiUita- ù confili , unionem prisimam , f^ optatam ammorum con^irationem reduci
acreflau-
NATIONALIS DORDRECHTAN^. j
acreflatfranfofey quam Ji promptijfime & Chrtfitane fer'fimtmarum exterarum ac proyincialmn Eccle/tarum confenjum ìmjujmodi motus com^nereraur y<& ohor* t£ co'/itroyer/ìée Jòpirentur^ mìrd ultra, dtihitxntes^ matura hahita dehberatione con- fidtùque omnium & /incular um ^roMinàartmi fententijS,confìlmque\ Itberam le- <ljtimamque D^ationalem in urbe Dordraco Synodum^ convocare, mdicere atque promulgare <-vifum nobù fmt\ anno hoc praefènti miUefmo ^ fixcente/imo , decimo oclavo, me n/è Novembri inchoandam. Ad cujm certiorem ordinem, modum^ ac progrejfitmyevitandù Ofnmbus impedimenti atque dtfficultatibu-s, qmtnaSìuum e/ agendorum celebratione oboriri pojpnt, certo nojlro confìtto ac deliberatione ante- habita, 'Delegatos nojlros ordinavimus ^ delega-vmus , commifimus^ hoc ipjò ordi- nami, delegamn-s, O^ committimus lUuftrem Oi (^enerofum^ Nobiles , Clarif/ìmos^ cy Priidentiffimos Jìatm nofìrofideles:
Martinum Grcgorij, Jaris iitriulquc Dodorem, primarium Curile Du- carus Geldri^, ac comicatiis Zutphani^e Confiliaiium. Henricum ab Ef- len, Curix Ducatus Gddria: ac Comitatus Zutphanix Confiliarium. D. '^alravurade Bredeiode,Baronem Vian^ & Ameydae, Vice-Comi- tem Vlcrajcdienfèm , Dominuril in Noordeloos. Hugonem Muys ab Holy, equitem, urbis Dordrechtan£E,.traòlus(jue Strienfis Prstorem , Vel N. ejulHem civitatis prò tempore Confulem. lacobum Boulenium, urbis Amrterodamends Confulem. Gerardum de Nieuenburg, Confu- lem civitatis AlcmariaHc-e. Rochum vandenHonert/uprcmiE CurixHol- landije, Zeelandic-e, & VVeft-Frifìa: donfiliarium primarium^Academi^e- quc Leydenfis Curatorem. Nicolaum Cromiioltium, Provincialis Cu- ri^ Hollandia:, Zeelandias , & VVeft-Frifix Confiliarium primarium. Simonem Schottum, J,U • Doòtorem, Civitatis Middelb'urgenfi a Secre- tis. lacobum de Campe,J.U. Dodorem, Ordinum Zelandia? Confilia- rium. Fredericum de Zuylen van Nicvelt, Dominum Aertsberga:, Berckewoude, de Enge. VVilhelmum ab Hartevelt, civitatis Amersfor- dianae Confulem. Erneftum ab Aylva,Ordinum Frifias Confiliarium, & Grietmannum in Ooftdongerdcel. Erneftum ab Harinxma,primarium Curile Provincialis Frifi^ Confiliarium. Henricum Haeen, Nobilem Vollenhoviar, ex ordine eqjueftri. lohannem ab Hemerr, Daventrienfis Civitatis Co nfùlem,&: in Collegio Illuftr.Ordd.Generalium Deputatum. Hieronymum Isbrants J. U. D. Etzardum lacobum Clant, Dominum in Effinga & Sandvver.
iSMandantes atque injungentes ditiù omnibus fìngulifìjue noflris Delegata , ut fìib nomine 'i3 autoritate noflra quam citifjìme, ^ opportunitate prima, Dordracum ferecipiant, Synodum aperiant ,noflroqm nomine in omnibus ac fìngulù Sefjiombus ^ A5ìionibus Synodalibus Jè (ìflant, eù adfìnt, fì^aque prudentia, confìtto , <(^mo- deratione ftnguta qux, ad mfpeSiionem ipfìorum j^eUant atque curam , ita compo- nant , prout diEiis nofìris Delegata hoc plenif/ìme committimus, eofìdemque pecutia- riter inftruximus , quo optatus tandem^ ac deftderatus Synodi hujus fruSìus ^ ad teterm Dei ^ Domini noflri lefì Chrifìi., gtortam atque taUdemì ad omnium noftrd- rum Ecctefiarum , incoiar um O' poputarium falutem , concordiam e^ pietatem re- dundare queat. Id quod à 'Dea mifericordids Patre, per Dominum nofìrum lefìum - A4, Chrtftum
% ACTASYNODI
Chrifium pregamur. In homm omnium fìdem i^ certitudmem , fmpntthm hijce lium fìgiUum noflmm appendi O'fihfcn^i à Graphiario nojìro iufmus.
Dabantur tn frecjuentifimo nojìro con'ventUy Hagx-Qmitis , Anno Domì- ni no fri millefimo JèxcentepmOi decimo oUayo , diefexto Noyembrù,
Signatura
A. V. Marhencfs. Vt.
Infra erat Jcriptum,
Ad mandatum pr^didorum Dominorum Ordinum Gcneralium
Subfignatum
Aerflens.
Abpenfum eratJlgillumOrd'mumBelgìjmagnUmy in cera rubra exprejfum.
GenerofisatqueAmplifsimis Delegatis, ut à Secrctisjpfis eflèt, ad- jungi placuit*, Clarirsimum virum D. Danielem Heinfiura: in Academia Leydenfi Hiftoriarum Profeflorem, cjufdemque Aca- dcmiaj Pibliothecarium , |c Secretarium . qui &paulo poftad- venit-
sess.I1/ Sefsione fecunda,
xiY JSfoveìnbris , Die Mercurpj ante meridiem.
Hac SelIìonc,fuas quoque Synodorum Belgicarum Delegati, Fidei,ut vocaor^ literas exhibuerunc : cum quibus ad hanc Synodum Nationalem erant ablegati.Ex quibusconftabar,à Provincialibus Fcederaci Belgij Synodis, ad eandem PaftoreS hos & Seniores, quorum hi e fubjiciuntur nomina, fuifl'e delegatos.
"Ex T)ucatu Geldri£ , t^ QmitAtu Zut- thamenfìf
Guliclmus Stephani , S, Theologix Dodor , & Paftor Ecclefraz Arnhcmienfis* Eilhardus àMchen,Eccle(ìa: Hardrovicenx Paftor. Sebaftianus Dammannus Ec- clefiaj Zutphanienfis Paftor. lohannes Bovilletus , Paftor "Warnsfeldenfis . laco- bus Verheyden, Redor Scholae Noviomagenfis , cjufdemque Ecckfise Senior. Henricus ab Hel , Conful Zutphanienfis , &; in Collegio llluftr. DD. Ordd. Ge- neralium Depucatus, Eccleiise Zutphanienfis Senior.-,
nx HoU
NATIONALIS D O RDRECHT AN^. 9
Ex HoUiindia Aufìrali^
BalthafarLydiiis, Paftor Ecclefix Dordracena:, Henricus Arnoldi, Paftor Ec- clefiiE Delphentìs. Feftiis Hommius, Paftor Ecclefia: Leydenfìs. Gifbertus Voe- tius, Paftor Ecclefix Heiifdana:. Arnoldus Mufìus ab Holy, Suyd-Hollandia: Balli- vus,& EccIefiJE Dordrcchtana: Senidr. Ioannes Latiiis^Seniot Ecclefia Leydenfìs.
Ex HoUandia Boreali,
lacobus Rolandus, Paftor Ecclefix Amftelodamenfis. lacobus Triglandius, Pa- ftor Eccleiìie Aniftelodamenfis. Abrahamusà Doreslacr, Paftor EccIefìazEnchu- fana:. Samuel Bartholdus, Paftor Ecclefise Monachodamenfis. Theodorus Heyn- gius, Senior Ecclefise Amftelodameniìs. Dominicus ab Heemfkerck, J. U. D. & Ecclefix Amftelodamenfis Senior;
Ex Zeelandìa,
Hermannus Faukelius, Paftor Ecclefìse Middelburgenfis. Godcfridus Vde- manniis, Paftor Ecclefia ZiriczeancT. Cornelius Regius, P^iftorEcclefic-E Goefan^e, Lambercus de RijckcEcclefiaf: Bergizomianx Paftor. lofias Vosbergius, J.U.D. in Camera Rationum Zeelandise Confiliarius , &; Ecclcfix Middclburo-enfìs Se- nior, AdrianusHoft'erus, Scabinus, &c urbis Zuizese Confiliarius, ejufdemque EcclefìcE Senior;
Ex Provincia VltrajeSlina.
A parte Ecclefiarum illius Provincie, c^xxx ibidem fequuntur fentcndam Conrra-Remoniìirantium.
lohannesDibbezius, Paftor Dordrechranus, Synodi Orchodoxjc Vltrajei^iin» Deputatus. Arnoldus Oortcampius, Ecclefise Amersfortianae Paftor. Lamber- tus Canterus, civitacis Vltrajedlin^e Conftliarius,&: Ecclefia: Vltrajeófeinse Senior»
A parte Ecclefiarum, quas ibi (èntentiam Remon- ftrantium lequuntur.
Ifaacus Frederici , Paftor Ecclefìae V]traje£tinaj. Samuel Nxranus, Paftor Ec- clefise Amersfordianae. Srcphanus ab Heldifigcn, J.U.D. Curile Provincie Vltra- jedina: ConfiIiarius,&: Ecclefia: Senior.
6x Erifia,
lohannes Bogermannus, Paftor Ecclefia: Leowerdienfìs. Florentins lohannis, Paftor Snecanse. Philippus Danielis F. EiUhetpius, Paftor Ecclefise Harlingenfis. Meinhardus ab Iczerda, Ordinum FrifÌJE Confiliarius, &: Ecclefix Lcowerdienfìs Senior. Kempo ab Harinxma à D'onia, Curia: Provincialis Frifix Confiliarius, & Ecclefia: Leoverdienfis Senior. Ioannes vander Sande, J. U.D. Curia; provincia- lis Frifiie Confiliarius, & Ecclefia: Leoverdienfis Senior.
6x Tranjlfulania^
Cafparus Sibelius , Paftor Ecclefise Daventrienfìs. Hermannus ^f^iferdingius, Swollanx Ecclefise Paflor. Hieronymus Vogelius, Hafteltan.x Ecclefia: Paftor; tempore Depurationis inferviens Ecclefix Campenfi. lohannes Langius,Eccle- fiaftes Vollenhovianus. Guilielmus à Broickhufen, Senior Ecclefise Swollana?. Ioannes àLauwick, Confili urbis Campenfis & Ecclefia: Senior.
J?.v urbe
,a ACTASYNODI
Ex urbe Groninga (^ Omlandiisy
Cornelius Hillenius , Paftor Ecclefia.' Groninganx. Georgius Placius, Paftor Ecc.'cfise Appingadammonenfis. Wolfgangus Agricola, Paftor Ecclefix Beduma- nse. lohannesLolingius, Paftor Ecclef.NoortbrouckanK.Egbertus HalbesI V.L. Ecclefiae Gronino^anx Senior* lohannes Kuffelaerc, Senior Ecclefix Stedumana:.
Ex Dr enfia f
Themo ab A{rchcnberg,paftor Ècclefiae Mcppelenfis. Patroclus Rommclingius, Paftor Ecclefice Rliuinenfis.
è^x Ecclejìis ^allo-Belgicù,
Daniel Colonius , Paftor Ecclefix Leydenfis , & Regens Collegij Gallo-Belgici in Academia Leydend. lohannes Crucius , Paftor Harlemenfìs. lohannes Dou- cherius, Paftor Fliiringanus. leremias Pour{ìus,Gallo-Belgic2e Middelburgenfis EcclefisE Paftor. Everardus Beckerus, Senior Ecclefia; Middelburgenfis. Petrus Pontanus, Senior Ecclefia: Amftelodamenfis.
Exhorum numero, ehgi fiiff'ragiis placuit, qui dirigcndis .atque confignandis Synodi prxefient adionibus , Prxfidem vnum, Àfteflbres duos.tocidemq; Scribas.
Ex Generofis & Ampliflìmis D D. Delegatis , rogati funt Clariflìmi atque Am- plifllmi Viri Martinus Gregorij, & Simon Schotte, ut cum defignatis quatuor Se- nioribus, Arnoldo Mufio ab Holy, lacobo Verheyden , lofia Vosbergio, & lohan- nc Latio , fiiffragia colligerent. Quorum potiore numero Prxfes Synodi eledus eft lohannes Bogermannus, Ecclefise Leoverdienfis Paftor: Afleftbrcs, lacobus Rolandus, Amftelodamenfis, &: Hermannus Faukchus; Middelburgenfis Ecclefiae Paftores: Scriba autem feu Aduarij, ScbaftianusDammannusZutphanicnfis,&: Fcftus Hommius Leydenfis Ecclefiae Paftores.
Eadcm S*eflìone Reverendi & Clariflìmi S. Thcologia: iti Académiis & Illuftri- bus Scholis Fccderati Belgij Profeftbrcs, literas Illuftrium Ordinum fiiarum Pro- vìnciarum à quibus mifll erant, publice exhibuerunc. Qua: prasleda: probata:quc funt. Quorum hic fequunturnomina ;
Ah llliijlribm Ordinibus HoUandia O* VFeJìfnfa:
IohannesPolyander,SS.Theologiac Doftor & Profcflbr in Academia Lcydenfi.
Ab lllufiribtis Ordinibus Groning£ ^ Omlandia: :
Francifcus Gomarus,SS.ThcoIogia:Dodor & Profeflbrin Academia Gronin- gana.
Ab lUuJìribtts Ordinibus Ducatus Geldria O* (omi- tatHS Zutphaniis:
AnconlusThyfius, SS.Theologia: ProfeflTor in Illuftri Schola Harderwiccna. ,
Ab lUuflribm Ordinibus ZeeUndia:
Antonius Walazus, Ecclefix Middelburgenfis Paftor, & in Illuftri Schola ibi- dem Profcflbr,
Sefsione
NATIONALIS D O RD R EC HT A N ìE. „
Sefsione Tertia, sess.ui.
Eodem' Die poB meridiem.
H.1C Sefficnc à Pafloribus Ecclefiarum Belgicarum ac Senioribus tradirx, pu» Mice prxledx arque examinac^'func fìdei ringuloriun lircr^e : qox &: placuerunr InPcpiiraroruinTranfirulanoriim lireris fidiicialibus obfcrvatum fLur,mandari iis' ut ncn modo feciindiim vcrbiim Dei , (ed & fidei analogiam in ConfeiTione & Ca' techefi harum Ecclefiarum comprehenfam , judicarcnt. Quo cum videri pofTer ip/am quoque Cacechefìn prò norma judicij,de ventare dodhnx.cumVerbo Dei in pari autoiitatis grad^u conftitui. Deputati Tranfifulani ad h:fcc declararuntje fratrefque à quibus ellcnt delegati, folum Dei vcrbum , vnicani ntìrmam, ad quarti de dodrinx vcritatc judicari debeat , agnofcere ; ac fecundum eam tantum ,ipfos quoque judicaturos elle. Quod autem in literis fidei, Confcffionis quoqiie&: Ca- techcfeos mencio (ir addita , non voluiiìc eo fratres Tranfifùlanos fignificare, fefc iciipta illa in pari autoritatis gradu cum facra Scriprura ponere : icd tantum, ea fé prò Orthodoxis & cum verbo Dei confentientibus, proque formulisconfenfus ih dodrina Orthodoxaliabere. De quo confcnfu, fi qua moveaturcontroverfia, eam ex iftis formulis dijudicandam Cile . Qua declaratione Synodocft fatisfadurn.
Fucrunt quoque in literis fidei , quas Remonftrantium ex provincia Vltraiedli- na Depurati cxlìibuerantjhxc triaanimadverfa: I. Non tribui eis poteftatem in illis, aliis de rebus, quam dequinque Articulis Hagieniìbus agendi. II. Quodid aliaproponerentur, injungiiis, ne de iilis ogerent , priufquam eadccn cum Dele- gantibus per recefìlim communicdilenr. HI. Concedi ii5 rantum poteftatem de- liberandi, atque Remonftrantium fenrentiam defcndendi,aut, ut loquebantur ac- commodandi: non autcm dehniendi ,aut quidquam deeid-endi. Has vero obfer- vationesVltrajedini Remonilrantes, fcripto comprehenfas, una cum literis fidei exhibitis fibi tradi,tempusquc de refponib deliberandi fibi dati in diem proximum petierunt. Quod concefliim ipfisfuit. •
Poft hasc Reverendi &: Clariflìmi Theologi exrcri rogati fant.niim &ipfi quoq; litcras fidei Synodo exhibendas haberent. Ad qua:, cum à Generofis arque Amplif- fìm.is DD.Delegatis, tumabipfisexterisThcologisdeflararumeft: literas fidei ad Illuftres ac Prsepotentcs Ordines Generales attulide omnes. nonnullos quoque in- fuper.adllluftriffimum Pfincipem Arauficanum , quibus delegationem fiiamiis- demprobarant. Eotum autem qui mifsi eranc Theologorum,haJc Ibnt nomina:
A Seref7ÌjJtmo ^ Foientijjìmo MagritsBritannU ^ge, ìàcobo L
Georgius Epifcopus Landavenfis. lofephus HaIlus,S.Theologi:EDocI:or,Deca- nus Wigornienfis. lohannes Davenantius,S.TheoIogixDp61:or, &: publicus Pro- feilorin Academia Cantabrigienri.CollegiiqueReginalis ibidem Pra^fes. Samuel Wardus, S.Theologix Dodor, Archidiaconus Faunronnenfis^&Colleo-ii Sidnpy- ani, in Academia Cantabrigienfi Prasfedus.
oA Serenifjtmo EleSiore TalatinOy
Abrahamus Scultetus, S.TIieologia: Dodor & Profefibr in Academia Heidcl- bergenfi, Anlicusq; Concionator. Paulus Toilanus, S. Theol. Dodor , & in Sena- tu EcclefiafticoinferiorisPalarinatus Confiliarius. Henricus Alcingius, S. Theol. Dodor& Profcirorin Academia Hcidelbergenfi,&: Ephorus Collegi) Sapienti^.
Ab lllufirifjìmo Landgrayio Hajjlx^
Georgius Crucigcr, S. Theologise Dodor, Profeiror,& prò tempore Academia: Marpurgenfis Retfìor. Paulus Steinius , Concionator Aulicus, & S.TIieologia: in Collegio Nobilitatis Adelphico-MauritianoProfeffor Callellis. Daniel Angelo- cracor, Ecclefia: Marpurgenfis Paftor, &c vicinarum ad Lanum&: ^Edcram Siipcr- intendens. Rodolphus Goclenius Senior, Philofophix purioris in Academia Marpurgenfi Anteceflbr primarius,& nunc Decanus.
A quatuor
,i ACTASYNODl
A quatuor Keformatis Hehetia Kebufpuhlicù. lohannes lacobus Breytingerus, EcclefiK Tigurinae Paftor. Marcus Rutirncyc- rus, S. Theologix Dodor , & Ecclcfise Bernenfis Minifter . Sebaftianus Bcckius , S. Theologix Dodor, & NoviTeftamenti in Academia Bafileenfi Profeflor , ibidé- que Faculcatis Theologicx Decanus. Wolfgangus Meyeriis,S.Theologix Dodor, Ecclefix Bafilcenfis Paftor. lohannes Conradus Kochius, Ecclefia: Scaphufianx Minifter.
A Repuh. O' Sccle/ia Geneyenft.
Ioannes Deodatus,inEcclefia Genevenfi Paftor,& in eadem Schola S.TheoIo. eix Profeflbr. TheodorusTronchiniis, divini verbi Minifter in Ecclefia Geneven- lì, & ibidem S. Theologiac Profcllbr.
A Kemb. ^ Bcclejìa Bremen^.
Matthias Martinius , Illuftris Schola: Bremehfis Redor , & in ea divinarum litc- rarum Profeftor. Henricus Iflelbucgius, S. Theologis Dodor, in Bremenfi Eccle- fia ad B.Virginis lefu Chrifti fervus, & in Schola,Novi Teftamend Profeflbr. Lu- dovicus Crocius, S. Theologiac Dodor , Ecclefix Bremcnfis ad S. Martini Paftor, & in lUuftriSchola , Veceris Teftamend & Philofophiae pradiex, ProfeflTor.
A %epul>. <^ Scclefa €mdana.
Daniel Bcrnardus Eilfhemiiis, Emdana? Ecclefia? Paftor Senior. Ritzius Lucas Grimerfhemius,Emdan2e Ecclefiae Paftor.
Theologi GencVenfes, alias priecerea Synodo infcriptas tradiderunt,quibus Ge- nevenfis Ecclefia moerorem cxcontroverfijsBelgicisconceptu teftabatiir, deq; ad- hibito nimc i)s remedio graculabatur :ferio deniq; ac diligenter. Synodum ad com- modam &: fidelem horum malorum curam adhibcndam adhortata,divinam eidcm benedidionem cQmprecabatur. Pro quibus pijs exhorcationibus ac cóprecarioni- buSjCidem quoq; Ecclefia: adxfiintgratias.Earii vero hcerarum hoc eft exemplum:
ll^-perendt ^ CUrijJìmi Viri l?atres ac ^ratres^ìn Domino J e fH^Urmum ohpryandi. ^mntm hoBenia juerit honorum omnium ex Ecclejtarum in Belgicù Voederatìs ^rovinciis dtpdio moeror , quam graye luSìuofumque orbi Syangelicam puritatem profìtentif fi latius grajfetur malum fchijmatù , difcrimen mpendeat :,pietatiyeBr£y Patres Venerandi ^ fatis fuperque compertum ejl. ^uare illam demum lUaxiJjè diem, omnium <-uotis expetitam, piorumque preabu^ toties exoptatam , ^ nos ifiim myflici corporié pars, et/ì minima , aliquantula tamen in mdlwm luda , toto peSlore qratulamur . . ^ua^fìrciendtefanciendxque , ex Domini pr^fcripto, concordile s cer- tafidaque rationes ineantur, Hac Jpe nempe fi^eti, Chnjlum , qui<-verita.s idem- quepax nofira eji, fànSiis piorum conjtlijs nunquam defuturum : nijujìt^jima Dei yeritas, t£ Animorum in Spmtu Domini conjunSiorum charitas, inviolabili fcedere eoalejcat. nec uni temere qmcquam adijciatur, alteri contra jus fafque detrahen^ dum : fed dirum iflud^quo domm Dei deflagrat fopiatur incendmm: min^ imminen- ti obvtam eatur: t^ calcatis atque extra Ecclejìtc pomoeria ejeSìis noxijs ^ Jpmofts àuxflionibKé , quibus hodie feracem olim bona frugis agrum occupari t^ objìde- ri non fine lacbrymis yidemus , ^ non uni tantum provincia Uta , fed etiam toti orbi Chrifìiano falutaris lux pacis refiituatur . Eo fpe5Ìare omnium , tum (apientijjimorum principum ^ ChriftianarumKerumpubiicarum^tum Chrifti fer- yorum preces el?* conatùs \ jam altquot ab bine annis exploratum eH . Hanc fuijfe Synodi conyacanda, JUuHrijJìmis ^ Fotentijjlmis IProyinciarum Fcedera- tarum Ordimbm, rationem intelleximpu .* <L4dquam, quando ipfts è noHro coetu
nonnuÙos
NATIONALIS DORDRECHTAN^. 15
nonnuìlos accerfere njifiim fnit , ut colktù fiudijs ^ animis , preabus , con^lijsy res omnium Deograti/Jìma, charitas fraterna promoyeatur : d^os poflhabitis EccleJÌ£ SchoUque nostra commodis , ex ordine noflrodeleEios fratrcs T^Ty. VV. D. fohannemDeodatum e^* D. Theodorum Tronchmum , fìdeles Cbrifii fèryos, €c- clejtx £^ SchoU nofiracoluntina,^^ luculentù^ qua doSirina, qua pittata tejimonijs • celehres {fìi'jfv'^gìjs noHris, autontatis fìu pondus apponente aAmpLlJtmo ciyitatù hujiis Senatu) adfacram rvejham T.^anegyrm^diyinx gratite prcejidio commendatosi rnittimus (^ delegammi Deum Opt. Max. precantes^ ut ita it>/ornm, i^fu/cepti laborù caufam fecundare <is^ concilio zefiro {nenjelipp^ <-uelalij wcajjitm cnrrant) SpirituS. cunEìamoderatiirm, interejjè i^ praeffe dignetur. Wiautem, cuacftEc- clejìx nofirafides, qutepreces, quù labor, qu£ (^es, qu<z fententia^ quù fenjm, ge- mitm (is* fijpiria, ingenue <-uobis exponent. ^ù dolor ^ metus etiam} quA cura nofìros animos àÌM'Kei'Tiìug artgat 13 urat. ^em enlm non acerhifsimo dolore ajjìciat hellum ifìud intefìinurn , quod fortiJsim(U proyincìas, li berta tir O* religionù ijindices , lamentabili exemplo dijccrpit ? ^is non extimejcit , ne cvjcente Jcijfura , fia-f:t noyifsima pejora prionhus ^ ne propediem eadem Ines ex- teroi Ecclejiantm ^eformatarum partes iìiyadat? Serpit emm contagio^ ^ ea ju^o Deijtidicio, tempòribus noftris incumbit calamitai ^ut ingenijs adnoya prurientibuSy nihiljamfàpiat, nijt quodfidei Sacro Dei '-verbo nixx caput petit , t^ ccntrum con- cutit,jimdamentaque ipfà conyellit.^u^em non tangant acerrime hcjìiiim Eyanrrelij, quibus nos faSii ludibrium fummifarcajmi (^fanntù qui cumfuam olim immamta- tem fanguine nofìro payerint ^ nunc Jìits iflis digladiaiionilus oculos ohleBant. V^empe mfìnu gaudente 'zs^^ohm (^ dijceptationum ttsdas, e fuorum- cafiris m no- Jìras cohortes injeSlas} in tantum profecijjè , ut nobtlijsimam Eccle/iarum partem Jìammajam depafcat. C^Cam qHibus militant , quibus fayent iJìaprAia , quos ifi^ pugnxjuyant-^ quarum exituj non <-vincenti, quam ^iSìo Jòlet ejfe Utiorì ^a- propter^ Paires c^ Fratres ob/èryandi, flos Ecclcjìarumy lecìifsnna eruditorum <X';- rorum corona^ in idtotù animis incumbite ^ ut horum malorum radiccs extirpctù: Jjraelis njulnui rite curetù^Judicio Dei grayi/simo, in templum e^ Frophetas di- yinituj mijfo, mature occurratù. Furit(is^ faces fabditSatan^nullumque difsidiofia- trum^quodDetis execri^tur^gratius efl lUij^eBaculum.Jrrepuntfures^^^ utm in- cendio Jìtjque deque aguntur, feruntur ac diripiuntur omnia} ^itanunc, quos oportuit immotos, i^ in bona confcienti£thejaurorepojìtosfideiarticulos,conte?}tiojìs dijcepta- tionibus &fu^eEiù noyatìonibus^ turbari (^ concerpi cernimns. Optimorum Dei fryorum nomina probro \ modejìam eruditioncm 0" erudhamfmplicitatepi n.nti0} confejsiones ex ^'erbo T>ei depromptoj, tot martyrum Jangume comprobatas damno yerti; ingeniorumacies^(^Jìjlorum mucrones,adyerfks yeritatis hojks obyenendos, in "-vijfera materna condì} ^eteres jam olim explofts Arrianorum O' Felagianorum hareps reyiyifcere} fu^icionum^ ubi nihil forte metuendum, querelarum, jurgiorufn in Ecclefa, in foro, domi forifjue piena omnia. Ecquid tandem conJìUjì Jam yero^per yos Eeclejìx fùit taborantifùppetioi laturm, Chriìius adefi^^monet, hortatur^^ ob- teftatur^ut confcientijs confulatù. Nam JìcutiolimiCtim extiterunt de dogmattbw in Ecclefìa d(ìinfoì?es , inde ab ultimù ufque temporibus Synodos coegerunt Jpoflulif idemque pojlea inftitutum Principes optimi fecutifunt:it a quoque hoc tempore prapn- ttfirttMn inJan^iJSimóFratrum conyentu ftum efl remedium;qui nihilfìbi quarant,
B ^o/i
3'
14 ACTASYNODI
non mundo,mn carm,fìdunt ChnBoJèr'viant, lam flmfitìs <srvo nofiro,quam trijle (tt O* inciyile belli Jacri exemplum, in (germanico fchifmeite fmtnedocii} (quantum effendimlum Evangelio po/ìtunji quantum gloria Chrifii detraEium (tt;nimiujn,prof} dolor ! exùertifumm. zAgite tgiiuV:, per T>eum immortalem , Patres Reverendi, ut • eleUi 'Deifìlij tnduimim vifcenhtu ipjtus Chrijli; ventati miniJìrate}paciconJulitef diuina adi nitorem reflituite^ piorum Dei Jèrvorum ab atrocibus calttmnijs famam vindicate. Hoflibus '-ve fera concordia formidinem tncutite; lugentibusJanSìisgaU' dium reddites Eccle^as /chi/mate, bonos dolore, cuncios metu liberate. U^s mterea Jùpplices manus ad'Deumpacù, prò face Jerufalem attoUimiu , ut quemadmodum resille mjìras omnes confecit, hoc opus etiam '■vere divinum perfìcere } quinos fir- vavit, idem etiam nuncfanare, ((sr rnalis ingruentibus opituìari dignetur. Ventat mtempìum fuum TiominiiS} filiosLevipurget: ventata fucejubar exerat , ut puro caHte, reìigionis minijterio grata deinceps ipfìmunera offerantur. Eundemque obnixe rovamus, ut vos, Venerandi Tatres, in eleUos [acerdotes Jìbi confecret^ corda, vejìra Spiritujùo impleat} ora igne divino fanBificet, quo pretiofum a vili, falfum à '-vero Jpiritualt nt/iTiit^cfi dtjcernentes , ampltjjìmam confilationù toti Ecclejìae referendam (ègetem in 'Domino reportetis: regno Chrijli incrementum Dei nomini^ gloria ^ VO" bislaudis i(sr Jàlutis futurum argumentum certijjimm prabeatis.
Genève vii. Oólobris. Anno cid id cxvìii. ftylo veteri.
Subfcriptum crac
VeBrarum dìgnìtatum obfer^vantifsimi Vaftores
^ ^rofejfores EcclefiA ^ SchoU Cene-
'venjls i eommque nomine 3
Simon Goulartius, S. Eccleilaftcs Genevenfis. Petrus Prevoftius, Genevenfls Ecclcfiaftes. Benedidus Turrecdnus, Ecclelìaftes, & S. Theologiae Profeflbr. Da- niel Chabreus, Ecclelìaftes Genevenfis.
i.'m^a,(ptj erat, Reverendis & Clariflìmis Viris, fidelibus Chriftii fervis , Ortho- doxarum Ecclefìarum Epifcopis, Paftoribus &: Dodoribus , ad Synodum Dordra- cenam Delegatis, Dominis,Patribus,ac Fratribus,in Chrifto plurimum ob(èivandi$.
Dordracum.
sess. IV. ' Selsione Quarta
XV. Decembris^ Die Jovù ante meridiem.
VLtrajedini Rcmonftrantes ad obfervata in liccris fidei ex fcripto re/^onde- runt: i. Datam iplìs effe àDelegantibus poteflatem,non tantum de quinquc ArticuIisHagienfibuSjfbd de aìijs etiam gravaminibus,tam dod:rinam,quam ordi- nem Ecclefia^ ipedantibus agendi : nec obfcure potcftatcm dcfiniendi ipfls tribui in literis fidei , \occ, judictindi-, in illis cxprefla, quam-non vereantur iplì per ver- bum definiendi , vel decidendi interpretati, i. Se quoque line Synodi permiffione •non efie ad iìios recefl'uros. Si tamen forte fibi necelfario reccdendum judicarent, id ipiìim à Synodo poftulaturos , judicioque Synodi , hac in re morem libenter geftfuros. Cui dcclarationi cum aifirmafl'ent literas mandati elle conformes , Sy-« nodus acquicvit.
Exa-
NATIONALIS DORDRECHTAN^. ,,-
Examinatis literis fidei, cum ad ipfàm rem jam cfl'et progrediendum, ut illius ex pra;lcnpto Ilkift. acque Prarporcnrum DD. Ordd. Gencralium inftirueretur tiaclatio, placuit Gcnerolìs acque Amplillimis Dclegatis, uc Leges xi. Novembris anni iiipcrioris, ab ijkicm Illuft. DD. Órdinibus ftatuta.', quibus ratio habendarSy- nodi Nacionalis, pra:f cripta crac, publice prarlegerencur. Qua: ica le habent:
Articuli de Indiclione, Aftionibufque Sy-
nodi Nacionalis,' in Conventi! Illuftrium acPrarporen- tum DD.Ordinum Generalium Fosderatamm Bel- gi] Pro vinciarum XI. No vemb. Anni ciDOCxvii conceptij acftamti.
A^AQe omnia placuitidieluf cjuatHordecìm^aut trihmante coìi- uentum fe^timanis-, ah Illufi. ac TrapotentibmDD. Ordint- hm Generalibm>in omnihm 'Tro^incijs^comTnunem ^recum acjeju- nij diem indici: quo a Deo Opt. Alax. "uotis ardentihm petafur, ut inftanti aóitom benedicati utque tPim ^ua Ecclefu tranquillitasy tum %>evo civibm mutua inter ipjcs ad honorem Dei denuo redda- tur ac reftituatur concordia.
II.
Vt Nationalis Sjnodì, ab ipjìs Iliuft. acTr&potent, ^D. Ordì- nibmGeneralibus i indióìiofat ac denunciatio: Vtque m ijfdem literis difsrtis , quincjne ^rticulorum fiat mentio : atque hoc in- (itper addai Wy ut fi qu& fimt Fro^'inciiZ quéi alias prAterea difficul- tates aut gra'vamina habeant , qux, fpe£tare ad communes Belgica Ecclefiias 'vid.eantur, aut fi qu&peculiares refient , quA in Synodis Tro'vincialibm commode deridi nequierunt-fUtij^ qui ad Nationa^ lem hanc Sjnodum delegabuntur, eafidem difficultates^ piane ac di- lucide fcripto comprehendant j ^ ad Nationalen^anc Sjnodum deferant.
ni.
Vt quo tota aBio reale atque ordine procedati omnifque vitetur confufiio,afingulisparticularibus,ut 'vocantySjnodis,fexy qui maxi- me efife idonei 'videbuntur, delegentur. Inter quos ad minimum tres divini verbi adminifiri erunt : reliqui tres aut duofipeófatafidei ac probitatisifiive Trefibyteri, fiive alia Ecclefiu membra , qux, Refior- matam profiteantur religionem,
B 2 Vt
16 ACTASYNODI
IV.
Vt ad Synodum eandem per Ut eros CaUìcariA-, qu&fuh di t ione fUuftrium ac Trx>potentum D D. Ordinum Generalmm p^nt , EcclepiZ 'vocentur: ncque minm cju^ in Flandria, Brabantia, ahjP queBekijTrovincijs,jìib cruce^utraque lingua Chnftum nobijcum profitentur : qud fife proxima ac finitima Provinciali Synodo adjungent. - .
y.
Vtinfuper, tum a S ereni (ìimo ac Tot enti fsimo magna Britan- ni a Rege, tum a Reformat is qua in G alita fiunt E cele fi jS, a S ereni f- fiimo item Elettore Palatino, Hafisiaque Landgravio Adaurit io, ut ^ abEcclefijs quapuram atque Refiormatam in Helvetia profiten- tur Religionem^quemadmodum ^ a Genevenfih(quo maior in reli- gione confenfus fi'abiliatur ac concordia) pofiuletur, ut fimgult tres, quatuorve pios, pacificos atque eruditos delegent Theologos : qui prafentiaprudentiaq^ fua Synodalibm afisifìant aBionibm: ac f lib- ar fas quantum in ipfis eritydtfficultates feugravamina^ tóUere^aut Copire conentur,
VI.
Vt praterillos, ProfieJforesTheologia ex aAcademijs atque lUu- Jtribm harum Provinciarum Scholùi ad eandem quoque Synodum vocentur.
Vii.
^um vero 3 ut exfinitimùRefiormatìs Orientala Frifia EccleJ^Si quemadmodum ^ exBremenfi,aliquot eruditi in eandem rem ad-
vocentur Theolon.
%^
VIU
Erit praterea liberum omnibus ac fmgulis (prater ipjhs Dele- gatosi quorum jam meminimm) verbi divini Ji^inifiris, in eadem Synodo Ce fifierCi impetrataque a Trafiide aut conventu venia, fi quas habent difficultates feu gravamina, proponere : hac lege , ut fife Sjnodifiulijciant iudicio. ^ui tamen confufioni vitanda , ijs qua in Synodo eadem decernentur non intererunt : nifiifiecus con^ ventui videatur.
Jn
NATIONALIS DORSPvECHTAN.^. 17
IX.
Jn conventi , primo omnium de notipimis quìnoiue Contro- fverjls Articulis, decjue ortis ex ijpìem diffìcultatihm agetur: ut de- jpiciatur ferio, quo paciofalva Ecclefu tranq militate ^ (inprimis autan docirimz puritate) commodifsime £f minimo negotio tolU ex Ecclefìjs pojfent. PoH quas relicju^ poHea proponentur^ tam- communes, quampinguU^quA ad Ecclefiasfpeóiant difficultatesfeu
ffravamina.
X.
In qmhiis omnihm acfinguUsy cum nihilprdter doBrin& fpecte-^ tur 'veritatem, curtx, erit Delegatisi, ut debita atque accurata mve- jtigatione folum Dei verbum^ non autem ulla humana (cripta^ prò certa atque indubitata fidei regula adhibeatur: quodut fat, utqus liquido app arcata nihil illts pr^tcr folam Dei glortam atque Ecele- fi&tranquiUitatem propofitum ford juramento in hac Synodo five conventufefe obBringent.
XI. • •
<*Atque ita, quicquid pofteà pluHbus comprobahitur JujfìragijSi prò conclufione Sy nodali Ji've Canone habebitur. Ita tamen ut nec ij qui fecHS opinati fuermt , eo nomine fulpitionem incurrant , re- prehendant4ir, aut ulla ratione propterea gra'ventur^
XIL
§luod fi uUa incidant controverfia, de quibm aut non fatù //'- £jueat conventui, aut aliqua fiuboriatur dubitatio,penes Sjnodum erit permittere, ut deliberandi caufia recedatur:^ quidem, dequa- cunque re "vifium illi erit^, coque tempore ac rat io ne, qua confiiltum ipfa judicabits Qm faBo , fine indiBione no'v'a , fimguli con'ven- tui fefifi'ent.
XIII.
l^empus con'uocationis Sjnodi, placuit in primum ^N^vembris, ^nni co iD cxwii. ftylo novo indici.
XIV.
Danda quoque erit opera , ut quamprimum ab lUufi:. ^ 1^r^~ potentibm Ordmibus moneantur Trovincis, idemque GaUicis, quA ibidem fi^nty Ecclefijs fiignificetur. ^lup fimguli preparando,
B 3 reiy
i8 ACTA SYNODI
reiy Synodos Trouìnciales indie ant, con^vocenty celebrent, antepri-
mum U^o'vemhris adCummum.
XV.
^jiod ad locum dejlgnatum Synodo, urhs Dordrechtum eUo.
• XVI.
ViCum quoque eft ex'ufu fore ^ ut a Jìngulis Frovincijs ^ duo probi atque adeam rem idonei nominentur , qui ^ reformatam profitentur relmonem atque Ecclejìm funt membra , quo autori- tate piena abjlluft.ac Tr&pot. Ordinibm infiruBi, Sjnodo interfint eidemque adfint continuo, omnefque ejm aBiones dirigant acmo- derentur \ quo hac rat ione omms toUatur atque ^réLveniatur per- turbatio ac confufio.
XVII.
VtpoFt Sjnodi !N^tionalis conclufionem^adlllufires ac Prapot, JDD. Ordines Generales defingulis aBionibus referatur. Vt de tjs, deque ipfis A Bis Sjnodalibm , ubi fuerint ex bibita eorumque approbatione, ab yjdem IliuBribm acPr^potent. DD. Ord. Gene- ralibm, debite ac Ugitime fiatuatur.
Quoniam vero nono articulo mandabatur, ut de notis quinque Articulis & dif- ficultatibus inde exortis , primo loco ageretur , ut hoc rite fieri ac debite pofiet, ftatutum quoque ex coniilio & fententia Delegatorum fuit , ut primari] quidam Remonftrantes , qui in caulfa hac maxime exercitati habebantur, quamprimum vocarentur, atque in rem pr^fèntem citarentur. Vt intra dies,poft accepfas literas (citatorias quas vocant,) quatuordecim, coram Synodo fé fifterent, atque in eadem fententiam fliam proponerent, exphcarent,&:defenderent, quantum polTent atque neceflarium judicarent: lìmulque omnes,quas haberentconiìderationes fiiper do- ttrina, in Confeflìone & Catechelì harum Eccleiìarum comprehenià, exhiberent.
Q^inam autem, & quot numero, citandi efl'ent, DD. Delegatorum judicio per- miflbm fuit. Quibus viiùm fuit citati.
Ex Geldria ^ ditione (^rayìenji,
Henricum Leonem, Ecclefìx Bommelienfìs Paftorem. Bernerum "Wezekium, Echteltanje Ecclefi^ Paftorem. Henricum Hollingerum, Gravienfis EccleflaE Mi-
niflrum.
Ex HoIIandia zAuflrdìy
M. SimonemEpifcopium, S. Theologias in Academia Leydenfi Profefiorem. lohanncm Arnoldi Corvinum, Ecclefìx Leydcniìs Paftorem. Bernardum Dwin- glonium, Eccleiìx Leydenfìs Paftorem. Eduardum Poppium, Goudanae Eccleiiac Paftorem. Theophilum RijckAx^aertium, Brielanaj Paftorem.
Ux HoUandia Boreali,
Philippnm Pynackerum,Ecclefi£eAlcmarianae Paftorem. Dominicum Sapmam, Hornana: Ecclcfìie Paftorem.
Ex
NATIONALIS DORDRECHTANìE. 19
Ex Tran/ìjltlania,
Thomam Goswinium, Campenfls Ecclefì^e Paftorem. Afluerum Matthiiìum, Campenlis Ecclefìie Miruftrum.
Ex €cclejt]s Gallo-'^elgicis,
CarolumNiellium, Ecclefiae UltrajeótinaEPaftorem.
Moniti autem omnes Deputati fuerunt,ut interea dumRemonftrantiumcitan- dorum adventus expeótaretur, fcriptorum utriufque partis diligenti legione ad examen hujus caufie preparare fé vellenr. Rogati autem inprimis fùnt Clariilimi Profeflbres Belgici, ut liane curam libi fedulo commendatam haberenr.
Sefsione Quinta. sess. v.
XVI. J^vembris, die Veneris ante meridiem.
PRxIedaz atque à Synodo approbataz funt citatoria , quas vocant, literse, ad Remonftrantes mittendse. Quarum exemplum hic fubjicitur: "Keyerende <^ Do^iffìme Vir 5N^ Synodus D^tionalù reformatarum Eccle- fìa.mm'^elqjca.mm^ in nomine Domini^ autoritate^ i^ mandato Jllufirium i^ Vrxbotentum D D. Ordd. Ceneralittm Federati '^elgij^ in ciyitateDordrechtanx legitime congregata , adcontroyerfias in diSiis Ecdefìjs exortas^ examinanda^s ac tollendaSiinteUigens hanc e (Se diUorum JUuUrmm^ T> D. '-voluntatem^ 'z.'t primo loco examinentur ac dijudtcentur quinque articoli Remonjìrafitium-^quandoqmdem ex illishx controyerfite fotifjìmum Jùnt exortA} £quumO* neceffarium judicavif, ex Kemonjìrantmm numero, fTdetereoSj qui huic Synodo interfunt , ex Celdria, Henricum Leonem , Berneritm VFezekium : ex ditione Grayienjty Pfenricum HoUmgerum : ex HoUandia QAufirali,M.Simonem Epi/copium,Iohanncm Arnaldi, Bernardum D^vinglonium^Eduardtim Poppium, ^ Theophilum Rijckyyaertittm: ex HoUandia 'Soreali, Thilippum Tynackerum, 0* Dominicum Sapmam : ex Pro- »
yincia Tra?iffilana, Thomam Gojyyinium, & Ajfuerum éMatthiftum: e^* ex Ec- clejijs Gallù-Belgicùy Carolum CN^el/ium , --vt maxime in hac cauja exercitatos, ad hanc Synodum 'locare 6^ citare: '-utm eadem diBos Articulos libere proponant, ex* flicent, f^ defendant, quantum pojfunt ay^ necejjàrium judicabunt. Acfìmul etiam huic Synodo [cripto exhiheant omnes , fi quas h ab ent, confiderationes, fuper do^rina inConfejJìone iS CatechefiharumEcclefiarum comprehenjà , earundemque confide- rationum rationes. Vt diSìa Synodus^ omnibus auditis atque expenfis^ maturms de (ìngulù in timore Domini judicare queat. ^apropter diììa Synodm , accedente Genero forum ac Nobilifi. T> T). Delegatorum autontate ^ confinfìi , Te N. per prxfintes <-uocat ac citai , •-vt adfinem pradiSìum^in Synodo teprxjèntemffiasy una cum reliquù adeundemfinem citatù f^<-vocatù, intra qpiatmrdecim dies pofl acce- ftionem harum prxfintium iterar um, fine uUa tergiyerfatione aut exceptione : ne negligenti^ aut contumacia culpa in teinyeniatur,aut caufie yejira defuijjeytdearùr.
Darà; Dordrechti in Synodo Nationali xvi. Novemb.
ftylo novo. Subfcnpfir-ant nomt?ie di^as Synodi, Prafis^
<iAffefiore$, t^ Scriba.
B 4 rDV.Delegatts
io ACTASYNODI
D D. Delegatis hafce quoque adeofdcm dare placuìn:
Reverende atque eruditipme Vir. ^andoqtùdeyn, quod neminem Utere potefl^ ^lluHres atque Prapotentes harum ^nitarum "^elgij Trovlnciarum (^enerales Ordines, inmmum hujiumenJìSyD^tìonalemindixerunt Synodum^ adquam cele- ùerrmosquojqueè Magna ^ntannia^ Gallia^ Talatinatu, IBrandenhurgo^ Hapa, Hehetia, Geneva, Hrema^ Embda^alijfque qutc religionem l^formatam profìte?i' turEccleJijs^jampridem advocaruntTheologos} quo trifiijjtma h^, ac cum publice tumpriyatim noxÌ£ In negotio Keligtonù exammentHrcontro'verJi£;atque hac rat ione faa T{eip. Jàlus^ 'Ecclejtx, reddatur tranqmllitaSy exulcerati utrimque atque exacerba- tileniantur animiyOmniaquem ^ojlerumadunius Dei tmmortalù gloriami t^ com^ munùPatritediriganturincolumitatem;cumqueineoconyentMr, ad xiii. menfìs hujiis, vite atque ordine, prtejèntibiis J^UuHr. ac Prapotent. 'DD. Ordmum Gene- ralium 'Deleqatis^ celebrato primum ac bonìs auj^icijs inchoato, reliqui etiam exteri, nulla autmolefliarum autitinerum difjtcultatis rat ione habita,fefejliteri7ìt Theotogi: foli autem ZJltrajeciinorum buie anioni interfuerint{'vt nuncloquuntur)RemonJtran- tes} V^osJUujlr. iiyPr^potent. D T>. Ordinum (^eneralmm Delegati, yt omnia ordine, decenter, ac quemadmodumin domo D omini oportet, tranjigantur , eofdem ettari jujjìmus {quemadmodumhocipJòK. T .citamus acvocamm) ac fignificare, non tafitum omnibus, <-uerum etiam jingulis ex pracipuù atque eriiditij]imù,quosJìareex eaparte no'vimui,(^ adquinque,quos yocant, Articulos ^de quibm proxime agendum erit, aliquid movere pojfuntjyt intra diem decimuip ab hac infìnuatione ^ quar- tum, m conyentuhoclegitime ac cum piena ab Jìliifiribué (^ Trapotentibu-s D D. Ordinibus potejìate indico, fèJèJiHant} uti in timore Domini, fententiam fuam de diUis Articulù libere proponant, explicent , a^ quantum ejfe necejfarium exifiima" bunt, defendant : <^ Jìqute ulterius habent fuper deBrina,qu£ in Catechejìt^ Con" fellone harum Ecclefiarum conprehenditur, dequibus dubitent ,ea earumque ratio- nes /cripto comprehendant, yt maturius atque accuratiui ex ammari queant : ne quid pt quod aUionemhanc fanUipmam moretur , animos in poUerum diflrahat , aut ^ip. tranquillitatem turbet. ^odvt reliquia, ita ^ peculiariter. T^ T. Jìgnifì- careplacuit: ne quù ignorantiam inpofierumpr^texat, aut a nobis quidquam, quod a,dpacem<is* (zdifìcationemanimorum (^eUet,prt&termijjum queratur. ^ui autem huic citationi noflr<z, intra dies decem (is* quatuor,poHquam has accepent ^morem non geferit, dejèrtionù atque contumacia rem habeatur. Inpoflerum autem, dij^utan" di, dubitandi, aut altquid apud uUos cum ijulnere ay rumaBccleJìte in dtibium to- candì, controyerjìas moyendi, aut pojìremo quidquam, quod fàcrojàncìo Dei '-uerbo nitituf,per libidmem impugnandi,poBquam aliquidlegitimeconBitutumfuerit, ipjè fibianpimprcecidat. Vale, Reverende atque eruditi(Sime Vir.
Datum Dordrechti, cId lo cxrx. Novemb. xvi. Siibfcript. eratjlluit. &Pra^pot. DD. Ordd.GeneraliumDeputati,eoiumquc nomine,
Daniel Hcynfm.
Literishifce adflngulosmiflls, ne intereadum Citati expedabantur,meciium hoc tempus fine fru£lu tranfìgeretur , moniti flint rogatique fìngularum Synodorum Deputati, ut, qu^ attulerant gravaminaEcclefìarum, qua^nec do6trinam,ncc com- munem regiminis Ecclefìaflici proprie fpcdtarent Ordinem, Pra:fìdi traderent, ut ab ipfb, una cum AfTefl'oribus & Scribis nonnulla ex ijs feligerentur , de quibus in- tcrea commode agi pofTet.
Exifti-
NATIONALIS DORDRECHTAN^. it
'' ExifVimatum quoque fuit ex ufu, honore acque aedifìcatione Synodifore, fi in hoc conventu fubinde cxliortationes qucd'am publica? ladnc inflitucrcntur. Q ua- propter rogati lime extcri Thcologi , ut hiiic excrcitiofàcro per iìngularumNatio- num fùbicllia continuando, preparare fcic dignarentur : de provincialibus autem Tlieologis pollica delibcrandum.
Quoniam vero ex Franckcrana Frifìorum Acadcmia , ncmo ex ProfefToribus S.Theologia^adhanc Synodumvcncrat; rogati {ùnt Delegati, ut litcris fìiis lUiiftrcs Frifia: Ordmes monete dignarentur, iitClariflìmus vir SibrandusLubbertus,quam primum ad liane quoque Synodum ablcgarecur. Qjji hanc rem fibi cur^e fore relponderunr.
Sefsione Sexta. sess.vi.
XIX. Novembri^, Die LuriA ante rneridìem,
POftfoIennes à Prxfide conceptas prcccs, de nova &: accuratiore tranflatione Bibliorum ex linguis Originalibus in Bclgicam inlliruenda ca:pit agi. Quia au- tem Nobilillìmus Philippus Marnixius, S. AIdegond;r Dominus, Clariilunique ac Reverendi viri, Arnoldus Cornelij, & Wernerus Helmichius, qui diverfìs tempo- ribus, ab Eccleiìjs Belgi cis adnovam ex ipfis fontibus verììoncmadornandam de- putati fuerant, coque opere vix-dum inchoato, jamdudum è vivis exceflerant,tria iia:c proposta fueruntr:
Primum, an neceilarium atque è re Ecclefia: futurum eflet, ut nova Bibliorum verflo in linguam Bclgicam inflitueretur.
Secundimi, qua ratione ad Ecclefiarum noftrarum ufum atque acdificationem, illacommiodiffime adornari pofl'ec.
Tertium, quot &: quibus, labor liic publico Ecclefiarum Belgiearum nomine committcndus ell'et.
Thcologi cxteri fenrentiam fuam dicere rogati, relponderunr. De neceflìtate hujus verfìonis Ecclelìas Belgicas optime pofl'c judicare; iì^quidcm illis caufie ejuf- dem mclius, quam exteris perlpedx eflentr.
De conmiodiiìima autem operis inftitucndi ratione, deque corum, quibus hoc committi poil'et , necellìirijs dotibus ac numero , prudcntilììma llia explicarunt confili^,. Ulterior de hac re , clapfà jam hora in dicm lèquentem eft dilata de- liberatio.
Sefsione Septima. sess.vii.
XX. ^JXpvembris, Die M.artis ante meridiem.
THeologi magna: Britannia; fcripto explicarunt, quo confilio , quaque ratione ncgotium accuratiUim^e verfìonis Anglican^e à Screnifllmo Rege lacobo iu' ftitutum fuerir, qux ratio in diftribucndo opere fuerit obfervara: tumquxleges interpretibus fuerint prarfcriptse: ut inde ea, quarnobis vlùi fore judicarentur , de- fumipoirent. Exemplumejuslcriptihicllibjicitur:
éModuJ quem TheologiaAngliin'-uerfìone "bibliorum funtfecutì.
Theologt magna BritannÌ£ , quibus non eji yijùm tanta qutzflioni fubìtam f3 inopnatam rej^onjtonem adhibere^ ojjìcìj fm efe judicamnt, fr^matura delibera- tione habita^ qmndoquidem fafia ej?et honorifca accurati jjlmie tranjlattonù An- glicana mentiOy à Seremjjtmo "^ge Jacobo magna, cum cura, magnijquefumptibus
vufer
sa ACTASYNODI
nuper eSt£, mtum facere buie celeberfim<e Synodo, quo conjtlìo^quaqueratione pi-
crum hocnegotium a Serenijsima ejus Majefiateprafìitumfiierit.
TrtmOy in opere dìBrihuendo hanc rationem olypryari <-uolitit : totum corpm "Bihliorurn inpx partes fmt diFiributum : cHthbet parti transferend£ dejìmati fknt Jèptem VeloSio <-c'iriprmarlj, Linguarum peritiffimi.
Du£ partes afsìiinatae fuerunt Theologis qmbufiam Londinenjtbus: qHatuory.ero partes reliquie divifi fuerunt aqualiter inter utrmfque oAcademU Theo logos.
n?oJìperaBt4m àfìngulis penfum, ex hi/ce omnibus duodecirnfelecit '-uiriin unum locum convocati, mtegrum opus recognoverunt, ac recenjùcrunt.
PofìremOy T{eyerendiJJìmus Spi/copus Vyinto?iienJìs , 'Bilfinus, una cum Do- Bore Smitho, nunc Ep^i/copo Gloceflrienjì, '-viro eximio,(^ abinitio in toto hoc ope- re ^erfàtijpme, omnibus mature penjìtatù <ù^ examtnatù, extremam manum buie
'Z'erfoni imp ojùerunt.
I
Leges Interpretibus pra^fcripcas fuerunt hujufmodi:
"Primo ^ cautum efi^ rut/ìmpliciter nova ver/io non adornaretur^fed <-vetus,<(^ ab 'Ecclejta diu recepta ab omnibus «<ew 0* <-oitijs purgaretur ; idque hunc in fìnem^ ne receder et ur ab antiqua tranjlatione , nifi originala textus <-veritaSj vel emphafs poHularet.
Secundoy ut nuUae annotationes margini apponerentur: /ed, tantum loca parallela notarentur.
TertiOfHJt ubi <uox Hebraa yelGraecageminumidoneumJènJùmadmittit^alter inipJocontextUi alter in margine exprimeretur. ^uod itidem faBum , ubi njaria leBio inexemplaribus probatù reperta efi.
^arto , Hebraijmi O^ Gracijmi difficiliores in margine repoptifunt.
Quinto , in tranjlattone Tobtt é^ fudithce , quandoquidem magna dfcre^ tamia inter Graccum contextum ^ yeterem yulgatam Latin am editio.em re- periatur, Gracum potius contextum fècutijùnt,
Sexto , yt qua adfènjùm Jupplendum ubiyts neceffario fuerunt contextui inter- ferenda^alio^jcHicetminufculo^ charaBere, dijìihguerentur.
SeptimOy njt nova argumenta Jìngulù librù, 0* noynperiochtz jìngulù capi- tihus prxfigerentur.
Dcniquc, abfolutifsima Genealogia & defcriptio Terr^ (ànd^, Iiuic operi conjungcretur.
Clarifsimi D D. ProfefTores Academiarum & Illuftrrum Schola- rum«BeIgicaruin, {èntentiam quoque {ìiam de necefiitate, ufu, & racione opcris hujus inftituendi , prolixe cxpo- fuerunt.
Sefsione
NATiONALIS DORDRECHTAN^, ij
Sefsione Oótava s^^ yj^^
Sodem Die poft meridiem^
PAfiores & Seniores Ecclefìarum Belgicairum, fuam quoque de propofitis qu*- ftionibusfententiam dixerunc; fuitque, confcnticntibus omnium fùffragijs , ju- dicatum, verfìoncm fàcrorumBibliorum accuratiorem ex ipfìs fontibus ih Jinguam BeIgicam,non tantum ÌEccleiìjs noflrisBcIgicisutilem fore, red& ijfcicm piane ne- cellariam: ac proinde, uti in fiipcrioribus Synodis Nationalibus antchac judica- tumac fadum fuitj dandam effe operam, ut laoc opus veriìonis hova:, primo quo - que tempore, & ratione quam commodiffima ac compendioiìflìma, inflitucretur. Confùltiusctiam fuftragijs Synodijudicatumfuit,novam vcrfìonem de integro in- flituerc, quam vcterem Bclgicam recenfèreaut interpolare: ita tamcn, ut ad evi- tandam offenfionem ex nimiamutationc,exveteri verfìone omnia illa retineantur, qua:cunq;{àlva veritate &:fcrmonis Belgici puntate acproprietate, fervari poflìntwn librisprx(èrtimhifl:oricisVeterisTefl:amcnti,omnibulque Novi, in quorum vcrlìone panciera repcriunrur aniriiadvcriìonc digna.. Viiùm priterea fuit, noVamhanc vcr- fìonem ex ipiis fontibus feu originalibus Sacra; Scriptur£Elinguis,Hebrxa&Grrca, inftituendam efl'e ; adhibitis .tamen in fiiblìdium & collatis oprimis verfionibus, commentarijs, &: fcholijs; doélorum denique virorum in difficilioribus locis , ju- dicio. Placuit poftremo , has {cqucntcs leges inrerpretibus delìgnandis t^t prse-. fcribendas:
I. FV originali textui jernper religione inhizredrìt ydto^ue ippts origi- nalium li?7guar^mphrdjès, quantum orationis perf^icuita^, ^ fer- monis "Belgici proprietas permittuht,follicite retineant: Si 'vero du~ rioralicubi óccurrat Hebraijmm aut HelIeni(muSy quam ut in tex- tupofsitfirijari, eumpafsim in n^argine diligenter annotent. IL J^t dd fupplendumhiantjs textuspnjiim ,quampaucifsima adj-ingant verha^ eacjuein textu alio chdraciere exprimant, &' un- cinulis includantyUt anjerbis contc^tus dignofii popint.
III. Vtfmgulis lihris ^ capitihm ptccinóia ^ accùrdta argu-
m enta pr&fgant : passim que in ma rgine locos S. Scripturdparallelos ^
annotent,
I V. Vt ddjungant bre'VÌd quidam fcbolia, quibm 'verfionis rdtio in ohfcurionbm locis redddtur: objerruationes dutem doótrindrum addere^nec necejfariumt nec confultumfuit j udicatum.
Sefsione Nona sess.ix.
XXI. J^uembrisjDie Mercurij ante meridiem.
QUandoquidcm libros Apòcryphos fcripta mere humana efle conftat, nonnullos quoq; fiippolìtitios, ludaicis fàbulis & commentis afiperfòs,qualesiiintHill:o- rix Judith3z,Suf'annx,Tobithi, Belis, Draconisq;,atq;imprimis tcrtius ocquartus Efdra:: nonnullos etiam continerc qu^edam dogmatica &:liiftorica,hbrisCanonicij
repugnan-
i4 ACTASYNODI
repugnantia V cumque ncc in ludaica, necin antiquiifima Ecclefia Chriftiana fàero Vcteris Tefbamenti codici fiaerint adjun(9:i , delibcrarum fuit : an & illi accuratiori vcriìone digni fìnr. Tum vero, utrum conveniat, ut cum fàcris &: Ga- nonicislibriSjinunovoIuminc porro conjungantur: cum pracfcrnm illa conjundio idem progreflli tcmporis periculùm creare pofllt, quod in Pontifìcia Ecclefia acci- difl'c videmus, ut fcripta hxc mere humana tandem prò Canonicis divinifquc, ab imperirioribus habcrcntur. Re diu deliberata rationibufquc varijs ac graviilimis utnnque allatis atque explicatis , fpatium maturius rationes allatas expendendir poftulanim fuir. , .
sess.x. Sefsione Decima.
XXII. ISfo'vembrisy die fovis ante meridiem.
CLariflìmi viri Gomarus &:Deodatus, nonnullique alij Paftores , de librorum Apocryphorumverfione & cum Canonicis conjun£tione, quid fentirent,fcri- pto explicarunt. rogatifque c^tcrorum fcntentijs, potioribus flifFragijs ftatutum fuir:
Libros Apocryphos, de novo vertendoscx Gracco in fermonem Belgicum: opus tamen non videri , ut iilK^erfìone illorum ca accuratio adhibcatur , quar in libro- rum Canonicorum verfione requiritur.
Ac quandoquidem,àmultis retro f^culis,li.brihi cumfacrisfcriptis unoeodemquc volumine conjun<5bi fuerint,atq; ha:c conjund:»o in Reformaris quoque omnium Na- tionum Ecclefìjs ctiamnumfcrvetur, cumq; diflindtio fèufeparatio horum librorum à volumine Bibliorum,nec exemplo nec futFragijs aliarumEccIefìatum Reformatarum lit comprobata/ed occafìonem &fcandalorum& calunmiaru, facile datura fit,quan- quam optarent quidem omneslibros hofce Apocryphos,fàcris Scripturis nunquam adjurhStosfuifl'e; placuit tamen eos hoc tempore fine aliarum Ecclefìarum Refor- matarum confenfii atque appro barione à porpore voluminis Biblici, non effe fègre- gandos ; fèd eidem conjungendos , adhibitis tamen hifce cautionibus:
Ut à Libns Canonicis jufto aliquo interflitio &: peculiari ritulo difcernan- tur , in quo difèrce moneacur , hos libros fcripta effe humana : ideoque Apo- cryphos.
llt ijs exada prxfìgatur pra^fatio , in qua ledores , tum de autoritate horum librorum, tum de erroribus qua^ ilhs continentur, accurrate erudiantur.
Ut alijs minoribus typis excudantur : ut in margine annotcntur loca omnia, & refutentur , qux cum veritate Librorum Canonicorum pugnanr : atque impri- mis illa , qua: à Pontiiìcijs contra vcritatem Canonicam ex illis libris produ- cuntur.
Ut prasterea peculiari paginarum numero eos Typographi diflinguont , ita ut feorfìm quoque pofTìnt compìngi.
Ac quamvis hadenus libri illi in facri codicis volumine^ loco inter libros Ve teris ac Novi Tcflamenti Canonicos medio inferri fuerint , quia hifloria: ratio hunc locum illis "affignare videtur, tamen ut populus tanto melius eos à fcriptis Canonicis difcernere , arque intcrnofcere difcar , placuit Eelgicis (exteri enim fé hic cxcufhri petierunt) ut in nova hujus verfionis cditione , ad calccm omnium Librorum Canonicorum, etiamNovi T.efl:amenti,rejiciantur.
Pcrfìciendo huic nov^ verfìonis operi , fex Theologorum Belgicorum opc- ram , infìgni &: rerum Theologicarum & linguarum peritia tum pietate prxdi- torum, adhibcri placuit; quorum terni verfìoncm Veteris, terni autem Novi Teflamenti, & Apocryphorum , adornenr. Ut autem huic operi fc toros dare queant ,,donec ad fìncm fuerit perdudum ; vifum fuit, ut ijdem incerpreces in- terim ab omnibus alijs fundionibus atque occupationibus vacent, utque in cele-
briort m
N A 1 1 O N A L I S D O R D R E C H T A N ìE. ^'5
briorem aliquam Belgicx Acadcmiam omncs fcfe cpnferant : quo ibidem j quan- do opus fucrit , conlilio acque opera Profcfl'orum S S. Theologix, & linguarunij, acque eciam Bibliocheca: publicx beneficio uci poflìnc.
' Quem in finem nomine Ecclefiarum Bclgicarum, , Illuftres ac Prjepocentes Ordines Generales , togalidi erunc , uc audoricace flia opus hoc fàndtum prò- movere , iiimpcufque ncceflarios flipp'edicare non gravencur.
Placuic eciam , cligendos cfle in hdc Synodo ex fihguli's Belgica; ProvincijS recognicores binos ; unum Veccr,is , alccrum Novi Tcflamenci verfionis : ad quos incerpreces , poft aliquem librum jam abfolutum , cocidem ejufdem exem- iilaria cranfìniccant ; vt Veriìo ab ijfdem recdgnofcarur acque cxaminetur. Et lì qux obicrvaverinc > haud iàcis probe vcl commode cranllaca , illa diligencer annoccnc. Ablbluco auccm coro jam opere , omnium cu.m Incerprecum tum^ Rc- cognicorumindicecurconvencus. In quo , obicrvacionum coUacione fada^ com- munibus congrcgacorum iuftragijs , omnia de quibus dubicabicur , ira decidan- tur i ut pcnes hunc convencum , de nova hac verfione excremum tucurum iìc judicium. ■ * ,
Quod fi foi-ce ance abfolucum hoc opus , alieni ex incerprecibus interea ali- quid humanicus accideric, uc auc è vivis exccdac, auc morbo, diucurniore dctmea- tur , auc nec efficace aha impcdicus, progredì in hoc opere cum reliquis non pof-» ile ; in illius loeum is fiibfticuetur , qui in eledione pluribus fliflragijs prpxime.ad eum accefl'eric . Si vero ex recogniconbus quis incerea morcem obierit , parcicu^ lares Synodi alium virum idoncum in ejus locum fubfticuent,
Sefsione Vndecima, ti''
5ixiii JSfovembris , ^ie Kenem ante meridiem.
CLariffimus vir Sibrandus Lubbercus S. Thcoìogia: D. &: in Acadcmia Frané- rakenaprofeflbr, in Synodo comparuic, exhibuicque Illuftrium D.D. Ordi- mim Frifia: ficeras . Qu^ibus pra-Ieftis , & à Synodo probacis, locus ci incer Pro- fellbres Felgicbs ih Synodo alfignacus cfl: , fìiicque ad Synqdtim admifitis.
Quarficum eft & illud : Annon ccmpus cercum Incerprecibus prxfigenduhl cflec, incra quod h^ec Incerprecacio jam ancedifta ab ipfis cflec abfolvenda ; uc hac racione Ecclcfiatum pxpcftaciorri facis ficrcc ; acqUe ipfi in accelerando hoc opere iad majorem diligenciam excicarencur. Collacisaucem fencencijs, decìaracum fuit,^ judicari, illud fpacio quadrienhij abfòlvi poflc; modo debica adhibcrecurdihgcncil acque ut intra hoc rempus abfolvèrecur, omnes optare. .Cxterum ncnimiafefti- hatione , immacurius in luccm procfidereciir , judicacum fuic , .ccrciim ahquod tempus ipfis prxfcribendum non efie , fcd hoc cocutn fidei ac diligcncia; iiicer- precum permicccndum . Ve tamen de ipfbtum progrcfili &. diligencia Ecclefijs conftare poflcc , ftacucum fuic ^ uc fingulis crimeikibus , qu^eab ipfis verfa efieht (ranquam diligencia: Illa: /pccimina) Illuftribus ac prxporciicibus D. t)- Ordini- bus Gencralibus oftendercnc, he ad Recognicores cranlmiccercnt. Quorum of- ficjj crit , fi force eos cardius in opere progredì deprchendanc,admajprcm dìligcn- tìamfcrio excicare. Inicìum aucem hujus operis poft crcs à Synodi hujus dimif- {ione menfes , facìendiim clic placuic. • _,
Quxficum eciam fuic, quandoquidem evenire facile poficc,ut ex IntcrprctÌDijSj ante ablblucumhoc opus , ahqui morce prsevenif enciir, amion confiikirm cfier , lìti hbris dìfficilioribus in verccndo incipcrcnc: quo hoc labore falcem fruì Ecclcfix pol- finc.Sedquiaiftiincommodopcrlurrogacionempoflec luccurri, placuicordinc pro- pcerca curbandumnonefl'e: idcoq;vifiim fuic co ordine libros S. Scripcura: elle vcr- tendos,quo in làcroéxtant codice, idque co magis, quod inccrprccacionc fibrorum
C faci-
xC ACTASYNODI
faciliorum, interpretes ad felicius difficiliora vcrtenda , magis idonei reddi pof iènt.
xiM' Sefsione Duodecima^
XXIV. JSTovemùris yDie Saturni ante merìdiem.
Propofitx funt quxftionès quardam , ad interprerationem Biblio^rum ipcdan- ces. Quarum prima ftiit : An in locis illis omnibus , in quibus fermo de Deohabetur,inperfbnafècundaiìngulans numeri, ad excmplum Nationum alia- rum,pervocem BeIgicamiD/r,iìcexprimendum, itemque verba Belgica fetunda: perfonxlìngularis numeri eidem relpondentia : An vero, magis rationi coniènta- neumfìt , utrecepta loquendi coniiietudo tetineatur. Argumentis utrinque Varijs allatis acque expeniìsjpkiribusfuffràgiis fuitiudicatum,prieftire,utinillislocis,pro- nomen, Ghy-, iam vi itatum rednèatur , cum id ipfùm apud Belgas omncs iam vf ìi inve- terato prò lìngulari ufurpetur; acque inprimis, quia verba Belgica, leeund^ perfò- n;e,flngularis numeri , qu* pronomini, D)',relpondent,jamdudum quali obfoleca funt, &horridam , ingratam, &deliietam aunbus B'elgicis , vocemedunc.
Secunda quarllio fuit, Qjjomodo nottien lehovàin Vctcri T'cftamento lìt transferendum ? Vtrum in Belgico lìt retinendum , an vero per vocem Heere, uti ha6tenuSjauclìmilemexprimendum?Acconfultumflucjudicaciim,cum alia commo- da acque ulicaca Vox Belgica non exftec, quavisiftius nominis exprimacur , uc incer- preces vocem lehovam transferant per vocem //f^rf, ucquehiccvoxmajufculislice- ris in textu exprimatur. Vbicumque vero vox Ìehov£e emphafmhabere vìdetur pe- culiarem,ibiponendumeire afterifcum , &; Vocem lehova in margine adlcriben- dam. Monendos quoque efl'e interpre tes , ut ubi vox haec habet punda vocis Elo- him , difpiciahtan illis in lociscommodius per vocem God, quam per vocem Heeret transferri non poflìc.
Tertiacjijpftiofuit) Vtrum nomina propria Veteris Teftamenti éxprimenda fint, uti fònant in lingua fanda : an verorecinenda, uti nunc in vulgata verfione le- giintur. Placuit autem ita retinenda elle , uti nunc leguntur ; nifi force exigua quie- dam mucacioinnonnullisnecefl'ariavidcacur.
Quarca qu^eftio-fuic, An diftinftio capitum & verfuum accuratior in multislo- cisadhiberinon debeat. Ac ftatutumruit,rcceptam capitum ac verlùum diftinfti- onemfervandamefle:vbicunque autem mutatio quidam neceffaria efle videbitur, eam in margine efl'e annotandam,
Qujefitum denique fuit , Annoh expediat novx huic verlìoni accuracas ali qua? defcripciones ChoCographicas locorum , quorum in Veceri & Nova Teftamenco fìc mencio, dir onologixitemfàcr2E&:Genealogiarum,adjungere. Acjudicatumfuic, vcilesquidem ejufrnodi defcripciones fore, acque ad calcem facci codicis adjungi pofl'e,illisverodefcribehdis aucdelineandis incerpreces occupaci non debere. In-' primis aucem cavendum efre,ne defcripciones minus accuracse aucincercse adjungan- tur: cum ne in defcripcionibus Chorograpliicis , aut in citulis ufpiam appingantur imagunculae , quac ofJenfionem prarbere poffint.
Monendos autem effe inteirpretes j Vtconficiant, acque huic nova: verfioni ac- curatum rerum & verborum indicem cum exadiore nominum Hebraicorum intei:- pretatione fubjungànt.
" Item , ut abfentium quoque ratio in deputacione incerpretum &: recognicorum haberi pofllc ; edica acque annocaca nomina abfenciumfuerunc,qui in fingulis pròvin- cijs verfioni auc recognitioni hujus operis maxime idonei iudicare ntur.
Seilìo
NATIONALIS D ORD RE C HT AN vÈ. 31
Sefsione Decimatertia.
lixvi. No^embrh :, T^ie LuriAante mendiem.
S E S S,
XIII.
FAda cft haò Synodo , Interpretum &: Recognirorum Vetcris Noviquc Te filamenti eledio . Clarifiìmis acque Amplilfimis viris , D.. Martino Gre<^orij, &: D. Simone Schotto iìifrragia colligentibus , pluribus fuffragijs ad intcr- pretationcm Veteris Teflamenu dcdgnati limt , lohannes Bogermanfius Leover- dienfìs , Guilhelmus Baudarrius Zutphanicnfis , & Gerfon Buccrus Verià- nx Ecclciix Paftores . Ad quos pluribus fiiffragi)s proximc acceflcrunt Anto- nius Tln ikis ; in illuftri Scliola Harderwiccna S. Thcologia: ProfeiTor , la- cobus Rclandus Anìftclodamcnfis , Hcrmannus Faukclius , Middelburgcnfis Ecclefire Paftores . Ad Novi Teftamcnti & libronim Apocryphoruni vcdìo- nem, potiòribus fufrragijs delegati flint , lacobus Rolandus Amftelodamcniis, Herniannus Faukelius , Middelhurgcniìs , & Petrus Cornelij , Ecclelìa? Enchu- fanx Paflores. Quibus potiòribus fiiffragijs proxime acceil'erunt , Feftus Honi- mius , Leydenlìs ; Antonius XY-^ali-us , Middelburgcnfis Ecclelìa: Paftorcs : lo- docus Hoingius , Illuftris Scholse Hader\>f'icena: Reòior.
Priuiquam ad dclcgationem recognitorum deventum fuit , pctierunt Vlrra- jeftini à parte Contra-Remonftrantium delegati , ut Recognitorum ex provin- cia Vltrajcdina dèlegatio diifcrretur , donec eidem Ecclelise de idoncis Pafto- ribus proipedum eflet. Ad quam petitionem , delegationem illam dilferendam efle placuit , donec ab Eccleìijs ditionis Vltrajeftinje in una Synodo communi- bus iìifFragijs nominari , & cum interpretum ac Recognitorum confènfii atque ap- probatione eligi aliquando pofi'ent.
Ad recognitionem autem vcrlìonis Veteris Teftamenti , delegati funt, ex Gcl- dria , Anthonius Thyiìus : ex Zuyd-Hollandià , lohannes Polyander SS. Theo- logise in Academia Leydenfi Profelì'or.
Ex Hollandià Boreali , Petrus Plantius , Ecclefìac Amftelodamenfis ; ex Zelan- dia lodocus Larcnus Vliflìngcnfis , Paflores : ex Frifìa D. Sibrandus Lubberius, in Academia Franekerana S. Thcologia Profefl'or. Ex Tranfìflilania , lacobus Revius , Ecclefìx Daventricnfìs Paftor : ex Grcningana Provincia D. Franci- fcus Gomarus , S. Theologia: in Academia Groningana Profeflor.
Ad Novi Teftamenti verfìonis recognitionem delegati fianc , ex Geldria , Se- baftianus Dammannus : ex' Hollandià AufbralijFeftus Hommius : ex Elollan- dia Boreali Gofiiiinus Geldorpius : ex Zclandia Antonius Walseus : ex Frifìa Bernardus Fullenius : ex Tranfìfiilania lohannes Langius : ex Provincia Gronin- gana Vbbo Emmius; Grxca: lingua: in Academia Groningana ProfeiVor.
Sefsione Decimaquarta. x^iv'
X X V 1 1.3, ISlo'vcmbris , Die Martis ante meridiem.
CVm inflirutionis Cathecheticx in primis religionis Chriftian:? fundamcntis fumma fìt in Ecclefìjs tum utihtas , tum necefTitas ; '& ex multarum Eccle- fìarum gravaminibus ac querelis conftaret , articulum poftremce Synodi Nario- nalis fexagefimum primum , quo pra^cipitur, Vt Paftores ommhm Iccis ordinarie in ■pomeri di (1)70, conciane fimsmam doitrinA ChrifUanx in Catechefi hoc tempore in Ec- clefìjs Belgicis receftA comprehenfi brevitcr expltcent , ut itafingulis annls ab/ohi pojjtt,
C z ftctindum
i8 ACTASYNODI
fccundum ejufdem CatcchefccàS feBiones, eum in finem dipnSfas, multis in locis hodie non obfeivad; Ibtutumfuic, lume articulum inprimis elle renovandum,omnibiii- (UIC Paftonbus non tantum in urbihus icd & in omnibus pagislcrio &L liib gravi cen- ùrx Ecclefiaflicx' pccna manJandum elle : ut , didbus Dominicis poft meridiem icmnerhabeantconciones Catcchcticas,in quibus Carcchclìs Palatina in Eccleiìis nolkis rccepta co ordine expli cetur, quo in diòlo articulo pra:lcriptuin fuit. Nec pro- pter auditorum infrcquentiam , qua: in pagis quibufdam obtendi poffct, negligcndas aut omitccndas circhaiccpomeridianas concioncs , etiam'iì pailores initio coram paucisauditoribus,imo vcl coram iòli5 tantum famaliis Tuis eas habere cogercntur, cumminim.cdubitandumrit,ripan:ores'cxcmplo-fam]lia'rua:pra:cant,aliofquc,praelèr tim Religioni Pveformatx ad diclos, fcdulo cohortati fuerint,quin progreflli temporis multi iàtis frequenti numero ad concioncs illas tandem iint conventuri. Ne autem populus diebus Dominicis poft meridiem, alijs laboribus aut cxcrcitijs pro- fanis diftentus,ab hifcc pomeridianis concionibus abftrahatur , rogandi crune Ma<TÌftratus, ut opera omnia ièrvilia fcu quotidiana , afque imprimis lufiis, com- potatiònes , alialque Sabbathi proflinationes , quibus tempus pomeridianum diebus Dominicis , maxime in pagis, plerumque rranligi folet, ievcnoribus Edi- dis prohibcant ,. ut hac quoque ratione ad conciones illas pom.cridianas mclius adduci pofllt , atqueita integrum Sabbatlii diemfàn£tificaredifcat.
Quoniam autem còmi iiiationes ,{èu conjundiones Ecclefiaruifi , qux in agris, multis in Provincijs crebra; lunt , Ikpe non pcrmittunc , ut ab uno Pallore flngulis di- eblis Dominicis , uno in pago bina; habeantur conciones, allaborandum erit in fin- o-ulisclaffibus5Ut,fiullomodofieri poflìt, combinationes Illa: tollantur, atque ut lìngulxEcclcfixPaftoremluumhabeant. Si autemhoc fieri non polTitjdabuntope- ram Paftoresilli ,qui binis fimul inlcrvient Ecclelìjs , vtalternis làltcm vicibus,poft meridiem conciones habeantCatecheticas. Vt autem Paftoresomneshac in par- te officio Ilio debite & Icdulo fungantur , advigilabunt diligenter Ecclefiarum vifita- tores, utfiquosfortedeprehendant, huic Synodicse coriftituticrii mcremnonge- rerejeosadclancmdeferantjquo eorundemnegligcntiajuftaccnfiiralerio corriga- tur: uti quoque Ecclefiafticaccnliiraciigni cenlentur , fi qui Rcligionem Reforma- tamprofeflì-, conciones illas pomeridianas frequentare S^familiasllias ad eas addu- ceredetredabunt.
Cum vero conquerantur quoque Ecclefix , atque ipfa teftetur expcrientia, hanc doótrina; Catechetica cxplicationem in Ecclcfijs noftris hadcnus ulìtatam, qux publice in templis e Cathedra inftituitur,non lùfficere ad rudem juventutem in primis Religionis Chriftiana: fundamenris prò iplòrum captu commode imbuen- dam, ncque ad ignorantiam ab imperita plebe Iàtis commode toUcndam, rogata fi.iir totaSynoduSjUtlerio de commoda ratione cogitaret, qux inlupcr adjimiores at- que adultiores, qui nondum in cognitione Religionis- Chriftianx iàtis profeciiTent accuratius inftituendos , adhiberi poflbt. S E s s.
^^' . Sefsione Decimaquinta^
XXVIII ISlo'vembris ,'T>ie Mercurij ' . ante meridiem.
DE accuratiore ac familiariore juniorum atque adultiorum carechizatione, confiliafiia,tumextcri,tumprovincialesomnes'p'ropofiierunt : monitique fiint, quiviuatantumvocefiiapropoluerant, uteadem {cripto comprehenderent: eaque hora quarta pomeridiana , ad Prxfidcm dcferrent. Quo,collatione eorum à prxfi- de , All'eiroribus , &: Scribis faóta , decretura hac de re Synodicumconciperctur. Confilia autem Exterorum hxc fùnt:
Senten-
N A T I O N A L I S D 0 R 0 R E C H T A N ^. l^
Sententia. Theologorum M.a^nA britanni a, de Ratione Catechi'^tioms.
NEccflariurii piane efie hoc Cacechizandi inftitutum , &: praxis Apoftolica & ratio &:expenentiafàtisdocent , & advcrfàrij noftri exemplo noftro edodi^ probe didiccrunt » De ratione vero , qua iftud commodiilìmc fìat , qui ingeniurrt populi veil'n norunt , optime omnium ftatuere poflbnt. <
Nobisfìcvidetun
Duplex efto Catechi/inus > tilius inufumpuerorumbreviculus ac facilis, con tinens fundamcntaliaillaReligionis capita, qusE Symbol© , Oratione Dominica, Decalogo , &: Sacramcntis comprehenduntur , brevirer ac dilucide explicata. Qui quidem ctiam à Ludimagiftris iiiis hcbdomadatim ab iplìs exigàtur. Alter' illc iit Palatinus , qui nunc obtinct (nonparumcnim nocct ifta varietas) infùas partcs (proutufùsfcret) diftributus . Populus vero cum duplice in claflelìt, vel quijuniores, velprovcdioresartate: utlcniorcs quique, ad publicumhoc (infiie^ tum haótenus) examen vocentur,vix commodc pofle fieri exifhimam.us,nifi qui for- te fé luiic inftituto {jpontc fubjecerint. •
Sed ubi duplex occurrit de Sacris Fidei capitibus agendi oppoftunitas (una Or- dinaria , qux lingulis dicbus Dominicis haberi fòlet ; altera Extraordinaria , ubi ad làcram c-vva^tv poli debiram prarparationem acceditur ) hanc occalionem arripere pollunt Miniftri aniice &: lamiliariter etiam cum prove£l:ioribus quibufque de re- bus fidei privatihi colloquendi . Ordinario vero examini interfint quidcm om- nium artatumomnes, (oli tamenjuniores (ùbjici tcneantur. In facro ergo conven- ni pomeridiano, ccrtus quidam fithorumnumerus ( pura duodenarius vel vicena- rius) iuxtavicorum domorumqueordineminftitutus , qui paratus fit ftatis quse* ftionibus Catecheticis rcfpondere.
Incertum illis fit, d quibus iplòrum hoc refpondendi pehfum exigetur . Ita ut omnes fint paratiilìmi. Sxpe repetatur eadcm qu^ftio , ut ita frequenti inculca- tionememoriseinfigatur. Singulas relponfiones quam polTit pianissime explicet itiinifter; & ubi fingulas quafque abfblverit , rationem repetat illieo àfliis Cate- chumenis corum qujedidalunt. Vt ita palam conftet, nunquid explicata à fc prius làtis intcllcda fuerint. Quod fi ex ipfòruin refponfis conftet , habet ipfe in quo acquiefcat : fin minus , ad clariorem (fi potelb fieri ) rei explicationem ac rcpetitionem fefe comparare non gravctur. Singuhs etiam refponfis confirman- dis unicum aliquem Scriptura; locum maxime idoncum exigere operae-pretium, erit , ut hanc Catechifhii dodrinam in facris Scripturis fundatam intelfigant. Quod vero ad dclcftum dicendorum attinct , multum prudenti^ Miniftrorum neceilario relinqucndum eft. Qui tamen moncndi fiinc , ut in ijs fbhs quac & fcitu necefl'aria & captui populari accommoda fuerint , infiftere velint. Quod ad catechizandos ; putamus inftitutum hoc non debere reftringi ad ludos litera- rios, pubemve liberalius & honeftius educatam. Omnes anima: a^que chara: funt Dco; fèd &; quo minus imbuti fimt hteris, eo magis necefie habent,ut aliquid eis accedat luminis aliunde ; ita ut &c baptizati omnes fidei illius rationem omnem, cui fc voto obftrinxcrint , intelligant. Ad Catechizantcs vero ; conjungant fiias operas cum Miniftris Ludimagiftri; utrique enim profedo incumbit harc cura, ut piam omnis animx inftitutionem , quantum pollint , promovcant. Vt autem 6c Catechizandi &: Catechizantcs fiiis officijs non defint , oportct inrervcniat fiimmi Magiftratus autoritas , qua; inultam non ferat vel parentum,vel Ludima- giftrorum , vel Miniftrorum negligentiam. Qua: ctiam fiab mulda pecuniaria in- jungat fenioribus quibufque , ut juniorum Catechizationi publica: interfint.
C ? ludiciiim
30. ÀCTA SYNO©I
ludi cium 'Theolo^orum ^alatinorum, de CatechiX^ndi rations.
GRatulamur vencrandìE Synodo, quod quacftionem liane de Caccchizandi ra^* rione, quac inprimis hoctam folenni convcntu digna videtur, excuricndam duxerit.' Mukum enim intereft , quanam rarionc vera Dei agnino , verufquc cjufdem cultus , rudiorum animis inftilletur . Ncque dubitamus , cur tot hxrc- ies &€ nova dogmata locum pafTim inveniant , caufl'am vel maximam eflc , Ca- techizationis ncgledum. Vbi namque fòiida pietatis fundamenta ja£ta non flint, fieri non poteft, quinpopulus quolibet do£trinsE vento huc illuc agitetur.
Itaque de neceiFitate Catechizationis , non eftquod quseramus : De modo po- rius qu^eritur cujus fi exadta habenda ratio elì:,auditorcs Evangelici in certosquol- dam ordines diftinguendi flint.
In Palatinatu Eledorali diftinguimtur in trcs ordines : puerorum & puella rum , adolef'centum & virginum , denique feniorum leu adukorum . Catechi- zatio puerorum & puellarum iìt in Scholis : reliquorum in Templis. Qu.ìa ve- ro ^randa:vi Catecliizationem diificuker admittunt , juniorum potifTima cura Se infUtutio rufcipitur.
Eft igitur pij Magiflratus in co diligenter laborare , ut non tantum in urbibus ; fed etiam in pagis Schol» puerorum puellarumque inftituantur , in quibus utri- que & legere & fcribere & pietatis fundamenta difcant.
Qua in re cum nullis pepercerit fumptibus Sercniffimus Eledtor Palatinus, Do- minus nofler clementilTimus , paucorum annorum intervallo faóbum efl] , ut in Palatinatu fecundum illud, loeìis , fìlij & fiha: prophetent , feniores fpmnia fo* mnient, & juvenes vifìones videant.
Sed prxficiendi huiufmodi fcholis talcs ludimagiftri , qui Catechetica & ipfi re£te norint , & aliquam etiam facultatem habeant ea alijs tradendi &:ex- plicandi.
Deinde Paftores loci frequentcr fcholas illàs vifitent oportet . Tum prò va- rietate puerorum inftitutio Catechetica quoque varianda efl. Pueris igitur lac propinandum eft . Hoc eft , capita quinque pietatis & quseftiones pauca: ex Ca- techefi depromptx quac flimmam Religionis contineant.
Qui astate paululum accreverint , ijs fohdior cibus proponendus. Hoc eft, qu^eftiones in Catechefi noftra afterifcis notata: , quz parvam quafl Cateche- fin faciunt.
Grandiorum in Scholis , prscfertim oppidanis , alia ratio erit. His enim in- tegra Catechefìs edifcenda : cum his per omnes Inftitutionis Catechetica mo- dos , Catechefìs ipfa erit excrcenda . Qui modi quales fint docebit Catechefis Scholaftica Palatina , quam Veneranda; Synodo in hunc uflim ofFerimus.
Adukiorum , qui fcholas nunquam vifìtaruht, inftitutio diebus Dominicis com- modifTime fiet in templis , idque horis pomeridianis , ubi brevi conciuncula Ca- techetica habitaj Paftor de fuggeftu defcendens , prselcget prxfcntibus tum capita pietatis , tum quarftiones ex Catechefi excerptas, fummamque Refigionis conti- nentes , & viva voce paucis ea explicabit : &: primo quidem verba duntaxat capi- tum pietatis & quasftionum , deinde vero fenfùm quoque earundem ab auditori- bus exiget.
Et quia nonnulli forte hoc pium &: laudabile inftitutum ita funt interprctaturi, acfifiibnovumjugumHifpanicxInquifitionishac ratione redigendi fint , Pafto- res frequenter & dihgenter auditoribus fuis inculcabunt , cauflam magnam eflc, cur Deo gràtias agerc debeant , quod à jugo fervitutis Hifpanicx fint liberati ; fed caufl^am longe majorem effe , cur Deo gratias agant , quod fub jugunj Chrifti mif^ fi fmt . Quod , tefte ipfo Salvatore , facile eft , ac levci
t^uoniam
NATIONALIS DORDRECHTANìE. 51
Quoniam edam ufii receptum efl in hoc Belgio , ut qui ad communionem j)rimum admittancur, publica Catechizatione prius explorcntur,perpendere poi-, flint Reverendi Domini Paftores Ecclcfiarum , an non id quoque ad alios incerdum prxfentes , flagrantes zelo Dei & profefllonis nominis ipflus , tranfl ferri queat : Ut ita res paulatim in exemplumtrahatur&communisfiat.
Magiftratus autem in primis rogandus videtur , ut hic juvet laborem mi- nifterij,nec patiatur coticionibus Catecheticis licenter nimis &: icandaloiè ex- patiari populum
Hicc làlvis melioribus judicijis;
Sententia Theologorum Hapiacorémi de CatechiT^tione.
VT Exarnina Catechetica legitimc &: cum frudu juventutis inftitui & habè-i ri queant , quatuor potilTimum oblèrvanda cenfèmus.
1. Vt Catechelìs habeatur certa , fàcris literis iion folum confentanea , vc- ìrum etiam ad captum eorum qui ex ea infotmandi flint inaximé accdm.-. modata.
2. Vt fmt qui Catèchefìn illam alijs tradant & inculccnt.
3. Vt iìnt Catechuméni ^ qui in doftrina Catechetica informentiir.
4. Vtinformatiolegitima & commodifTimaratione fìat.
De primo , partim Ecclefijs Belgicis jam tum profpeduin efb , utpotc in qui- bus ' ha£benus recepta & tradita fuit Catechefìs Palatina , qua vix alia dari poteritfblidior jconcinnior, perfedtior , & ad captum adultiorum pariter &:ju- niorum accommodatior ; partim facillimo negòtio profpici deinceps poterit , fi eandem per quxflioncs marginales refolutàm &; integris fcripturx teftimoriijs> qu^ fìnguliis quseflionibus fubjungantur , confirmatam , prout ea ante noven- nium in Palatinatu edita efl: , una curn viginti illis qujeflionibus qux in Ecclefijs Palatinis paganis proponi fòlent , in.linguam Bclgicam transferant , & fìgilla- tim Typis defcribendam curent. Omnes veiro alix Catechefes publica auto- ritate è Scholis eliminabuntur.
De fecundo , judicamus ofHcium inflituendi luventutem in dodrina Cate- chetica j pertinere , tum ad Miniflros verbi divini, tum ad Ludimoderatores,tum denique ad ipfos parenteS. Miniflris igitur verbi divini, lerfo injungeftdum, vtexamina Catechetica flatis diebus & horis , ea , qua par eft,dihgentia , non minus ac ipfàs conciones habcant &c inflituant . In eos , qui hac in pairtè negli- gentes deprehefifi fuerint animadvertendum.
Ludimoderatoresdehaciplàrecommonefaciendi erunt, &fimulatquercho- lafticaz juventuti ad omncm pietatcin informand^e pr^efìciuntur , fande , idquc fubl'criptione nominis promittent, fé non aliam, quam qu3é in his Ecclefijs Belgi- cis recepta fit , Catechefin juventuti fcholafticsetiradituros.
Parentestum inpublicis Concionibus , tum vero etiam fi nedigehtiores dc- prehcndantur , à Synedrio monendifliht jUtin erudiendis fùis liberis &: familijs, in dodrina Catechetica debitam diligentiam & fidelitatem adliibeant. Quod utcommodiusabipfisfieripofTit , ipfiexaminibus Catecheticis publicis intererunt, ut qux in iUis à verbi divini Miniftris proponuntur , domi repetere 3 & fùis in- culcare queant.
QuodtertioCatechumenosconcernit, Eorumnominc precipue quidem ju- niores intelligimus , itatamen ut adultos, puta patres &: matresfamifias, non om^ nino ab hoc exercitio exclufos velimus. Erunt itaque lili qui in Catechef ì inflrucn- difunttuhijuniores,tum adulti.
lunioresin tres Ordincs diflinguimus , quorum primus compleditur hos, i^ui infra annum «etatis circicer odavum primis Chriflianae Rcligionis elemen-
C 4 lis ad-.'
31 ACTASYNODI
tisaddifcendisoperamnavant: Secundusefl; puerornm , &: pucllarum: Tcrtius continec adolcfccntcs & virgines. Statuendum itaque , accedente Magiftratiis confènfii & autoritatc , omnibufquc & iingulis ferio , &: f'ub certa mulda pecunia- ria pauperibus numeranda, injungendum erit, Vtnon minori frequentia omncs juniorespariter& adulti, hif ce examinibus Catccheticis , quam vpiis etiam con- cionibus interlìnt audicndis. 'Quani ad rem , non inutile tore arbitramur, (ì Paftores&: Seniores Eccleflarum, pra:rertim inpagis, ubi minor clli auditorum frequentia, ccrtumCatalogum habcrent omnium familiarum ad ccctus f'uos pcr- tinentium , cafque in certas clailes diftributas ordine, in examinibus Catccheticis cxplorarent.
Quartumhabetfua diftin£la membra : i. Qiud ex Catecheifi cuilibet Catc- chumcnorum ordini tradcndum. ■ 2. Quomodo. 3. Quo tempore & loco.
De primo ftatuimus , Frimai clalfis Càtcchumcnis inculcanda cfle prima ac nuda Chriftiana: Religionis capita , Dccalogum , Symbolum 'Apoftolicum , Orationcm Dominicam, Inftitutionem Baptilmi & Ccrnx Dominicic. Qua: invjtgintiillislupradiólis qujEftionibusbreviterenucleantur.
Quas qu^eftiones exiftimamus à juventute primo feptennio vel ottennio facili negotio addifci polle rpra^fèrtim lì ad domefticam jnftitutionem acccdat Scholaftica&EcclelIallica. Nec parum ad hoc obtinendum profuerit, fi libris Alphabeticis ex quibus pueri fyllabas connedlere & legerc difcunt, quinque illa Chriftianse Religionis capita interlèrantur. Atque in hoc ordine Miniftrorum &Ludimagiftrorumprima&potiffima cura erit, utjuventus textum quinque ilio- rum capitum integre &incorrupte edilcat; fcduloque cauendum,ne textum cor- rumpat ; ahena verba , qu« quandoque ineptum &: contrarium prorlùs fèniiam gignunt, flibllituendo. Hoc enim il fiat, adultiores fa<5l:i , vix ac ne vix quidem edifcerepoterunt , qua: in prima fuapueritia male didicere. Dehincopera danda cft'jVtfenllim fmgulórum paulatim j:ed:e allequantur. Quod ut fiat, Ludimode- ratores &: Miniftri. i. Textum ahquoties clara & diftmdta voce Catechumenis proponent. 2. Abijldemexigcnt, &: fialicubi errent,eafl:atim humaniteremen- dabunt , eaque verba qua: ab alijs male pronunciata, aut reddita flierunt, femel, bis, terve enunciabunt , &: tum à Catechumenis eadem denuo repetent. 3. Voccs, quxintextuoccurrunt,peregrinas vel ob('curas& pueris nonftatim obvias , quam fieri poteft maxime perlpicue declarabunt„verbigratia,In primo pra^cepro, ut Juven- tus intelligat, quid per captivitatem^gyptiacam&liberationem ex ea intelligen- dumfit, liiftoriaquiE in Exodo dcicriptaelì:, quambreviifime juventutinarranda erit. Sic in quarto prxceptovocabulumSabbathiexplicandum, & hiftoria crea- tionis pueris brevirer narranda erit. Non abs re quoque futurum elTet , fi in hoc ordine pauciflìmaScripturardida, prarfèrtim ea quibus liimma Legis &: Euangelij continetur , & utriulque ufus defcribitur , juventuti édifcenda proponantur , nifi forfitan Catechumenorumprimi hujus ordinis captus , nondum illud ferre pofie videatur.
Tnfecundo Órdine, fìiperioribus quxflionibus addenda erunt illx , qua; in Catechefi Palatina afterifco notata: funt. Hx quxiftiones. i. prout in Catechefi habentur, hujus ordinis Catechumenis proponenda:,&: ab ijldemexigendx. 2. Per marginales quicftiones & refponiìones , primo quidem à Ludimoderatoribus &c Miniftrispraseuntibus clara voce , deinde vero etiam à Catechumenis ipfis , ad marginales quarftiones datis refponfionibus refòlvendiE erunt. Vbi fimiliter , ut in fùpcriori clafl'e > opera danda eft, ut Catechumeni fenfiim eorum,qu£e didiccrunt , percipiant. Id quod fiet eo magis , fi à Catechetis quxftiones marginales quandoque immutentur. Tum enim ex refponfionibus Catechume- norum , qua; ipfk quoque , ut interrogationibus refpondeanc , à Catechumenis
immu-
NATIONALIS DORDRECHTAN^. 33
immutando erunt , facile apparebit , fatifhe quxftionum &: refjponiìonum fen- i'um pcrceperinr , ncc ne . Vbi aliquis dcfedtus deprehendetur , comiter emen- dandus crit. Adjicienda infiipcr , & ab hujus ordinis Catechumcms edifcenda erunt tcllimonia Scriptura:,fhltcmea, qu2GÌnliimmavijs re/poniìoniljus , ex adverfo quarftionum llngularum in margine appoiltisjfìmtnotata.
Tcrrioordiniomnesaliaj.qiK'E fuperfunt quseftiones CatecheticsEproponuntor,& abcj'.iidcmCarechumeniscdiicuntor, unacum Rcfponlionibusadquxftioncsmar- ginaIcs,&:di(5lisicnptura:infùmmarijsRclponlìonibusnotatis.
Qiiod fi in paganis Ecclefijs omnes fiipradidi tres ordines Catechumenorum habcri liab initium hujus excrcitij nequcant , lufFiciant prò rarione ccinporis &c lo- ci cujulque duo Ordines priorcs.
Modils Catcchizationis juniorum in Scholis &c Ecclefijs uiius lìt idcmque, ne divcriìtate Catcchifhtionis Juventus turbetur , & in ftudio Chriftianx Religionis retardetur . Qu^alis vero elle , & in quolibet ordine obfcrvari debcat , ex llipe- rioribus liquet.
Tempus examinationibus Catechéticis ftatum aflìgnator. In fcholis paga- nis , Sz inferioribus claflìbus Gymnafiorum fingulis diebus du^e liora; , altera an- temeridiana , altera pomeridiana Imic pietatis exercitio tribuuntor , fervata ca«de qua fliperius diximus , prò Catechumenorum diverfitate , diftincfla ra- tione & modo.
In Ecclefijs Vrbicis tria fingulis feptimanis exatnina Catechetica habentor; unum diebus Dominicis ; duo diebus profeftis. In paganis fiifficiat diebus Dornini- cis horis pòmeridianis Catechizationem juventutis , concione Catechetica fi- nita , inftitui,
Ludimagiftri ad hxc examina difcipulos fiios fiftunto : parentes liberos fiios, qui fcholas non frequentant , ad eadem diebus profeftis mittXmto ; Dominicis vero ipfi adducimto.
Patres & matres-famifias , non quidem pubhce in prxfentia domefticorum examinandos elle judicamus , prxfèrtim fub initium hujus noviter rnftaurandi examinis Catechetici , ne in confpeftu fiiorum pudefiant , &c afiquam honoris & diejnitatis , qua merito apud fiios valere debent , jaóluram faciant , neve ani- mi ipfòrum ab hoc lautiabili & pio inftituto aficnentur. Nihilominus-tamen co- rundcm progreflus in dottrina Chriftjana {libinde commode explorari pofTe ccn- fcmus , fiintantcs rccens fibi natos ad SS. Baptifma adduduri , prius Pafto- rcs Ecclcfiarum adire, &: ab ipfis Baptifini adminiftrationem petere jiibeantur. Id quod innoftris ecclefijs Hafllacis hadenus non fine frudu ufiirpatum fuiffe com- pcrimus. Nec parum ad hanc rem profuturum videretur , lì ipfi etiam Propa- trcs &c Promatres , uti vocari lòlcnt , nomina fiia apud Paftoresprofiterentur. Quod itidem in Ecclefijs noltris fieri confuevit.
Vt vero tam Catechiftis quam Catechumenis ahquod vcluti calcar adda- tur , & ufrique a,d debitam diligentiam excitentur, i. Paftorìbus Ecclefiarum uniulcujufque loci demandanda erit fcholarum infpeftio & vifitatio ad minimum finguhs menfibus infi:ituenda , in qua ipli difcipulorum progrefiiim in dodrina Catechetica cxplorabunt ; ut , fi quos vel in docentibus vel in difcentibus dcfe- £tus deprehendcrint,eofdcm emendare queant. 2. Certis quibuldamPafìiori- bus Metropolitanis iniungetur munus , Ecclefias , prxlèrtim paganas , ad mi- nimum fèmel quotannis vifitandi , &: in ifta vifitatione inter cheterà inquirendi in diligentiam, t;im Paftorum & ludimagiftrorum , quam Catechumenorum.
?. Ad
34 ACTASYNODI
3. AdCcenx Dominicse vfùm , prarfernmin pagis, nemo admittetur , nifi qui' dòftrinam Cacechcricam probe tcneat , &: fidei lua; rationem , coram tota Ec- cleiìa , puh'licc reddat. 4. Sponiì non copulabuntur , nifi privatim Paftoribus , fuos in Religione Chrifliana profedus (atis comjrobaverint. 5. Autoritas Magi- llracus impìoranda , ut grauiiìime lulìbus aliifque e^cercitijs , quibus Sabbathum proflmatur, pium hoc inibmtum impediripotert , interdicat , populumque qui- bus commode rieri poceil racionibus &: modis , ad hxc examina Catechetica frc- qu entanda adigat.
Hxc uxlvis mehorum judicijs.
lìelvetiornm Theologorum Iiidìcium de CatechiX^ndi Ratione,
TAmetfiinReformatis Ecclefijs'Helveticis, circa Catechifmi excrciriumnon- nuUa fìt prò divcriìtate Rerumpub. diverfitas,adhibetur tamcn induilria pe- cuharis ubique, certa Sgravi ab amplillìmisMagiftratibus conllituta, negh'gentio- ribus fèu contumacioribus poena. *
Conciones diebusDominicis in urbibus& pagis habenturplures, quarum ah- quaeft Catechetica,
Qu.otannis Catechifini cxphcatio ad fìnem perducitur. , ut rcpetitus feUciuS harreat.
Concionibus iftis Catccheticis Dominicis interefTe tenentur quotquot voi è* fchohs egre/lì jamfimtjvel quibus fcholx bencficium non contingit. cujus generis f unt lervi , ancillaj , &c.
Die profefto hebdomadatim habetur Concio Catechetica dcftinata Schola- fticis utriu{que {èxus. Hac Catechifta, phrafì populari , ahas rchgionis tantum ca- pita, ut funtjDecalogus, Symbolum , &:Oratio Dominica; ahas, qua:{lioncs Care- cheticas ipfas exphcat, ac certis diebus Dominicis , ptfbhco examine induftriam cumludimagiftrorum , tumprofedumpuerorum explorat.
Ornando Paftorivniconcionandumeftinpagisduobus aut etiam tribus; con- ciones CatechericasDominicasakernat.
In locis nonnulhs , ubi homines ob locorum diftantiam utramque concionem Dominicam minus all'equi pofl'unt , habetur concio matutina tantum; ea tamen bre- vior. Qjia finita , Eccleila retinetur: de fùggeflju paftor defcendit: Catechume- nosadfefecolhgit: eosexaminat, erudir, &:quiddeinccpsdi{cant, przefcribit. Ra- tionem hic habet accuratam non juventutis tantum; fed cetatis omnino omnis. Vt ex hac occafione ad feniores quoque redundet frudus non pcenirendus.
• Adornantur quoque Catalogi , quibus non tantum perfbnarum nom.ina, fed .artas etiam & profeótus confìgnatur.Vt ahorum quidem provelntur indufkia com- mendationibus pubhcis , & nonnunquam levidenlìoribus pr^smijs : ahorum ve- ro neghgentia , vel commonefadione , vel auto ritate magiftratus elncndctur.
Non in vrbibus tantum, fed in agro quoque fcholse aperiuntur, in qifibus Ju- ventus, non tantum legete &C fcribere docetur; icd inprimis in Catechelì, preca- tionibus&:p{hhnodijs,eruditur. Conciones itidem Catechetica Dominica:, quan- do j uventus in tcmphs a frigore videtur Ixdi , in ardibus privatis habentur.
In quibus lòcis \\xc Catechizandi ratio primum inftituta fuic , ut faci- lius à plebe rufticana impetraretur obfequium , patres &: matres familias , nonnulli eriam ex adultioribus , eximebanturrtanrumque iuniores ab initio ca- techizabantur. donecprogredu temporis plufculumobtineripoflet.
Ve
NATIOKALIS DORDkECHTÀN^. 3$
Vcdifcendi deflderium accehdatur & foveatur ; quicunque matrimonium fuum pubhce confecran volunt , tencntur(fè fiftere Paftori ruo,uc huic fuumin caufla Religionis profedtum probent. Eftquc penes Paftotem , horum vel pèti- tionem admittere vel fufpehdere , certumquc ^rxfctibcre tempus , intra quod ea addifcant, qux {ine fidei vel morum periculo , ignorare non pollunt.
.Nemo etiam ex juvenibus ad Cccn^ communiohem admitdcur , nifi prius examinetur, an myfterium hoc fàndum pfobfe inrelligar. Qua ratione , religio- ni Chriftianx addifcendae, adduntur juven'tuti calcaria.
Ex junioribus non admittitur teftis Baptifmi , niil prius examinetur, an my- fterium Baptifrni , & quodhahi teftium iìt officium, intclìigar.
Denique , Paftoruìn mùnus eli, ingredi fcholas frequenter, fuaqueprxfeH^ tiai cuminduftriam Ludin>agiftrorumi tum (piAofMiJtieu ipliusjuventutis, acuere,
Sent enfia Ioannìs T)eodktì, ^ 'Theódori
Tronchini , deCat^che^
ticis extrcittjs.
IN tanta fententiarum & optimorum, de Cittechetica iiiftitutione , monitorum copia, paucula, ex ulix &: praxi Ecclclìaj Genevenlis, fubkgemus.
Moneantur diligcnter & contente parentes & patresfamiiias prò conclo- ne , ut prima Religionis Chriftianx Elementa, ipli , vel per fé, vel per cpndu- tì:ospra:ceptores, velintrivialibus Scholis, animis luorum liberorum & famu- lorum inferi curènt.
Ante fìngulas facrx Cocna: celebrationes , paulatira inftituatur , ut per ur- bis regiones certis locis in xdibus privatis , vel etiam in tempio conveniat pie- bis minutioris , fèrvitiofum , opificum , juniorum turba : ibique éxamine familia-» ri , autoritate Magiftratus , ad edendam fidei fuse & in facris profeóbus profef- fionem adigatur : tardiores denique atque imperitiores ad futura exattiina mo- neantur , & landa aemulatione pirovocentuir. ,
Formula brevis & dilucida prò urbana ejufinodi plebe , villaticifque homi- nibus, pubhca Synodi autoritate confcribatur: qua Symbolum Apoftolicum, o- ratio Dominica, Decalogus, De Sactamentis dodrina, per capita , & fedioncs fuas, perlpicUe , folide, & ad uliim cónfcientix precipue, explahentur.
In pagis , dua: tresve ejufinodi compirehenfiones vel tmemata breviores iftius Catechefeos , adhibitis uno vel altero Sacrje Scripturx locis infignioribus ad- argumentum expreflìs , horis pomeridianis diebus Dominicis enatrentur.
Si à communi vulgo segre id obtinent paftores , ut àdlìt frequens Catechif- mo ; fàltem omni ope atque etiam prò autoritate fua id à iuniòribus pueris & puellis expolcant,& obtinea;it.
Aliquosvel ex fuis domefticis , hberifve , vel ex liberalioribus fui gregis fehgant, quos inftitutione privata, ad pubìice relpondendum in tempio compa- rcnt : atque quamprimum honefte poterint illud exercitium pubhcum inducant, fandamque aemulationem Inter sequales èxcitent.
In vrbibus & pagis , quantum fiei:i poterit , abftineatur perpetua Catechif- mi oratoria explicatione . Erotematis potius res peragatur, quibus eliciaturin- timus refpondentis fenfus , audientifque populi confenfùs : omnelque à teneris addifcant fenfus & conceptus veros & germanos de Deo &J divinis in animo fùo formare , tum rite atque adeo fidenter de illis loqui.
taven-
5^ A C T A S Y N OD I
Caveantur quxftiones perplexx ,rdiolaftica:,cunorx ; ròlidapietstis doftn- na, Théologia confcientix & pradica, ànimis infigatiir ; cum diligenti iifiis ad om- ne?virx &morcis dcclaratidne.
In Scholis publicis cxerceantur , & obrerventur egregia illa omnia, quarab alijs in medium condika firere. Vfus vero Catechifrni Heidelbergcnlìs mofdicus retineatur. .,. ..•.-.
Adfuefcant Theologiae ftudioiì Catechetico officio ", etiamquc ante publicam vocationem ad illud adhibcantur Se excitentur : atque fbbrietatis , fànfta: pryden- ùx , & Religionis leges , ab ipiìus populi nccelTìtatibus dif cant,
Retradent Synodi futura adeoneceilkrium fili ordinis caput, Sede diligenti obfervatione fedulo inquirant.
^htologorum "Bre-menfium ìudicìum , de modo CtutechetìT^ndi.
Neccflitas:
ì. /^Atecheticainftitutio eft fundamcntutn aedificationis Ecclefiaftica; ; adco • V-i/ut eà mediocriter formando populo Dei pofTitfufficerc. Etfì tamén fedu- fa opera danda fif, ut in tanta Iu(!e doctrina: , ad quandam màjorem perfcdionem feramur : idquod monet ApoftolusHeb. 5 Se 6. Ccrtp eaefl necefTitas Catechis- mi tradendiin Écclefìa,quse eft Locorum communi um profefsionis in fchohsTheo- fogicis. Hxc elTe debet forma fanorum verboriim : ita omnes adconciones intel- ligenter & fruduofe audiendas prarparantur : paulatimque de Religionis contro- verfiisiudicare difcunt. Et ha;c conflietudo Eccleiìam docendi vnacum dodrinaè puritate nobls difciphna: quoque formam reftituec & f crvabit.
Modus:
2. Triplex autem modus effe poteft Catechefis tradenda: : Scholafticus, Ecclc - ìGafticus, &:Domefticus. •
Scholafticus.
3. Scholafticus eftjvcl in Vernacuhs,vel Latina, velExoticishnguiS.
4. Ad vernaculas & exoticas fcholas dehgatur inftitutor , qui f ìt Ecclefia: mem- brum , dottrina: Chriftianaz gnarus , pius,laboris patiens , & in eo vitx genere perfc- veratuius : aut fiquis ie dignum probet, ad EcclefiaftieumMiniftcriumtranfituruSo Isiìnguhsdiebus,adminimumunamaut alteram quieftionem diìcipuhs dihgenter inculcetjejufqueuftimin precatione &vitavniverfàurgeat..
5. Harum Scholarum Infped:oresfìntPaftores,&fìnguhs mehfibus, vbi maxi- me funtinfrequentloreshomìnumccetus, difcentium profeótum &: docentium ih- duftriam, fìdcm ac prudentiam explorént: laudent difcipulos, & qui mehoris fune cxemph, moderate (atcumrpelaudisahasauferènda:)arguantighaviorcs.
6. In Pa:dagogeò fchola: noftr^e fervamus hunc morem:
InPxdagogeo:
Praiter ordinariasduasCatecheticashòras,quibus omnes promifcue per hebdo- rhadamexaminantur,péculiares fiint inftitutiones eoriam, qui fé ad facram avva^iv pàrant. Trimeftri autem ante Ccenam ilh Catechumeni nomina fua profitentur, ròtoque medio tempore ahquoties de tota Chriftiana dodrinaaudiunturj quique fatisfaciunt examini, fòlemnicamftipulationerecipiuntur.
Domcfti-
NATIONALIS DORDRECHTAN^. 37
Pomejlicus.
7. Qui fcholarum benefìcio non uruncur 5 ij dottiatim opportunis & ftatis temporibus, prxfcntibus pacribus familias, audiri poflunc : recicatis cextibus nu- dis, & familiaritcr explorato per qiisftiones perfpicuas fingularium partium fenfu.
8. Maxime autcm è re Ecclefia? cric, ludimoderatores per fingulos pagos con- ftitui. Iis vero in re canti momenti, abfquc qua Ecclefixpublicum miniftcrium facpe infruftuòfum eric, honefte prò perpetuis &:molelbs laboribusprofpicien- dum cric. lidem autem in pagis ledores Ecclcllaftici efle pofTent.
Fcclejìajìicus,
9. Ecclefiafticus Catechizandi ufus , cric vel loco fecundac concionis (fica commode haberi nonpollìt) vel pofi: eam. Vbi de jufta dodrinx parte paulo ante dieta, ij .imprimis examinentur, qui nondum ad canam funt admiflì.
10. Prudentia autem hic opus eftfingulari, ut difpenfator myftcriorum Dei difpiciat, quid cujufque loci circumftantiasferant. Adpudorem corrigendum & univerfalcmordincmfacilius obtinendum,confultum putamus, ut finguli audi- toresfuo locomaneant.&Paftores fubfellia obambulent, initio juniorcs exami- ncnt, paulatim etiam adultiorcs. Si Ecclefia iìt amplior , miniftri diverfi dividant cxamen,utaliiinfiiperiore, ali) inferiore tempio illud obeant. id alicubi utiliter obfervarinovimus. Quid ha; regiones ferre queanc judicio Provincialium fra- trumrelinquimus expendendum.
11. Vbi Catechefis plenior docetur ('quxcunque tandem Belgicis Ecclefiis placcat j longiores refponfiones familiariter & prudenter in plures qusftiones diftinguentur per anatomen feu evolutionem ipfarum.
12. Proponimus etiam confìderandum, utrum prxftetproparvulis &infìr- mioribus , quafdam prsecipuas quxftiones excerpere , quje integre difcanturtan longiores omilfis nonnullis verbis contrahcre. Illud nos malumus: quia hoc valde turbar memoriam eorum,qui poftea pleniores refponfiones vòlent edifcere; Saitcmhoccavendum eft, neexmedijs commatis verba excipiantur. Nam in- tegras periodicas claufulasrefponfionum in compendio omittere , nulli damno fu eri e.
13. Qui jam plufculum profecerunt in dodrina, afTuefieri polTunt, & ad fublimiores quieftiones , & ad earundem probationes , faltem per ea dida , quje in V. & N. T. funt illuftriora, & in concionibus plebi crcbrius inculcantur- Subinde etiam monendi funt juniores miniftri , ut in concionibus omnibus no- tcnt, qux Catechifmi partes eifdem precipue explicentur. Et hoc ad Catechifmi commendationeminfignempertinct , fivelinitio, vel fubfinemin<»t*xe(p«^a<a'(r^ propter juniores moneatur, ad quod dottrina: Catechetica: caput, expofitado- ftrina fit referenda.
Tiervus,
14. Nervus ad hos Catechizandi modos erit autoritas Magiftratus, paterna: & blanda Pnftorum exhortationes, exempla ab ipfis magiftratibus &miniftris, fenioribuSjofEciarijs, eorumque uxoribus, libcris &: famulitio: idquodabillu- ftribus quoque pcrfonis in Germania alicubi faóbitatum, magno cum Ecclefiie Bono, confermare poflumus. Etiam fingulis femeftribus, folcmne examen in- ftituipotcftdetotododrinx corpore. Seniores Ecclefiaz, aliique honorati viri plebemadfeinvitabunt,actumquifquceos, quos fibi bcnefìcijs devindosnovit, hanc ad tempie difponet. Muldaspecuniarias, carceres, &fimiles corredio- nes politicas , in Ecclefiam introduci non arbitramur effe confultum : ut Chri- ftiana: manfuetudini contrarium, &quod utriufque teftamenti exemplo caret. Etiam noxium effe illud diverfarum Ecclefiarum experimento nobis conftat, id quod etiam de bis regionibus metuimus. Qui matrimonium meditantur eiquc benedici volunc, privatim occafione prudenter &amice capta (quale apud Au- guftinumlib. de Catechizanàisrudibus eft legete j de religione ceu occulte, &: quafialiudagatur, audiripoffunt. Similiteropportufiumerit, Chriftianum cum eo inflituere colloquium, qui infàntem fuum tingendum ofFerc, aut qui ad Baptif- mum teftis adhibetur.
D Inprimis
38 ACTASYNODI
In^imis nutcm , nd facram Ccenam , nemo fine jufta fìdei &: vitx exploratio- ne ac rcligiofa fiipulatione eft admiccendus . Adulti:
i^. Si junioiesmatuie &: redc inCatechefi informentur,de adukioribus dein- ceps non cric magnopere Liborandum.
Ratio Qatechiz^andi in Ecclcfia Emdana.
1. Cum ad confequendam falutarisdodrinx folidam cognitionem , cateclii- zandi rationcnilìil magisneceflarium .eaquequafi sedifìcij fpiritualis bafis & fiin- damentum fit ab initio reformationis fa£to Anno 152.0, operam dederiinc ma- joresnoftri, ut eriampueris 8s: ^tat(\junioribus prima doclrin'ae Chriftiana; ru- dimenta traderentur.
2. Eiim in finem primum habuere Miniftri fcriptam quandam Catechif- mi formam , brevem & fìmplicem , quam junioribus inftillare paulifpcr coe- perunt.
5. Crefccntepaiilatim eoruTn numero Emdae, & in vicinis pagis , qui renun- ciatoPapatu , ad Evangeli] profelTionem accedebant , Catechilmum paulo la- tiorem /cripto conceperunc, &: auditoribus inculcarunt.
4. Tempore vero D. Ioannis à Laico , magnus ille & accuratus Catechif- mus, cujiis in pra:£uione Catechefis pftefentis iit mentio , in urbe Embdana & pagis, c]ui Evangeli] dodrinam receperunc , prò Ecclefia fuit tradicus &; ex- plicatus.
5. Deinde 1554. magnusillc Catechifmusqui nuncextat in formam brevio- rem eflrcontraótus, ut fingulis femefìribus , percurri acque explicari pofllc.
6. Scmperautcm Ecclefise Paftores^, Seniores, & Scholarchxquibus apud nos curaha^c dema-ndata eft, in co, fummo conamine, fuerunt,acetiamnumfunt,ut or- thodoxos, pios, fidcles, & induftrios habeant, cum Latinós, tum Germanicos u- triulqucfexus ludimodcratores.
7. Diverfa: Religionis ludimagiftri , ut qui non funt membra Ecclelì^, nullo modo admittuntur.
8. Ludimodcratores multis officij fuiadmoniti, manuumfuarumfubfcriptione fanfte fé obligant, (c[q. inter csetcras muneris fui partes imprimis rationcm Catc- chcfeas habituros,eamque difcipulis fuis indefinenccr iùculcaturos, utque memo- ria: ab omnibus mandetùr, operam daturos.
9. In eum finem Paftores, Seniores, & Scholarchas, fingulis trimeftribus fcho- lasvifitanr, induftriamque Pra^ceptorum &; profedum difcipulorum, indodri- iia prxfertim Catechetica, explorant.
10. Pra'ceptores fingulis diebus Dominicis horis pomeridianis, difcipulosfuos magno numero ad templum deducunt.
11. Pueri quinque vel fcx annorum, capita dodrinjeCatecheticie &:primas quseftiones recitant.
iz. Ali) difcipuli numero 30. vel 40. fingulis vicibusqua:ftionespro concionc explicandas , ex memoria recitant. Hinc fit ut pueri annorum 8. 9. io. integram norintà capite ad calcem recitare Catechefin.
13. Poftea cum ad alia adhibentur agenda liberi, parentes pi) domi , imprimis diebus feftis, fub vefperam, Catechefin cumijfdem rcpetunt,& ne oblivioni tra- datur recitationem Catechefeos, irerum atqueiterumexigunt.
14. Quando virilcm aetatem attigerunt adolefcentes utriufque fexus, aHiquc proveda; xtatis homincs,cum admenfam Domini admittuntur, pnblicècoramfa- cie Ecclcfia: totius ex Catechefi examinantur,eamque mcmoriter recitant: exce- ptis tamen nimium meticulofis, quibuicum privatim agitur.
i^. Paftorcs Catechefin explicaturi, poft preces fufas, capita dodrinse Chri- fì:ian£e,Decalogum, Symbolum , Inftitutiones Bapiifmi, Ccenx & Difciplinie Ec- clefiafticiE, cum Orazione Dominica recitane.
Dif-
NATIONALIS DORDRÉCHTAN^, 5e>
16". Deinde à pueris & puellis , quxftiones Catechecicas tunc explicandas cxigunt.
17. Hincbrevirer &:populancerrecitaras qua^ftiones exponunr, & prò ra- tionetemporisad ufumapplicant, haud (cciis quam fitin cxplicatione textmim Bibliorum.
18. Paftoresrcmcftrirpatioinrcgrnm Cacechefinrcpctiint &abrolvunt.
19. Paftores, cum poftridje Ccena Domini celebranda efl: , fìngulis mcnfibus, binisconcionibiisintegramCaceciiefin , pofl-quam à novis commimicantibus re- citata eft, fynoptice repetiint, ita ur antemeridiana fumma Fidei & Operum; pomeridiana , doòlrina de fìdei Sigillis, itcm de Difciplina Ecclefiafiica &; Gra- done ; qux ad excrcitium fidei oc bonoriim operum neceflaria fune; expo- nantur.
20. Paftores Ecclefix membra domatim Temei in anno vifitant , parcntefquc ac fobolem lomnefque domcfticos officij,imprimis ad exercitia Catechetica con- tinuanda, exhortantur.
ZI. Vifitato-res a'grororum,cum magno Dei benefìcio totis nunc 15. annis à morbiscontagiofis liberi fiicrimus, fedulo etiamfanos de incolumes vifitant, mul- tofque hac ratione ad ovile Chrifti adducunt.
21. Paftores, in pagis , etiam paucis pr.Tfentibiis auditoribus , pomeridia- nashabentautumnali, brumali, &verno tempore, breves conciones Cateche- ticas. Prolixioribus enim concionibus pomeridianis auditorcs ab ijfdem detcr- rerij experientia docet.
23. Paftores agrarij ( cum Ecclefiarum vifitatio, alijs in locis ufitata, fum- maque cum utilitate introduca , hic habcri ncqueat ) in ca;tu Embdano, ad quem numero plus minus 50. Orthodoxi miniftri , a^ftivo tempore hebdomadatim fpon- taneo mota excurrunc , quotiefcunquc cenfiira doftrina:, ac morum habetur, quodfitfingulis annis poft feftiimPafchatis,nehancfui ofHcij pattern negligane, ferioadmonentur.
Hanc in Frifia Orientali, in Ecclefijs ibidem orthodoxis , Catechizandi rationem debite, & fiibmifle , veneranda: Synodo communicamus , fi fortequippiamin Ecclefijs Belgicis quodad ufiim revocaripoflìt, in ea inveniatur.
Sefsione Decima- fexta.
XXIX. J\(o<vembris , die lovis ante ?neridiem,
H Abita fuit in conventu Synodico,à Reverendo & clarilTimo viro, D.Tofepho Hallo Wigornienfi Decano, doólifllma atque accuratiffima exliortatio La- tina, ex Ecclefiaftse Salomoniscap. feptimoverf.KJ. Nefis juftus nimis, ncque fis fapiensnimiSj&c. Pro quapublice ci gratin fiincadaz:
§lf^a hic exhihetur.
E e e L E S. 7. 16.
Ke fis jujìtis nimis, nequejis nimis fapens.
DE jufticiamihi Iiodie,cumbono Deo,6c de fàpientia fermo erit. Quid vero occurrerc potuit opporrunius ? De ìufticia coram a:quiflimis Reipubl. moderatoribus, de fapienna coram ampliflimadodiirnmorum Theologorum Synodo, fèd & vice verfa , de fàpientia in prudentillimo- rum Ordinum vicariorum confefi'u 5 de jufticia in fàndiflima corona Prophecarum. Neceftquod dubiccm ne non aure bibula, lubentique
D % animo
S E S S.
XVI.
4« ACTASYNODI
animo excipiamnr irta ab utroqueveftrum ordine (Nobilifsi'mi Ordinum dcputad.Tiieologi gravilsimijquas utrunq; ex xc^uo lped:are videbuntur. lulHcia le vobis ofFercprimuIum, aeque illa rres mirae profeóto clauiula: cònvenereiI1:ic,fequeocuIisaunbLirque v eikhs [^ontcin^crunz: Jufim perit,' verf 15. j^/ìsmftii-s mmis i(>. ZN^n efl ttifius tò. Euge concionacrix anima, quidmcditans? utè facrò tUoore pugnantcs effluanc {èntenti^e, fcqueuti Cadmia proles mutuo perimant : dum negar ultima,quodprimaal]eruit- fccunda vccac fieri, quod ultima poiTe fieri ncgat? Si non fitjuftus, quipo-
••■ tcìi perire > Qui poteft effe quis juftus nimis, ii iuftus nemo eft? Mi homo; amicE iunt femper Scripturarum lices : utinam tales fcmper fi.iiffenc noftrab . Ncque hic opus eft Mofe aliquo Mediatore , qui fìaterni- tacem inculcet. Pulcherrime, (cilicet, bis in ie ultro convenit, ubi tri- bas rlaufiìlis stria jufticia: genera accommodare libuerit. Iufì:iciaab(o-
., luta cft: fi'c nemo juftus . lufticia inchoata , inque fuo genere : fic juftus perir, iufticia asquivoca : fic he fis iuftus nimis. Ita facile &, nimiurti iuftus eft,qui juftus non eft, & qui juftus eft, perir. Non ergo vclanimum
-adimir iufticia; alfeclis fiimmum iufticia: exempiar, dum iuftum perircair, vel veram jufticiamdeprimir, dum nimietatem vctat. Fàcile quidemom- ncs'deterremur à bono> qui vix ullis fèu monitorlim feu minarum fra^nis nosà malo divelli parimur .Quam avide alacriterqueomnes arripimus hoc quicquid eft confili)' Nempe hoc a?gre nobis eft, ac fi quis febriciranti a- mico,jamque merum ignem fpiranti,poculum fiigida: pleniufculum prò- pinaveric. Perplacct natur^ noftre libertas, & quicquid hanc fapir, cordi eft. Nosquidemonagrorummore (lobi verbum agnofcitisjperh^cmun- didelèrtafolutidifcurrimus, necjugoaftueti, nec fr^eno. Tota religio li- gac nobis & mentem&manum. Vnde& nomenilli indiditvetuftas, & fr^enum appinxit in manu interTheoIogos noftri leculi Poeta maximus. Nullum non mandatum hami inftar eft& rctinaculi, quo vaga hxc, & in fcclusomne rolutiftìmamenscoercetur.<7xA»;/)òffAoj/(^ eft quicquid jubet. Il- lud vero imprimis , Efìote perfeBiifcutTatera^eBer. Quod Petrus olim de ricuum lege, idem caro&fanguis dclege morum: jugum imparcervicibus &:Patrum & noftris. Laxàre nunc habenas hafcevìdeturSalomon, & prò blandis alicujus Mitionis more indulgere aliquid pariim flagitiofas licen- ùx: Ne/ìsjuflusmmis. Falleris & hic, quifquis es, Parafi ta? tui. Pcrditiflìm^ huic natura; ut obblandiii velit landus concionaror, ut modumimperet ver^ iandiimonia:, improbulum uì-efle fiiiat, ìjtjubeat! Apage blal'phe- miam i dixilTet modo , noli juftus efl'e, haberes profedo, quo petulantem huncanimum demulccres. Sed cum air. Noli mfius effe mmù, jufticiam pr^-
cipit,damnatexce(fum.Ex(::flusjufticiqjufticianoneft. Vtdcfit vocabulu quo hocexprimatur, resconftat. (àtis iuftus nomo poteft effe, nedumni^ mis: etiam dumfèrvarjufticix modum.Molcftaqu^edam animi pendentis anxietas & ^mi^ovU nomen hocfortean induit, autopinio iufticia;. Quotvi- tia,virtutum titulis infignita vulgo prodcunt, prarièrtim ubi nota additur
exceftus ? Nimis Uberalis prodigus eft: nimium fortis audax:frugi nimis,
avarus. Potius iftic probaturfteoj'^?dum jTre^SoA^'prohibctur. Vt ubi Paulus
immo-
X
x\ATIONALIS D O R DRECT A N^, ■ 41
immoderatuwn prò mortuisIuòT:um vetat, moderatum juBcr. Inprimiser- gojuftusefto. Daoperam,ucin cejuftus (ìs, ucin Chrifto. Rco^ulajuftici^ • lexeft, fummalegisjufticja, Oportecimpleri omnemjufticiam, inqiiitve- rus^;^:£TV27©..MeIchiredechi.Suiim cuic^uc, juftus. Vis icritnrjuilus elle? da Dco timorem,amorcm,fidem. Proximo5& fuum (cm per, Se ali quando cc- iam ipfius tuum. llli enim & tuum cedir: ubi tibi fuperfluit, ipfi dcfir. Ti- bi,quanrum & natunx fufficiar, acpcifons. Vtinam vero hoc unum ad- difcere poflemus aliquando :utinam hac in parte haud parum peccaretur gravius! Non fàcis jufti fumus, qui jufticiamprofiremur. Quifque libi fc- ■ retomm cribuir, proximo parum, minimum Dco: urrique cerre horum quantulum expediat (ibi. Vos appello (viri fracres ) teftcscommunis ho- minum vir^acmorura, quam perierinr penitillimcjufticia& veritas,àfi- lijs hominum. Quippini & vos £eque provocem, ( viri Magnares) cenforcs judicelque facinorum , qux ocuJos plebecular vel fpcdando fatio;arinr. ConqUeremini licer omnes cum BeacoMarryre Cypriano. Flagrane ubi- que delidta, & pallìm multiformi genere peccandi, per improbas mentcs nocens virus operatur, Qjiin &innocentia,necillicubideFendirur, refcr- vatur. Confenlerc jura peccatis, &: cocpit elTe licitum,quod pubJicum cft. Scd,o,fi polTitis in illafubhmifpcculaconftitutijoculos veftrosinfererefe- cretis,reckidere cubiculorum obdudas foreSj&adconlcientiamluminum :• penetralia occufta referareiafpiceretis profedlo ab impudicis geri,quod af- picere non poflittrons pudica: videretis,quod crinTenfit&:vidcre,turpes A- retinifmoslibidinum^crudasnauleabund^ebrietatis reliquias. Filij homi- num,ufque quo gravi corde,quoulque diligitis vanitatem & quarritis men- dacium>Eftote jufti (àtis. Succurrite vos interim laborantiReipubl.quifè- detis ad clavum, &c date operam (edulo, ut graftantibus hominum vitijs, tempeftivis aliquando tandem cenfuris occurratur. Quin claves manu exerit exercetque Ecclefia,quar gladium oris libere ufque vibravcrit? Quin fulminum fpiritualium vini omnem ac horrorem làcrum redintegratis , facitifque, ut qui DeiMiniftros flocci feccrint, adliótorum vcftrorum fa.C- cescontremifcant? Supponiturhoc primum(/«/?/^/^i7! ) fequitur, quod vc- taturpoftmodum," D^.^ quid ntmis-^ fcu'opinione, feu veroreiplà. Non opi- nione. Facile qui pauxillumin fé habent jufticiic, intcftino quodam fer- mento fu£E(p(Aat>^'«iefFcruntur, jamque (e plus nimio abundare autumant, Itajuftus eratjaótator fui Pharifxus ( Gratias tibi 'Domine , non fum ut alij) non air, ut aliqui : modefti^efuilTetiftud humique repentis 'Q.Trivc^foa-vm, Suntenimaliquiprofeóto Darmoncs, humanafpecie larvati, utvereHie- ronymus: fed utalij, univcrfàlis naturam fortitur'indefinitus enunciandi modus. Parcm cum Pompejo ferrenon vult, nedum cum Cablare fuperio- rem. lungant vero buie manus, ( fi yolunt) Pontifici) Thrafones, homines facerrimi, qui legemfe ex amuili (crvare, & fupererogarc demum aliquid fé DeopolTe jaóiitant. Ilicct hi veri lìint horum temporum, (quosexpro- brare folent alijs ) Puritani. Ingenue Tquod folet ) EfpenfruSjiuntqui ho- die, flatus & homines in perfed:ione juftici^ tantum non ^equent Ange- lis-, nova: vereris Pelagianifmi reliquia. Qua h^refiy ut nulla vel periculo- fìor vel perniciofior, àut perpetua: gratia: Chrifti necefsitatimagis contra-
D 3 ria.
42 ■ ACTASYNODI
ria, ita nulla vcl minus exftinCta , vel plus rediviva.Sed & fuifs deniq^ Gra- rinnuSjillos probe lugillat^qui (i nome {uu(inquit)cognofcerc vellenr.mu- danos {èpotiusquam mundosappellarent.Erigantiflifibi cum Acedo ica- lam,quain carlum alGendantjCmopicoreHieronymo) ab irato interim om- nis {linei bix vindice, inimumbarachrnm prarcipitandi.Mittamus opinio- nem, Suncquireapfe nimium ambiane ju'ì:icia:,idqj vel publicc, vel priva- tine PiiùLre,\'c\ c]ui ipfumlegis rigore fectantur paulofevcrius in judicado, neo-lcd:a interim omnis 3hiy.eiag ratione : pefsimi amanuenfès, cjui Icgcs etiam .ladteas lancruine tranflcnbunt. (arnifices piane legules, cjui dum non tam in mentem le2;itlatoris , quam in juris apices intendunr, magiftram vita^,ma- trem pacis (aluberrimam vap^ttr/o» in miniftram mortis inique convertunr. Quo reFerri diccrem,qui de poenis dui iolent,ut in aliorum delidtaatrocius animadvcrranr, nid ilkid palam eflet, nullo graviore morbo farculum hoc, quamleniratenimialaborare. Neq-, tamlcnientibus, cutimvc blande re- ducentibus linimentis indiget commune improbitatis ulcus,quam*igne 5: ki'W.Efiam yirtus ipfa nimia licentid languejcit, qu£ moderata coercione yires beren- nat^imo reduflicat.h.x\\vi\o^\^\vCiW^ equorù^ni (èmper laxantur fragni, medio i- tineredcficitmeqj jamvirgcere{pondetratis,neccalcaribus.Siquidemvobis publica:rei faiuscura:dt,eritisquidem hac in parte juftiores. Vel qui (cictcT leo-is interpretes ita fé literis ac iyllabis mancipio dare iolent , ac fi (centra quod olim Teft villi antis) ratio divina non m medulla ejSet^fèd m fuperfìeie. \i2i Scri- ba: olim ScPharifei^cenforc Chrifto.Ita (9nV^«w,poenam^dans merito tot al- leo^oriaru m, Eunuchatum ^lane allegoricum adliterampaulojer'vdius 'wterpretatus, fihi yìm tulli . .^mon minus yimmtulerat Scriptur^^yirq; ejfe de/ìjt, qm non defìjt ejlèmalus mterpres. Ita&Monachus ille olim Euangelium iplum vendidit, à quo juGTus eft omnia vendere. Vtinam vero Doólores Pontifici) immunes (e pricftarcnt ab hoc crimme,quibus nimis folennc eft coelum terra: raifcere, humanitatéChrifti'in monfirum, innihilum redigere potius,quam in fà- cramétali loquendi forma figura nobifcum admittere velint,qui tamen ipfì mulras inibi tateri coguntur. Noninfimum eft apophthegmaru (apicntiih- mi Regis,quod tamen vulgata Papicolarum verfio ridiculum facit,Ew«^r laciùedueit butyrum-. emuncior nafi educitfanguinem. Et qui"d eft hoc aliud, qua (^T^aa^cXov) Jìncerum lae ventatisi ita nimis agitare ut in buty ru congelefcat:
• narefq-, (cripturarii adeo graviter comprimerc,ut fànguis demum eliciatur. Et horumquidéuterq;»/w^/«//«Jcft;infententijsreu ferendisfeuinterpre- tadis. Quin & huc revocamus illos male cautos juftici^ divin^ vindices,qui caufam Dei non aliter agendam cenfent,quam iuam. Quafi ille ipfè omnis jufticia;& bonitatis fonsac {caturigoimmundumfluat,nifiabiftorum pu- teis humorc pctat ilicet. Vel qui ex altera parte prodigiofàm jufticiam,pii{q; auiibus ne ferendam quidein Deo adfingunt. 0 homo, o lutum^fat ejì:jìs tuiUi qucm teeffeyolutf.fit tihi ille,quem fì forereyelayit . Trivatus jufìiciae excej^us fcqui- tur,velci'T^c'97E%</i/;Vclt;W;t</»''Utimitemnr Epidtetum: (ìvein evitfandis rebus ]eCTÌtimis,quarù nobis ulum hbereconcefluDeuSjfivein agendis fulcipien-
• cli{qlie,qu^ Deus nufquam pra^fcripfèrit. Illud meticulofi cujufdam eft ac rigidiuicula; anxietatis: hoc vero fuperftiitiofe nimiumque afted:atiE fàndi-
monix.
• NATIONALIS D O R D R E C H T ANt^. 4^,
monix. (Ou.-c de utroq; horiim meditatus eram,qua multa prudcns omit- rcnenimiusdm.Cuminrtituronoftroconjunótioreftpauloquxdefapi- cntialcCjUirur oratio. [Nefisfipiensnimù) Qui data optione fapientiam (ibi clegir,£«: (opra quam mortales (olent/ortitus eft,nimium damnat fapietiar; Ecqnidr;:ei/c f(uk!us,\'cvcSam^ion'iNeNimÌMf7! tamenmet/ij comedito^pmdcntcì: Salomon. Iplerationis morbus cft curioficas.quo vel admorfcmulq;labo- rarunc mimi generis Immani parcntesmobis quidem idcoh^reditanusco- gnarulq; . ETdras ille luppodnciusaliudprofirctur.aliudprsftat. A^o^/^ro^tj- fmrr.ihi (inquit) interrogare de fu^enonlni tuù. Et tamen codcm loci, Nunquid plus ftituru cfi.quam praterijt ? Scd & bonus illc Diony f ìus, ita de Angciorum ordinibus (un noitis)diflerit5quancum Paulo raptus Riillet in ca-lum. Imo qux bcarusApoIì:olusvidit,6cconticuit,il1:e non minus profedo cóticuit, quam vidir.Ncq, dckiit alrer,qui casleftiu Ipirituum numerum xque certo deno;n,ivit. Quin iS: Matilda,una è'minorùgcntium Divis,fratris cujufdam rogatu aula eiì (nimis quidc familiariter) fcilatari^quid de anima Sampfo- nis,quiddeSalomonis,Trajani,Origenis,demufìeret.QuiadpedesChrifti diutulefcdcruntApoftoIijubidcfidci my^eriisfèrmoinciderat^audiuntil- licò, yobù datum esino^e : ied ubi de rebus parum neceflariispercontantur, {^x'ói^SvyvmcLi). Ablorptus cft ab illa voragine Plinius, quampropius pe- nitiuique voluitintueri. EtBetbJèmttx, dHmfacramT)ei fedem Utì perlujlrant ocuhs/i!!s,periére. Scio me jam ulcus tangere hujus xvìy quod tamen faciam levi manuLiceat n%ihi ffratres Reverendi)coram vobis merito queri^farculii illudpnus,nimiumignorantia^perdidine.Ocrudelesplaneillorum tempo- rum Scribas & Vh.Oinixos,qmcUyes cxlorumfìbijèryantes^necmtrarint ipfì ^ nec alios mirare difcupientesflij^muermt .•noù.mmveroh.oc nimio perire lapien- tiariGenerofior quidem paulo efl: ifte morbus; fèd nihilominus lethalis. Omnes omnia fcire volumus; & ne quid forte lateat,etiam in arcaniflìma ' Dei confilia temere irruimus ac prxcipitamur. Date veniam buie parrhe- fix. Etplebem tk. Dolores reos perago bujufce mali. lEft faneTne quis^^ ne(ciar) Theologia duplex, Scholaftica (Se Popularis. H^c religionis bafin '. fpedarevidetur, illateclorij ipdus formam & ornamenta rcipicit. Hxc^ qux fcuidcbent; illaquce IciripofTunr. Hujus cognitio Chriftianum fa- cit , illius difceptatorem . Vel (G quis mavult) &: ha:c Tlieologum tacere fòler, illa polire. Vt omnes utriufque fcientiam excxquoambiant, peri- culi piena res eft, & qu.T vulgo in fumma rerum omnium confusone defi- nat. Nulla profecboars eft, cujus intima ac lecretiora myfteria non fole- antj peculiari quadam ratione , folis artificibus relinqui. Nemo eft quin tantum (ibi patri] juris notum elTc velit, quantum ha^reditati fux iive ade- unda?, five tutandxinlcrvirepofleputet, qui tamen fummos juris apicu- los fibi parum dilquirendos autumet : Hos vero potius cbnfultiilimis Ic- gum Docìoribus lubentilsimeremittat. Pari modo fit in medicina Ecquis eft, quinonebulquefe ^fculapio in difciplinam tradere velit , ut quid corporifuonoxium,quid valetudini accommodum effe foleatjfàtisintelli-* gat? qui tamen interim omnes PharmacopoLx pixides, hcrbarum vires, morborum rationes,medendiqi^ methodos,{u{que deque habeat? Quin & hoc idem in artium omnium Domina ac Regina anim^c cum lurifpru- • D 4 dentia
44 ACTASYNODl •
dentici rum medicina, lacio(ànd:illimaTheologia ufu venie. Sciru adlalu- tcm neceirariaquarquc imbibane omnes^ & licec&juvat.Saturateanimas vefti"as,qaotqiioctftis Ecclc(ìn:fili],racris hifce dcliciis^ fubciliores Schola- mm arcrutiàs, alio ablegatiiri. T/i/'pv>'JÌ//*rtjc/ìo7f auAeTf, Quanto miniis cxpc- dit, ut plebcjum quodqueingenium lummas ca-li arces Icandat profano pede,ibique{àcia Dei pcnctraliaaudaci oculopcrluftret, dequeprotundil^
" (ìmis confilij divini ai caniSjjudicium tcratìut quivis èplebenautarum ba- julommve, deabditilsimaPrardeftiuationis rationcjiatiocinari prarlumar? ReojulamCoIsicam in Arithmcfica dixic nonnemo Pr^dcftinationem in Theologia, de quadoclaiTi quandam ignorantiam tateri non pudiiit illu. minatifsimos Ecclefìas Doótores. Etiamraptain coelum anima clamavitj (fi/3a^@-'j.Nos veiOjbrcviculaintelIedusnolliiuInulajDecreti divini aby(^
..fura mctiriaudebimuSjqii.Tqueipd Angeli ftupent, nos conculcabinuisf Ncque tamplcbem inculo iftic,quam Dod:ores ipios,qui harctam parum tempeftivepopuli aunbus animifque oggcflerint: imprudentcì" fané Fa- élum, icaharcabftrudlsimamyfteriaèfuggeftispalamfonuifìe, quafi in i]S foliSjChnftianorum res unica conftitiflet. Quanquam, ut vere dicam, e- tiamin caufisreligionisjnemo tencturfecundum iólum expe(5lare. Ferire nonlicuitjlicuit impetum hofticum propulfàre. Sed ncque tam impru- dentiapeccaturiftic, quam nimioforlari fapienticT. Duolunt, fi quid ego animadverti,huicEcclefia?admoduminf-efta,nihilenim mihieft cum ma- lis quoiundamPoliticorum artibus ncgotij, nimium acumen, & bine er- ta nimia propherandilibertas. O mutatahaud parum Batavorum ingenia, quibus hebefcit jam piane orbis reliquus:dignus ilicet, qui vulgaria confè- detun Hinc fit, ut fpreta communi principiorum via, altiores quafdam fpeculationum femitasjde Ordinc,de Numero , de Subjeóto Decreti djvi- nijdePhyficamoralive inclinatione,de Aóluumhabituumq^ methodo ac difcrimine, tanto cum ftrepitu inire maluiftis. Paulo alitcr magnus ille GentiumDodior Paulus,qui profcdofi revivirceret,(pinoram leluitarum ac DominicanorumTheologiamprorlus nonintelligeret. Nihil ille intei" luos {cirecuravit,pr£Eter lelumChriftum, eumque crucifixum. Figend^ funt hic ScholisipfisfuiEmet^, quasnefas fuerit tranfiliilTe. Quantum nos, mcifratreSjàprimigeniaillaChriftianorùfimplicitate defleximus: (ex tantum capitibus conftabat Catcchifmiis Apoftolicus.Theologia vero ho-
.••dierna,quxhominum curioia mens cft, (è habetinftar quanti, feu Mathe- maticifeu Phyficijdivifibilis infemper divifibilia. Illud quidem vere Era!- muSjhanc vixfinitam qu^ftionum (ubinde emergentium decifionumquc farraginem,hocquicquid elì:turbarum,inEcclefia Dei concirafle neq^ du- bitarim ego nonneminemScholafticorum,verbisFefticompellare, unaq,- ad Anticvras relegare. Quos nimium èruditionis ad peilimum ulq; infania: j^enus rcdec^crit.Atnos, meifratres, edodiimelius, fobrie (apiamus. Hoc eft, uno verbo, non fupra Scriptum, non fupra Patres. Nos homuli ut
•proj^rediamur porro ubi pedem fixerit Deus? Audi caro & (ànguis; Scrtt^ tator majesìatù, ooprimettir à gloria . Quindecim funt (ut luda^i obfèrvant) in tota fcriptura loci, fìngularibus quifcufdam intentionis notulis infì- gniti. Quorum illc & unus, & primus eft , Secreta Dea . Si nihil quic-
cfirpo'
NATIONALIS D ORD RECHTANvE. 4^
quatn confili] fui nobis innotefcere voluifTet Deus, proiTas filuiflet : G to- .- tUm j dilucidius profeóto ac plenius racionem illms omneip explicuiUec. lam (ciré nos ifta voluit, feci parcius. Quancum fcilicet noftr^r ctnuitatis modulo fu^quc gloriic expedire judicavit, Hucufque fàperc & fanum & tucum eli. Et certe, ut liceat mihi hac de re paulo liberius loqui (quando- quidem nuUarum partium homo fum ego, neque advcrfànum ac;o, ied monitorem benevolum ) judiccm efl'c debere controverfiarum omnium Spiricum fandtum in (aera fcriptura loquentem ,ncmo ed qui ambigato Qu.0 nempe rccurrant f-ratres de jure hccredicatis contendcntes, nifi ad Patris teftamentum f" Gratulabor vero hoc confili) Illuftrifiimis Ordini- bus, quorum nos decremm huc pie prudenterque manu duxerit. Ne- que minus illud conftat, ca Scriptura: loca, qua: quid obfcurius, vel tran^ feundo enunciare videntur, ad illuftriora, quxque ftudio rem ipfam tra- (ftant exigenda. Sed neque hoc denique à quoquam negati poreft, nuU lum efle paginre utriufvis locum, qui a^gre piene, perrpicue,dedirave ope- ra dilquifierit ho:Pra;deftinationis caput, ac celeberrimus ille,qui habctur ad Romanos nono. Agite ergo (viri judices^ fi meauditis,jubete, ut pars utraque litic^antium, brevcm, claram , a.ienamque, fine fuco fine amba- gibus illius loci paraphraim Sanòla: Synodo , fraterna manu exhibeat. Fieri non poteft, quinpra^euntejiac face divina (è veritas , pijs ingcnuif- qucoGulis confpiciendam fit prarbitura. Non fupra Patres, fìdifiimos Scriptur^rinterpretes, lucidillima Ecclefi^ fydeira. Sed & Rcx noller» fereniflìrnusnolter Rexiacobus, cujus nomine exulrare mihi videturtora EcclefiaDeij Regum, quos fol unquam vidit, fpoftunum Saloinonem S-ioJiìctKÌoyJ fapientiflimus , in fuailla aurea Epiffcola monuit Illufì:ri(Tìmos Ordines , nobifque in mandatis dedit, illud totis viribus urgere, illud u- num inculcare , ut recepta: hadlenus fidei communique & veftrie &: alia- lumEcclcfiarum confezioni adh^erereulque velitis omnes. Quod fifcce- ritis, O felicem Belgicam.^ o intemeràtam Chrifti {ponfàm < o RempubL florentiflimam! Navìgabit profed:o in portu demum h^c altliótara opinio- num undis Ecclefia, tempeftatelque a maligno ilio excitatas , tuto ridcbic ac contemnet. Illud vero ut jam tandem fiat, (piAo'li[/,fia-3-itì'(wxcl^ety. Fratres fumusjfimis & colfeg^.'' Quid nobis cum ilio infami Remonftrantium^ I '^Contra-Remonftrantium, Calvinianorii, Arminianorum titulc?Chnftia- ■'^liifumuSjfimus &/V<34't;3/ot.Vnum corpus fumusjfn-nus &: unanimes.Per tré^ ^<fmcndum illud omnipotentis Dei noinen,perpiumblandumqiCommunis 'matris nofl:i\T gremium , per veftras ipforumanimas, perque fanóliflmia Jefu Chrifti fervatoris noftri yifcera, pacem ambite fratres,